We have given detailed NCERT Class 8 Sanskrit Deepakam Solutions and Sankhya Vachak Shabd & Visheshan Pad in Sanskrit Class 8 with Answers संख्यावाचक-विशेषणपदानि come in handy for quickly completing your homework.
Sankhya Visheshan in Sanskrit Class 8
Sankhya Padani in Sanskrit
Sankhya Vachak Padani & Visheshan in Sanskrit Class 8
(क) एक से दस तक सभी विभक्तियों के रूप
पुँल्लिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग तथा नपुंसकलिङ्ग में एक से चार तक पृथक्-पृथक् रूप होते हैं। यथा एक के रूप एकवचन में, द्वि के द्विवचन में तथा त्रि, चतुर आदि के रूप बहुवचन में होते हैं।
(ख) ग्यारह से बीस तक संख्यावाचक शब्द
एकादश से नवदश तक पुँ., स्त्री०, नपुं० के रूपों में भेद नहीं है। एकोनविंशतिः, विंशतिः रूप मात्र स्त्रीलिङ्ग एकवचन में होते हैं चाहे विशेष्य पद किसी भी लिङ्ग में क्यों न हो। विंशति के रूप मति के समान होंगे।
(ग) सप्तम कक्षा के पाठ्यक्रमानुसार 21 से 50 तक संख्यावाचक विशेषण पद
नीचे प्रथम के पुंल्लिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग तथा नपुंसकलिङ्ग में रूप दिए जा रहे हैं, तदनुसार द्वितीय से दशम तक के रूप छात्र स्वयं बनाकर अभ्यास करें।
प्रयोगः
- मैं तीसरी कक्षा का छात्र हूँ। अहं तृतीयायाः कक्षायाः छात्रः अस्मि।
- तुम दूसरे स्थान पर बैठो। त्वं द्वितीये स्थाने उपविश।
- हम पहले घर में रहेंगे। वयं प्रथमे गृहे स्थास्यामः।
- चन्द्रोदय चौथी तिथि का है। चन्द्रोदयः चतुर्थ्याः तिथ्याः अस्ति।
- शिक्षक दसवीं कक्षा से बाहर आया। शिक्षकः दशम्याः कक्षायाः बहिर् आगतः।
- नौवीं बेल पर फूल है। नवम्यां लतायां पुष्पम् अस्ति।
- वह पाँचवें पृष्ठ पर लिखता है। सः पञ्चमे पृष्ठे लिखति।
- छठे घर में राहु है। षष्ठे गृहे राहुः अस्ति।
- सातवाँ फल मीठा है। सप्तमम् फलं मधुरम् अस्ति।
- आठवाँ पुत्र योग्य होगा। अष्टमः पुत्रः योग्यः भविष्यति।
Sankhya Visheshan in Sanskrit Class 8
अभ्यासः
1. कोष्ठके प्रदत्तसंख्यापदानाम् उचितरूपेण रिक्तस्थानानि पूरयत-
- एषः मम …… पुत्रः अस्ति । (अष्टम)
- …. बालकस्य किं नाम अस्ति ? (द्वितीय)
- अहं …… छात्रेण सह गमिष्यामि । (तृतीय)
- …… याचकाय अपि फलं देहि । (चतुर्थ)
- ……. छात्रात् पुस्तकं स्वीकरोतु । (पञ्चम)
- त्वं ……. कक्षायां पठसि। (षष्ठी)
- ….. पत्रम् आनय। (सप्तम)
- एषा तस्य …… कन्या अस्ति। (अष्टमी)
- अद्य …. दिवसः अस्ति। (नवम)
- सः ……. वर्गे पठति। (दशम)
उत्तर:
- अष्टमः
- द्वितीयस्य
- तृतीयेण
- चतुर्थाय
- पञ्चमात्
- षष्ठ्यां
- सप्तमम्
- अष्टमी
- नवमः
- दशमे
2. निम्नलिखितान् अङ्कान् संस्कृतेन लिखत-
5, 22, 34, 41, 57, 25, 30, 36, 13, 40
उत्तर:
5. पञ्च
22. द्वाविंशतिः
34. चतुस्त्रिंशत्
41. एकचत्वारिंशत्
57. सप्तपञ्चाशत्
25. पञ्चविंशति
30. त्रिंशत्
36. षड्त्रिंशत्
13. त्रयोदशः
40. चत्वारिंशत्
3. रेखाङ्कितपदानाम् शुद्धरूपं लिखत-
- चतस्त्रः नराः ।
- द्वौ बालिके ।
- द्वे बालकौ ।
- त्रीणि ललनाः ।
- त्रयः पुस्तकानि ।
- चत्वारि महिलाः ।
- पञ्चाः पाण्डवाः।
- द्वे पुत्रौ ।
- चत्वारः फलानि ।
- एका मित्रम् ।
- एकम् लता।
- तिस्त्र: पत्राणि ।
- एक: गायिका ।
- त्रयः नार्यः।
- चत्वारि वृक्षाः।
- द्वौ नेत्रे।
- सप्ताः लोकाः ।
- दशानि मुखानि ।
- नवा: ग्रहाः ।
- एक: मुखम्।
उत्तर:
- चत्वार:
- द्वे
- द्वौ
- तिस्त्र:
- त्रीणि
- चतस्त्रः
- पञ्च
- द्वौ
- चत्वारि
- एकम्
- एका
- त्रीणि
- एका
- तिस्त्र:
- चत्वारः
- द्वे
- सप्त
- दश
- नव
- एकम्
बहुविकल्पीय प्रश्नाः
रेखाङ्कितपदे रिक्तस्थाने किं पदं भविष्यति?
प्रश्न 1.
वेदाः ___________ सन्ति
(क) चत्वारि
(ख) चत्वारः
(ग) चतुर्
(घ) चतस्त्रः
उत्तराणि:
(ख) चत्वारः
प्रश्न 2.
___________ महिलाः राजमार्गे भ्रमन्ति।
(क) त्रयः
(ख) त्रीणि
(ग) तिस्रः
(घ) त्रि
उत्तराणि:
(ग) तिस्रः
प्रश्न 3.
मासे ___________ (द्वे / द्वौ / द्वयः) पक्षे स्तः।
उत्तराणि:
द्वे
प्रश्न 4.
शिवस्य ___________ आननानि सन्ति।
(क) पञ्चानि
(ख) पञ्चाः
(ग) पञ्च
(घ) पञ्चः
उत्तराणि:
(ग) पञ्च
प्रश्न 5.
___________ उद्याने सुन्दराणि पुष्पाणि विकसन्ति।
(क) एकस्मिन्
(ख) एकस्याम्
(ग) एके
(घ) एका
उत्तराणि:
(क) एकस्मिन्
प्रश्न 6.
___________ वाटिकायाम् जनाः व्यायाम कुर्वन्ति।
(क) एकस्मिन्
(ख) एकस्याम्
(ग) एका
(घ) एकः
उत्तराणि:
(ख) एकस्याम्
प्रश्न 7.
कालिदासस्य …… नाटकानाम् मञ्चनम् अद्य भविष्यति ।
(क) त्रयाणाम्
(ख) त्रयः
(ग) तिस्रः
(घ) त्रीणि
उत्तर:
(क) त्रयाणाम्
प्रश्न 8.
सप्ताहं ……. दिनानि भवन्ति।
(क) सप्त
(ख) सप्ताः
(ग) सप्तानि
(घ) सप्तानी
उत्तर:
(क) सप्त
प्रश्न 9.
क्रीडाक्षेत्रे ……. बालौ कन्दुकेन क्रीडतः ।
(क) द्वयः
(ख) द्वो
(ग) द्वौ
(घ) द्वे
उत्तर:
(ग) द्वौ
प्रश्न 10.
पाण्डवाः …… आसन्।
(क) पञ्च
(ख) पञ्चाः
(ग) पञ्चम्
(घ) पञ्चा
उत्तर:
(क) पञ्च
प्रश्न 11.
…….. फलानि आनय।
(क) नवानि
(ख) नव
(ग) नवम्
(घ) नवाः
उत्तर:
(ख) नव
प्रश्न 12.
श्रीकृष्णस्य ……. भगिनी आसीत्।
(क) एकम्
(ख) एकः
(ग) एका
(घ) एकाः
उत्तर:
(ग) एका
प्रश्न 13.
कालाः …… सन्ति।
(क) त्रीणि
(ख) त्रिणी
(ग) त्रया:
(घ) त्रयः
उत्तर:
(घ) त्रयः
प्रश्न 14.
वृक्षात् ……. फलानि पतन्ति।
(क) चत्वारि
(ख) चत्वारः
(ग) चतस्त्रः
(घ) चर्तु
उत्तर:
(क) चत्वारि
प्रश्न 15.
एकस्मिन् वर्षे …… ऋतवः भवन्ति।
(क) षडाः
(ख) षडम्
(ग) षड्
(घ) षडानि
उत्तर:
(ग) षड्
प्रश्न 16.
रेखाङ्किते पदे का विभक्तिः प्रयुक्ता?
त्रिभिः मेट्रोयानैः जनाः भ्रमणाय गच्छन्ति।
(क) प्रथमा विभक्तिः
(ख) द्वितीया विभक्तिः
(ग) तृतीया विभक्तिः
(घ) चतुर्थी विभक्तिः
उत्तर:
(ग) तृतीया विभक्तिः
प्रश्न 17.
एकस्मिन् वने एकः सिंहः अवसत्। रेखांकितपदे का विभक्तिः?
(क) प्रथमा विभक्तिः
(ख) द्वितीया विभक्तिः
(ग) तृतीया विभक्तिः
(घ) सप्तमी विभक्तिः
उत्तर:
(घ) सप्तमी
2. कोष्ठकात् शुद्धम् उतरं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत-
- पुस्तकालये ……. मित्राणि आसन्। (त्रीणि/त्रय:)
- ………. महिले फलानि खादत: । (द्वौ / द्वे)
- अश्वस्य …….. पादाः भवन्ति। (चत्वारः/चत्वारि)
- नरस्य ……. हस्तौ भवतः । (द्वे/द्वौ)
- सप्ताहे …… दिनानि भवन्ति । (सप्त / सप्तानि)
- संवत्सरे ….. मासाः भवन्ति । (द्वादशा: / द्वादश)
- ….. पुराणाणि सन्ति। (अष्टादश/अष्टादशानि)
- …… युगानि सन्ति । (चत्वारि / चत्वारः)
- शंकरस्य ….. नेत्राणि सन्ति । (त्रय: / त्रीणि)
- कर्णौ ….. स्तः । (द्वे/द्वौ)
उत्तर:
- त्रीणि
- द्वे
- चत्वारः
- द्वौ
- सप्त
- द्वादश
- अष्टादश
- चत्वारि
- त्रीणि
- द्वौ