We have given detailed Deepakam Class 6 Solutions and Vyavaharik Shabd in Sanskrit Class 6 व्यावहारिक शब्दकोश come in handy for quickly completing your homework.
Vyavaharik Shabd in Sanskrit Class 6
व्यवहार में आने वाले संस्कृत शब्दों की सूची यहाँ दी गई है-
पशुओं के नाम (Name of Animals)
- हिन्दी – संस्कृत
- हाथी – गजः
- बकरा – अजः
- गाय – धेनुः (गौ:)
- भैंस – महिषी
- बैल – वृषभ:
- घोड़ा – अश्वः
- भेड़िया – वृकः
- कछुआ – कूर्मः (कच्छपः)
- ऊँट – उष्ट्र:
- गीदड़ – शृगालः
- गधा – गर्दभः
- बिलाव – बिडालः (मार्जार:)
- कुत्ता – सारमेयः (कुक्कुरः)
- हिरण – मृग:
- चूहा – मूषकः
- शेर – सिंह: (व्याघ्रः)
पक्षियों के नाम (Name of Birds)
- हिन्दी – संस्कृत
- कौआ – काकः
- तोता – शुकः
- उल्लू – उलूकः
- चिड़िया – चटका
- मुर्गा – कुक्कुटः
- हंस – हंसः (मरालः)
- बाज – श्येन:
- कोयल – पिकः
- मोर – मयूरः
- मैना – सारिका
- बगुला – बकः
- कबूतर – कपोतः
- भौंरा – भ्रमरः
- मक्खी – मक्षिका
खाद्य पदार्थ (Name of Edibles)
- हिन्दी – संस्कृत
- दाल – सूपः
- रोटी – करपट्टिका
- दही – दधि
- गेहूँ – गोधूमम्
- मिठाई – मिष्टान्नम्
- चावल – तण्डुलम्
- भात – ओदनम्
- दूध – दुग्धम्
- घी – घृतम्
- मक्खन – नवनीतम्
- चना – चणकः
- जौ – यवः
- खीर – क्षीरम्
- तेल – तैलम्
व्यवसाय और संबंधवाचक शब्द (Words related to Business and Relation)
- हिन्दी – संस्कृत
- मज़दूर – श्रमिकः
- किसान – कृषकः
- जुलाहा – तन्तुवायः
- धोबी – रजकः
- नई – नापितः
- वैद्य – चिकित्सक:
- माली – मालाकारः
- सुनार – स्वर्णकारः
- लुहार – लौहकार:
- चाचा – पितृव्यः
- चाची – पितृव्या
- मामा – मातुलः
- दादा – पितामहः
- दादी – पितामही
- नाना – मातामहः
- बहन – भगिनी (स्वसा)
- भाई – भ्राता
- भाञ्जा – भागिनेयः
शरीर के अंग (Parts of Body)
- हिन्दी – संस्कृत
- बाल – केशः
- सिर – शिरः
- माथा – ललाटः
- आँख – नयनम् (नेत्रम्)
- नाक – नासिका
- कान – कर्णः
- मुख – मुखम् (आननम्)
- होंठ – ओष्ठः
- जीभ – जिह्वा
- गर्दन – ग्रीवा
- गला – कण्ठः
- कंधा – स्कन्धः
- छाती – वक्षःस्थलम्
- पेट – उदरम्
- दाँत – दन्तः
- अँगुली – अंगुलिः
- अँगूठा – अंगुष्ठम्
- नाखून – नखः
- पैर – पादः
- पीठ – पृष्ठ:
- जाँघ – जंघा
- बाजू – बाहुः
फलों के नाम (Name of Fruits)
- हिन्दी – संस्कृत
- नारियल – नारिकेलम्
- केला – कदलीफलम्
- आम – आम्रम्
- जामुन – जम्बूफलम्
- अनार – दाडिमम्
- बेर – बदरीफलम्
- खरबूजा – दशाड्डगुलम्
- अमरूद – दृढबीजम्
- सन्तरा – नारंगम्
- नीबू – निम्बफलम्
- अखरोट – अक्षोटम्
- अंगूर – द्राक्षाफलम्
- अंजीर – अंजीरम्
- तरबूज़ – तरबूजम्/कालिंदम्/कलिंगम्
प्रचलित क्रियाओं की धातुएँ (Roots of Verbs in Practice)
- हिन्दी – संस्कृत
- होना – भू
- – अस्
- जाना – गम्
- रहना – वस्
- देखना – दृश्
- चलना – चल्
- जीतना – जि (जय्)
- रक्षा करना – रक्ष्
- दौड़ना – धाव्
- मारना – हन्
- पढ़ना – पठ्
- पकाना – पच्
- पीना – पा (पिब्)
- ठहरना – स्था (तिष्ठ्)
- देना – दा (यच्छ्)
- ले जाना – नी (नय्)
- बोलना – वद्
- कहना – कथ्
- नमस्कार करना – नम्
- करना – कृ
कुछ अन्य उपयोगी शब्द (Some other Useful Words)
- हिंदी – संस्कृत
- तोंद – तुन्दः
- आँत – अन्त्रम्
- पीठ – पृष्ठम्
- कमर – कटिः
- बाँह – बाहु, भुजा
- कोहनी – कफोणिः
- गट्टा – गुल्फः
- हथेली – करतलम्
- नब्ज – नाड़िका
- रस्सी – रज्जुः
- फीस – शुल्कः
- ब्लैकबोर्ड – श्यामपट्टः
- डस्टर (झाड़न) – मार्जनपट:
- नोटिसबोर्ड – सूचनापट्टः
- कमरा – प्रकोष्ठः
- जुर्माना – द्रव्यदण्डम्
- मेज – लेखाधारः
- कागज़ – कर्गदम्
- फुटबॉल – पादकन्दुकम्
- दियासलाई – दीपशलाका
- दीया – दीपकम्
- बत्ती – वर्तिका
- अँगूठी – मुद्रिका
- रुपया – मुद्रा, रूप्यकम्
- पैसा – पणकः
- खाट – खट्वा
- पलंग – पर्यङ्कः
- घड़ा – घटः, कलश:
- झाड़ू – मार्जनी
- छाता – छत्रम्
- खड़ाऊँ – पादुका
- जूता – उपानह, पादत्राणम्
- लड्डू – मोदकः
- दवाई – औषधम्
- प्याऊ – प्रपा
- घास – तृणम्
- चाकू – लवित्रम्
- काँटा – कंटकम्
- मॉनीटर – मान्यतरः
- कॉपी, नोटबुक – सञ्चिका
- तख्ती – काष्ठपट्टिका
- स्लेट – अश्मपट्टिका
- रजिस्टर – पञ्जिका
- डायरी – दैनन्दिनी
- टाइमटेबल – समयविभागः
- रीडिंगरूम – वाचनालयः
- लाइब्रेरी – पुस्तकालयः
- चपरासी – प्रतिहारः
- क्लर्क – लेखकः, लिपिकः
- दवात – मसिपात्रम्
- कलम – लेखनी
- इन्स्पेक्टर – निरीक्षकः
- कचहरी – न्यायालयः
- जज – न्यायाधीशः
- वकील – प्राड्विवाक्
- मुकदमा – अभियोगः
- मुजरिम – अभियुक्तः
- जेलखाना – कारागारः
- कैदी – बन्दिः
- जमानती – प्रतिभूः
- जमानत – प्रतिभाव्यम्
- जमानत – प्रतिभूतिः
- सजा – दण्डः
- मुअत्तल – कार्यनिर्मुक्तः
- गवाही – साक्ष्यम्
- खूँटी – नागदन्तः
- किवाड़ – कपाट:
- झरोखा – गवाक्षः
- मुख्यद्वार – तोरणः
- दीवार – भित्तिः
- खिड़की – वातायनम्
- रिश्वत – उत्कोचः
- सिफारिश – संस्तुतिः
- बन्दूक – भुशुण्डी
- धरोहर – न्यासः
- कर्ज़ा देने वाला – उत्तमर्णः
- कर्जदार – अधमर्णः
- मुद्दई – वादी
- मुद्दालह – प्रतिवादी
- टैक्स, लगान – करः
- मुहर – मुद्रा
- अर्जीनवीस – प्रार्थनापत्रलेखकः
- पेशकार – प्रस्तावकः
- मुहर्रिर – लेखक:
- दीवानी (कचहरी) – अर्थन्यायालयः
- फौजदारी (कचहरी) – दण्डन्यायालयः
- दीवानी-मुकदमा – अर्थाभियोगः
- फौजदारी-मुकदमा – दण्डाभियोगः
- गवाह – साक्षी
- इन्साफ – न्यायः
- बर्खास्त – प्रत्याख्यातः
- ढोल – ढक्का