सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः) Class 8 Worksheet with Answers Sanskrit Chapter 11

Our free Class 8 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 8 Sanskrit Chapter 11 सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः) Worksheet with Answers make learning easier and fun.

Class 8 Sanskrit Chapter 11 Worksheet सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः)

Class 8 Sanskrit सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः) Worksheet

सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः) Worksheet

प्रश्न 1.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए |)
(क) वीरवरः कस्य सेवकरूपेण नियुक्त: ? ____________
(ख) राजा कस्मै समग्रकर्णाटप्रदेशं प्रददात् ? ____________
(ग) राजा उपायं कं पृच्छति? ____________
(घ) कः रोदनपरां सुन्दरीं पश्यति? ____________
(ङ) वीरवरः अर्धभागं कुत्र नियोजयति ? ____________
(च) शूद्रकस्य सेवकः कः आसीत्? ____________

प्रश्न 2.
अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा एतदाधारितान् प्रश्नान् उत्तरत।
(अधोलिखित गद्यांश को पढ़कर उस पर आधारित प्रश्नों के उत्तर दीजिए ।)
वीरवरः नाम कश्चित् राजपुरुषः राज्ञः शूद्रकस्य सेवकरूपेण नियुक्तः । तस्मै वेतनं सुवर्णशतचतुष्टयं दीयते । प्राप्तवेतनस्य अर्धं सः देवकार्ये नियोजयति । एकचतुर्थांशं दरिद्रेभ्यः वण्टयति । अवशिष्टं च एकचतुर्थांशं स्वपत्न्याः हस्ते अर्पयति । स्वखड्गम् आदाय अहर्निशं राजद्वारे रक्षकरूपेण स्थित्वा सः सेवां करोति । एकदा रात्रौ राज्ञः आदेशेन कञ्चित् करुणक्रन्दनध्वनिम् अनुसृत्य सः नगराद् बहिः गच्छति, एकां दिव्याभरणभूषितां कामपि रोदनपरां सुन्दरीं च पश्यति ।
I. एकपदेन उत्तरत। (एक पद में उत्तर दीजिए ।)
(i) वीरवरः कस्य सेवकः आसीत्?
(ii) वीरवरः कस्य रक्षां करोति ?

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत। (पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
(i) वीरवरः स्ववेतनस्य कियत् भागं देवकार्ये नियोजयति ?
(ii) वीरवर : रात्रौ नगरात् बहिः किमर्थं गच्छति ?

III. भाषिककार्यम् । (भाषा संबंधी कार्य ।)
(i) ‘सुवर्णशतचतुष्टयं’ इत्यस्मिन् पदे का विभक्ति: ?
(ii) ‘स: नगराद् बहिः गच्छति । ‘अत्र क्रियापदं किम् अस्ति ?
(iii) ‘दिव्याभरणभूषितां कामपि रोदनपरां सुन्दरीं पश्यति । ‘अत्र अव्ययपदं किम् अस्ति ?

प्रश्न 3.
मञ्जूषातः उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित पदों को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)

मञ्जूषा देव्यै जीवनं दुहित्रा उपायं गुप्ततया वेतनं

(क) तस्मै ____________ सुवर्णशतचतुष्टयं दीयते।
(ख) राजापि तयोः वार्ता ____________ शृणोति ।
(ग) ततः सः आत्मानमपि ____________ समर्पितवान्।
(घ) अधुना ____________ पुत्रवियुक्तस्य मे निष्फलम्।
(ङ) ततः तस्य पत्न्या ____________ च तदेवाचरितम् ।
(च) राजलक्ष्मी: वीरवरं ____________ सूचयति ।

प्रश्न 4.
मञ्जूषातः पदं चित्वा अकारादि क्रमेण लिखत ।
(मंजूषा से पद को चुनकर अकारादि क्रम से लिखिए ।)

एकदा, राजपुरुषः, आदेशेन, वचनात्, केवलं, देवकार्ये, नियोजयति, शूद्रकस्य, प्राप्तवेतनस्य, गच्छति, सुन्दरीम्, उपहारः

(क) ____________
(ख) ____________
(ग) ____________
(घ) ____________
(ङ) ____________
(च) ____________
(छ) ____________
(ज) ____________
(झ) ____________
(ञ) ____________
(ट) ____________
(ठ) ____________

प्रश्न 5.
उचितं मेलनं कुरुत ।
(उचित मिलान कीजिए ।)

प्रश्न 6.
अव्यवस्थितान् वर्णान् व्यवस्थितरूपेण लिखत ।
(अव्यवस्थित वर्गों को शब्द की दृष्टि से व्यवस्थित रूप में लिखिए।)
(क) रुपुषः – पुरुष:
(ख) चशवसुर्णतष्टतुयं – ____________
(ग) दंवासं – ____________
(घ) र्वसङ्लायैगम – ____________
(ङ) तचाआरिम् – ____________
(च) पिऽशूकोद्र – ____________
(छ) युनिविक्तः – ____________
(ज) र:रवीव – ____________

प्रश्न 7.
मञ्जूषातः उचितविशेषणपदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित विशेषण पद चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)

विशेष्यम्	विशेषणम्
(क) वीरवरः
(ख) वीरवराय
(ग) नारी
(घ) चरित:
(ङ) शूद्रक :
(च) राज्येन
(छ) सर्वमङ्गलया
(ज) पुत्र:

प्रश्न 8.
निम्नलिखित – पदानां पदपरिचयं लिखत । (निम्नलिखित पदों का पद परिचय लिखिए।)

पदम्	लकारः	पुरुष:	वचनम्
(क) अदृश्यताम्
(ख) भव
(ग) गच्छ
(घ) अभवत्
(ङ) भवेत्
(च) भविष्यति

प्रश्न 9.
निम्नलिखित पदानि आधृत्य वाक्यानिर्माणं कुरुत ।
(निम्नलिखित पदों के आधार पर वाक्य निर्माण कीजिए ।)
(क) प्रियतमः – ____________
(ख) सेवक: – ____________
(ग) वेतनम् – ____________
(घ) स्वखड्गम् – ____________
(ङ) निद्रालसाम् – ____________
(च) अलम् – ____________

प्रश्न 10.
कः कम् इति अकथयत्, लिखत ।
(किसने – किसको कहा, लिखिए |)

	कः	कम्
(क) वत्स प्रसन्ना भवामि ।	अहम्
(ख) विजयतां महाराजः शूदकः ।
(ग) धन्याहं यस्या ईदृशो जनको भ्राता च।
(घ) गृहीतस्वामिवर्तनस्य कथं निस्तारो भवेत ।
(ङ) जानाम्यहं भवतः सर्वप्रियं वस्तु ।
(च) न मे प्रयोजनं राज्येन जीवितेन वा ।

प्रश्न 11.
हिन्दीभाषायाम् अनुवादं कुरु ।
(हिन्दी भाषा में अनुवाद कीजिए ।)
(क) अधुनां पुत्र वियुक्तस्य मे जीवनं निष्फलम्।
__________________________

(ख) नेष्टं मे राज्यं न च जीवितं वा ।
__________________________

(ग) वीरवरः शूद्रकस्य सेवकरूपेण नियुक्तः ।
__________________________

(घ) वीरवर : राजा शूद्रकस्य सेवकः आसीत् ।
__________________________

(ङ) सः प्राप्तवेतनस्य अर्धभागं देवकार्ये नियोजयति ।
__________________________

(च) तयोः संवादं राजापि गुप्ततया शृणोति ।
__________________________

(छ) धन्याहं यस्या ईदृशो जनको भ्राता च ।
__________________________

(ज) सा रोदनपरा नारी मद्दर्शनाददृश्यतां गता ।
__________________________

प्रश्न 12.
निर्देशानुसारं परिवर्तनं कुरुत ।
(निर्देश के अनुसार परिवर्तन कीजिए ।)
(क) भगवतः → बहुवचने → ____________
(ख) पश्यति → बहुवचने → ____________
(ग) सः → द्विवचने → ____________
(घ) राज्ञः → बहुवचने → ____________
(ङ) वीरवरः → द्विवचने → ____________
(च) सर्वेषाम् → एकवचने → ____________
(छ) राजा → बहुवचने → ____________
(ज) वात्सल्येन → बहुवचने → ____________

बहुविकल्पीय प्रश्नाः

प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) लोके अनेन सदृशः न भूतः न
(i) भवेत्
(ii) भविष्यति
(iii) अभवत्

(ख) ‘तत् कोऽधुना विलम्बस्तात ?’ अत्र ‘तत्’ इति पदं किम् ?
(i) संज्ञा
(ii) अव्यय
(iii) सर्वनाम

(ग) विनाशे नियते सति सन्निमित्ते वरम्।
(i) अर्पणम्
(ii) त्यागो
(iii) लोभ:

(घ) प्राज्ञः धनानि जीवितं चैव उत्सृजेत्।
(i) स्वार्थे
(ii) परार्थे
(iii) निस्वार्थे

(ङ) ‘ततः + ते’ अस्य सन्धियुक्तपदं किम् ?
(i) ततते
(ii) तत: ते
(iii) ततस्ते

(च) ‘ततोऽसौ ‘ अस्य पदस्य संधिविच्छेदं अस्ति
(i) तत + औ
(ii) ततः + ऽसौ
(iii) तत: + असौ

प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत ।
(कोष्ठक से सही पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
(क) पुत्रवियुक्तस्य ____________ जीवनं निष्फलम् (मे/ते/कस्य)
(ख) जानाम्यहं भवतः ____________ वस्तु । (प्रियं/प्रिया/प्रिय:)
(ग) कर्तृवाच्ये कर्मपदे ____________ विभक्तिः भवति । (प्रथमा/द्वितीया/तृतीया)
(घ) कर्मवाच्ये कर्तृपदे ____________ विभक्तिः भवति । (द्वितीया/ तृतीया / चतुर्थी)
(ङ) संस्कृतभाषायां वाच्यं ____________ अस्ति । (द्विविधम्/त्रिविधम् / पञ्चविधम्)
(च) भाववाच्ये कर्तृपदे ____________ विभक्तिः भवति। (तृतीया/चतुर्थी/प्रथमा)