Our free Class 8 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 8 Sanskrit Chapter 4 प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 8 Sanskrit Chapter 4 Worksheet प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः
Class 8 Sanskrit प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः Worksheet
प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः Worksheet
प्रश्न 1.
निम्नलिखित प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए |)
(क) कः सर्वान् भोजनाय आमन्त्रितवान् ? _____________
(ख) कः भोजनाय आह्वयति ? _____________
(ग) समाजसेवकः कः आसीत्? _____________
(घ) सर्वे अतिथयः हस्तपादं क्षालयित्वा केषु उपविष्टवन्तः ? _____________
(ङ) कस्मिन् आन्दोलने गोपबन्धुः भागं गृहीतवान्? _____________
(च) गोपबन्धुः सर्वदा कस्य इव वस्त्राणां वस्तूनां च उपयोगं कृतवान्? _____________
प्रश्न 2.
निम्नलिखित – पदानां लकारं पुरुषं वचनं च लिखत ।
(निम्नलिखित पदों के लकार, पुरुष तथा वचन लिखिए |)
| पदम् | लकारः | पुरुष: | वचनम् |
| (क) जागरयति | |||
| (ख) स्मः | |||
| (ग) भवति | |||
| (घ) आसीत् | |||
| (ङ) कुर्वन्तु | |||
| (च) अकरोत् |
प्रश्न 3.
मञ्जूषातः क्रियापदानि चित्वा वाक्यानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित क्रिया पद चुनकर रिक्त स्थानों में लिखिए |)
| मञ्जूषा
निःशुल्कम् |
(क) गोपबन्धोः कर्णयोः करुणध्वनिः _____________ ।
(ख) बहूनि _____________ व्यञ्जनानि कदलीपत्रेषु परिवेषितानि ।
(ग) सः _____________ यावत् कारावासं प्राप्तवान्।
(घ) अध्ययनकालादेव स दरिद्राणां रोगिणां च _____________ ।
(ङ) जलप्लाव- _____________ सः सहाय्यं करोति ।
(च) स: छात्रान् _____________ अपाठयत्।
प्रश्न 4.
अधोदत्तानि पदानि आधृत्य वाक्यनिर्माण कुरुत |
(नीचे दिए गए पदों के आधार पर वाक्य – निर्माण कीजिए ।)
(क) स्वतन्त्रतासङ्ग्रामी
(ख) मरणासन्नम्
(ग) स्वदेशस्यैव
(घ) दिनत्रयात्
(ङ) क्रन्दनध्वनिम्
(च) अतिथयः
प्रश्न 5.
उचितं मेलनं कुरुत ।
(उचित मिलान कीजिए।)
| ‘क’ स्तम्भः | ‘ख’ स्तम्भः |
| (क) मरणासन्नम् | (i) वचनम् |
| (ख) भयङ्करः | (ii) स्वपुत्रम् |
| (ग) गोपबन्धुः | (iii) करुणध्वनिः |
| (घ) शरीरम् | (iv) सुखप्रदम् |
| (ङ) प्रेरणादायकम् | (v) जलप्लाव: |
| (च) विकलस्वरः | (vi) महामनाः |
प्रश्न 6.
शुद्ध कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध कथनस्य समक्षं ‘न’ इति लिखत
(सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए ।)
(क) तस्य प्रेरणादायकं वचनमधुनापि जनमानसेषु जागरयति ।
(ख) देशस्य भूमिभागे तस्य शरीरं विलीनम् अभवत् ।
(ग) सः सत्यवादि-वनविद्यालयस्य प्रधानाचार्यः आसीत्।
(घ) गोपबन्धुः उत्कलमणिः इति उपाधिना सम्मानित: ।
(ङ) जनाः जलप्लावपीडिताः आसन्।
(च) गोपबन्धु एकः महान् समाजसेवकः आसीत्।
प्रश्न 7.
असंगत – पदानि चित्वा रिक्तस्थानेषु लिखत ।
(असंगत पदों को चुनकर रिक्त स्थानों में लिखिए |)
प्रश्न 8.
संस्कृतभाषायाम् अनुवादं कुरुत ।
(संस्कृत भाषा में अनुवाद कीजिए ।)
(क) गोपबन्धु का त्याग और कार्य अतुलनीय है ।
___________________________
(ख) वे सब अत्यंत दुख में जीवन व्यतीत कर रहे हैं।
___________________________
(ग) तभी बाहर से करुण आवाज़ सुनाई दी।
___________________________
(घ) अनेक व्यंजन केले के पत्तों पर परोसे गए।
___________________________
(ङ) हमें दुखी लोगों की सहायता करनी चाहिए।
___________________________
(च) भोजन करने से पूर्व हाथों को धोना चाहिए ।
___________________________
प्रश्न 9.
रेखांकितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(रेखांकित शब्दों के आधार पर प्रश्न बनाइए।)
(क) गोपबन्धुः एकः महानदेशभक्तः आसीत् । ___________________________
(ख) असौ सत्यवादि- वनविद्यालयस्य अध्यापकः आसीत् । ___________________________
(ग) सः वर्षद्वयं यावत् कारावासं प्राप्तवान्। ___________________________
(घ) गोपबन्धुः भारतीयस्वतन्त्रतान्दोलने भागं गृहीतवान्। ___________________________
(ङ) अस्माभिः एतादृशानां दुःखितानां सहायता करणीया । ___________________________
प्रश्न 10.
घटनाक्रमानुसारं वाक्यानि पुनर्लिखत ।
(घटना के क्रमानुसार वाक्यों को पुनः लिखिए।)
(क) गोपबन्धुः अश्रुपूर्णनयनोऽभवत्।
(ख) सः वर्षद्वयं यावत् कारावासं प्राप्तवान्।
(ग) सः दिनत्रयात् किमपि न भुक्तम्।
(घ) सः सर्वदा स्वदेशस्यैव वस्त्राणां वस्तूनां च उपयोगं कृतवान् ।
(ङ) अध्ययनकालादेव स दरिद्राणां रोगिणां च सेवामकरोत् ।
(च) उत्कलमणिः इति उपाधिना सः सम्मानितवान् ।
(छ) उत्कलमणिरित्याख्यः प्रसिद्धो लोकसेवकः।
(ज) देशवासिनः मम अनुसरणं कुर्वन्तु ।
___________________________
___________________________
___________________________
___________________________
प्रश्न 11.
अधोलिखितम् अनुच्छेदं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत ।
(निम्नलिखित अनुच्छेद को पढ़कर दिए गए प्रश्नों के उत्तर लिखिए।)
असौ महान् समाजसेवकः आसीत् गोपबन्धुदासः । असौ सत्यवादि – वनविद्यालयस्य अध्यापकः, प्रसिद्धेषु पञ्चमित्रेषु अन्यतमः स्वतन्त्रतासङ् ग्रामी चासीत् । ओडिशाराज्यस्य पुरीजनपदस्य साक्षीगोपालसमीपे सुआण्डो-ग्रामे जन्म लब्धवान्। अध्ययनकालादेव स दरिद्राणां रोगिणां च सेवामकरोत् । सत्यवादि – वनविद्यालये स छात्रान् निःशुल्कम् अपाठयत्। निरक्षरतादूरीकरणाय सः सततं यतते स्म । कार्पासवस्त्रनिर्माणाय सः स्वयमेव सूत्रप्रस्तुतिमकरोत् । जन्मभूमेः दुर्दशामवलोक्य स सर्वदा चिन्ताकुलो भवति स्म । महात्मगान्धेः प्रेरणया भारतीयस्वतन्त्रतान्दोलने गोपबन्धुः भागं गृहीतवान् ।
I. एकपदेन उत्तरत। ( एक पद में उत्तर दीजिए ।)
(i) कः समाजसेवक : आसीत् ?
(ii) सत्यवादी – वनविद्यालये किं निःशुल्कम् आसीत्?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत। (पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
(i) गोपबन्धुः किमर्थं दरिद्राणां रोगिणां च सेवां आरब्धवान् ?
(ii) गोपबन्धुः कदा चिन्ताकुलो भवति स्म ?
III. भाषिककार्यम्। (भाषा संबंधी कार्य ।)
(i) ‘स: समाजसेवकः आसीत्।’ अत्र ‘सेवक’ पदे का विभक्ति: ? _____________
(ii) ‘स दरिद्राणां रोगिणां च सेवामकरोत् । ‘ अत्र क्रियापदं किम् ? _____________
(iii) ‘कार्पासवस्त्रनिर्माणाय सः सूत्रप्रस्तुतिकरोत् । ‘ अत्र सर्वनामपदं किम् ? _____________
बहुविकल्पीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) ‘भीषण: जलप्लावः अभवत् ।’ अत्र क्रियापदं किम् ?
(i) भीषणः
(ii) प्लाव:
(iii) अभवत्
(ख) ‘सः सुआण्डो-ग्रामे जन्म लब्धवान् ।’ अत्र ‘ग्रामे’ पदे का विभक्तिः ?
(i) प्रथमा
(ii) द्वितीया
(iii) सप्तमी
(ग) गोपबन्धुः दिनपत्रिकायां कार्यम् करोति, पत्रिकायाः नाम किम्?-
(i) समाजम्
(ii) समाजे
(iii) समासः
(घ) उत्कलमणिः कस्य उपाधि: ?
(i) महात्मागान्धेः
(ii) गोपबन्धोः
(iii) प्रफुल्लचन्द्रस्य
(ङ) सः केषां सेवाम् अकरोत् ?
(i) सेवकानाम्
(ii) दरिद्राणाम्
(iii) पशूनाम्
(च) गोपबन्धुः केभ्यः निःशुल्कं शिक्षां दत्तवान्?
(i) शिक्षकेभ्यः
(ii) आंग्लजनेभ्यः
(iii) छात्रेभ्य:
(छ) ‘दत्तवान्’ अस्मिन् पदे कः प्रत्ययः ?
(i) तल्
(ii) क्त
(iii) क्तवतु
प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत ।
(कोष्ठक से सही पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
(क) अस्माभिः _____________ सेवा करणीयाः । (दरिद्रः / दरिद्राणां / धनिकानां)
(ख) गोपबन्धुः _____________ नयनोऽभवत्। (अश्रु / अश्रूपर्ण/अश्रुपूर्ण)
(ग) सुस्वादूनि व्यञ्जनानि _____________ पत्रेषु परिवेषितानि। (कदली/ आम्र / ताम्र)
(घ) सः महात्मगान्धेः _____________ गृहीतवान्। (प्रेरणा / प्ररेणया / प्रेरण:)
(ङ) स्वदेस्य भूमिभागे मम _____________ विलीनं भवतु । (शरीर / शरीरं / शरीर 🙂
(च) स्वदेशभूमिः मम _____________ मांसैश्च परिपूरिता भवतु । (अस्थिभिः/लोभैः/स्वार्थैः)