Our free Class 8 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 8 Sanskrit Chapter 2 अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 8 Sanskrit Chapter 2 Worksheet अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका
Class 8 Sanskrit अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका Worksheet
अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका Worksheet
प्रश्न 1.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए |)
(क) क: गण्डकीतीरे चित्रवने निवसति ? ___________
(ख) वयं विपत्काले किं धारणीयम् ? ___________
(ग) के आत्मरक्षणं कृतवन्त: ? ___________
(घ) सर्वथा किं कर्म न कर्तव्यम् ? ___________
(ङ) के आकाशमार्गे गच्छन्ति स्म ? ___________
(च) कपोतराज्ञः नाम किम् आसीत्? ___________
प्रश्न 2.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए |)
(क) नीतिवचनं नाम किम् ?
________________________
(ख) सत्पुरुषाणां लक्षणं किम् ?
________________________
(ग) केन – केन कारणेन सर्वे भयभीताः अभवन् ?
________________________
(घ) चित्रग्रीवः विपत्तौ किम् उपायं चिन्तितवान्?
________________________
(ङ) नायक : विपत्तिकाले किम् उपदिशत् ?
________________________
(च) कथं लघूनामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका ?
________________________
प्रश्न 3.
उचितं मेलनं कुरुत ।
(उचित मिलान कीजिए ।)
प्रश्न 4.
मञ्जूषातः उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
| मञ्जूषा
देवभूमिम् |
(क) मित्राणि ग्रीष्मावकाशे ___________ दर्शनाय अगच्छन् ।
(ख) तदा ___________ कालः आसीत्।
(ग) पक्षिणां बन्धनस्य कारणं एकः ___________ आसीत्।
(घ) ___________ कपोतानां राजा आसीत् ।
(ङ) लोभवशात् सर्वे ___________ जाले बद्धाः अभवन्।
(च) विपत्तेः समये ___________ सर्वान् प्रेरयत्।
प्रश्न 5.
शुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध कथनस्य समक्षं ‘न’ इति लिखत ।
(सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए |)
(क) चित्रग्रीवः एव मूषकराजः आसीत्।
(ख) विपत्काले विस्मयः एव कापुरुषलक्षणम्।
(ग) पक्षिणः प्रतिदिनं तत्र दूरदेशात् आगत्य निवसन्ति स्म ।
(घ) चित्रग्रीवनामा कपोतराजः सपरिवार: आकाशमार्गे गच्छति स्म।
(ङ) सर्वे मूषकाः चित्रग्रीवं प्रशंसन्ति ।
(च) अन्ते सर्वे कपोताः पाशबद्धाः ।
प्रश्न 6.
रेखांकितम् अशुद्धपदं शुद्धं कृत्वा वाक्यानि पुनर्लिखत ।
(रेखांकित अशुद्ध पद को शुद्ध करके वाक्य पुन: लिखिए |)
(क) एतद्ववचनं श्रुतम कश्चित कपोतः अवदत ।
_______________________________
(ख) यतोहि विपत्कालः विस्मयः एव कापुरुषलक्षणम् ।
_______________________________
(ग) एवं विचार्य सर्वम् पक्षिणः जालमादाय उत्पतिताः ।
_______________________________
(घ) मम प्रियसुहृत् चित्रग्रीवां समायातः ।
_______________________________
(ङ) अधुना अस्माभ्यम् धैर्यमवलम्ब्य प्रतीकारश्चिन्त्यताम्।
_______________________________
(च) त्वं किं वदति अस्माकं मृत्युः सन्निकटे अस्ति ।
_______________________________
प्रश्न 7.
संस्कृतभाषायाम् अनुवादं कुरुत ।
(संस्कृत भाषा में अनुवाद कीजिए ।)
(क) इस विपत्तिकाल में हमें धैर्य रखना चाहिए ।
(ख) मित्र विषाद मत करो।
(ग) हिरण्यक बहुत बुद्धिमान था ।
(घ) कबूतरों का राजा चित्रग्रीव था ।
(ङ) हमें आत्मविश्वास के साथ यह कार्य करना चाहिए।
(च) मैं हितोपदेश की एक कथा सुनाता हूँ।
प्रश्न 8.
अधोलिखितं श्लोकं पठित्वा तदाधारितान् प्रश्नान् उत्तरत।
(अधोलिखित श्लोक को पढ़कर उस पर आधारित प्रश्नों के उत्तर दीजिए ।)
विपदि धैर्यमथाभ्युदये क्षमा, सदसि वाक्पटुता युधि विक्रमः ।
यशसि चाभिरुचिर्व्यसनं श्रुतौ प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम्।।
I. एकपदेन उत्तरत। (एक पद में उत्तर दीजिए।)
(i) किं धारणीयम् ?
(ii) विक्रमः कुत्र धारणीय : ?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत। (पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
• महात्मनां गुणाः के-के सन्ति?
III. भाषिककार्यम् । (भाषा संबंधी कार्य ।)
(i) ‘यशसि’ इति पदे का विभक्तिः ? ___________
(ii) ‘विपदि धैर्यम् आवश्यकम् अस्ति ।’ अत्र क्रियापदं किम् ? ___________
(iii) ‘धैर्यम्’ इति पदस्य विलोमपदं किम् ? ___________
प्रश्न 9.
रेखांकितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(रेखांकित शब्दों के आधार पर प्रश्न बनाइए।)
(क) अविचारितं कर्म न कर्तव्यम् । ________________________
(ख) लघूनाम् वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका भवति । ________________________
(ग) जालापहारकान् तान् अवलोक्य पश्चाद् अधावत्। ________________________
(घ) नद्या: तीव्रजलवेगेन सेतुः भग्नः । ________________________
(ङ) अनन्तरं ते सर्वे तेन जालेन बद्धाः अभवन्। ________________________
(च) कपोता: राजानं चित्रग्रीवं प्रशंसन्ति । ________________________
प्रश्न 10.
अधोलिखित- पदानाम् सन्धिविच्छेदः क्रियताम् ।
(निम्नलिखित पदों का संधि-विच्छेद कीजिए ।)
(क) सर्वेऽपि = _________ + _________
(ख) ग्रीष्मावकाशे = _________ + _________
(ग) विद्यालय:= _________ + _________
(घ) कश्चित् = _________ + _________
(ङ) सर्वत्रैव = _________ + _________
(च) नीतिस्तावत् = _________ + _________
प्रश्न 11.
अधोलिखित- वाक्यानि पठित्वा ल्यप् प्रत्ययान्तेषु परिवर्तयत ।
(निम्नलिखित वाक्यों को पढ़कर ल्यप् प्रत्ययान्त वाक्य में बदलिए ।)
(क) कृष्णः धावति । विद्यालयं गच्छति ।
कृष्णः धावित्वा विद्यालयं गच्छति।
(ख) सुधा भोजनं निर्माति । जनकाय ददाति ।
___________________________
(ग) माता प्रातः उत्तिष्ठति । नारायणं स्मरति ।
___________________________
(घ) त्वम् आपणं गच्छसि । वस्तूनि क्रीणासि ।
___________________________
(ङ) रमा पाठशालां गच्छति । संस्कृतं पठति ।
___________________________
प्रश्न 12.
मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा अधोलिखितश्लोकयोः अन्वयं पूरयत ।
(मंजूषा से उचित पद चुनकर नीचे लिखे श्लोकों के अन्वय पूरे कीजिए ।)
(क) वृद्धानां वचनं ग्राह्यमापत्काले ह्युपस्थिते ।
सर्वत्रैवं विचारे तु भोजनेऽप्यप्रवर्तनम्।।
मञ्जूषा- ग्राह्यम्, उपस्थिते, सर्वत्र, अप्रवर्तनम्
अन्वयः – वृद्धानां वचनं (i) _________ आपत्काले हि (ii) _________ एवं विचारे तु (iii) _________ अपि (iv) _________।
(ख) विपदि धैर्यमथाभ्युदये क्षमा, सदसि वाक्पटुता युधि विक्रमः ।
यशसि चाभिरुचिर्व्यसनं श्रुतौ प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम् ।।
मञ्जूषा- अभ्युदये क्षमा, विक्रमः, प्रकृतिसिद्धं, अभिरुचिर्व्यसनं
अन्वयः विपदि धैर्यं तथा (i) ________________________ च सदसि वाक्पटुता युधि (ii) ___________ च यशसि च (iii) ___________श्रुतौ च अस्ति। एतत् सर्वं (iv) ___________ हि महात्मनाम्।
प्रश्न 13.
घटनाक्रमानुसारं कथां पुनः रचयत ।
(कथा को घटना क्रमानुसार पुनः बनाइए ।)
(क) कपोता : वनमध्ये तण्डुलकणान् अवलोक्य लोभाकृष्टाः अभवन् ।
(ख) अस्माकं मित्रं हिरण्यको नाम मूषकराज: गण्डकीतीरे चित्रवने निवसति ।
(ग) सर्वत्रैव विचारे तु भोजनेऽप्यप्रवर्तनम्।
(घ) अस्माभिः सर्वैः एकचित्तीभूय जालमादाय उड्डीयताम् ।
(ङ) हिरण्यक : स्वमित्रैः सह सर्वेषां कपोतानां बन्धनानि छिनत्ति स्म ।
(च) यतोहि विपत्काले विस्मयः एव कापुरुषलक्षणम्।
(छ) अस्ति गोदावरीतीरे एको विशालः शाल्मलीतरुः ।
(ज) सर्वे कपोता: राजानं चित्रग्रीवं प्रशंसन्ति ।
________________________
________________________
________________________
________________________
प्रश्न 14.
‘एकतायां शक्तिः भवति’ इति विषयम अधिकृत्य पञ्च वाक्यानि संस्कृतेन लिखत ।
(‘एकता मे शक्ति होती है’ इस विषय पर पाँच पंक्तियाँ संस्कृत में लिखिए ।)
अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका
________________________
________________________
________________________
________________________
बहुविकल्पीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत । (दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) ‘पर्वतस्खलनं सञ्जातम्’ अत्र ‘सञ्जातम्’ पदे कः उपसर्ग: ?
(i) सम्
(ii) स
(iii) सञ
(ख) अत्र किं बहुवचनान्तं पदम् ?
(i) विद्यालयस्य
(ii) देवभूमिम्
(iii) मित्राणि
(ग) ‘उच्चस्वरेण अक्रन्दन् ईश्वरं प्रार्थयन्त ।’ अत्र वाक्ये कर्मपदं किम् ?
(i) अक्रन्दनं
(ii) ईश्वरं
(iii) प्रार्थयन्त
(घ) ‘यदा वृष्टिः शान्ता भविष्यति’ अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम् ?
(i) यदा
(ii) शान्ता
(iii) भविष्यति
(ङ) ‘चित्रग्रीव उवाच’ अत्र ‘उवाच’ पदे कः धातुः ?
(i) कच्
(ii) उच्
(iii) वच्
(च) ‘उत्पतिता:’ इति क्रियापदस्य कर्ता अस्ति-
(i) पक्षी
(ii) पक्षिणः
(iii) जन्तवः
(छ) ‘सर्वेऽपि’ अस्य पदस्य संधिविच्छेदं किम् ?
(i) सर्वे: + अपि
(ii) सर्वः + अपि
(iii) सर्वे + अपि
प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत ।
(कोष्ठक से सही पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
(क) हिरण्यकः किम् अस्माभिः सह ___________? (सम्भाषे / सम्भाषसे / सम्भाषति)
(ख) सः अवदत् – ‘अयम् अस्य ___________ न अस्ति । (दोषौ / दोष: / दोषा)
(ग) गोदावरीतीरे एको विशाल: ___________ अस्ति। (पर्वतः/शाल्मलीतरुः/वटवृक्षः)
(घ) सर्वेऽपि उच्चस्वरेण ___________ ईश्वरं प्रार्थयन्त । (क्रन्दनं/अक्रन्दन्/ गायन्)
(ङ) तदानीं वर्षारम्भकालः ___________। (आस्ताम् / आसन् / आसीत्)
(च) नद्याः तीव्रजलवेगेन ___________ भग्नः । (सेतु/सेतुं / सेतुः)