Our free Class 8 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 8 Sanskrit Chapter 1 संगच्छध्वं संवदध्वम् Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 8 Sanskrit Chapter 1 Worksheet संगच्छध्वं संवदध्वम्
Class 8 Sanskrit संगच्छध्वं संवदध्वम् Worksheet
संगच्छध्वं संवदध्वम् Worksheet
प्रश्न 1.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए |)
(क) संघटन – सूक्तस्य अपरनाम किम् ? _________
(ख) वेदस्य कति संहिताः सन्ति? _________
(ग) ब्रह्ममुखनिःसृता पवित्रतमा दैवी वाक् कः? _________
(घ) आङ्गिरसः परमेश्वरस्य संदेशेन कान् उपदिशति ? _________
(ङ) अस्माकम् आकूतिः कथं भवेत् ? _________
(च) संज्ञान-सूक्तं कस्य वेदस्य भागः अस्ति ? _________
प्रश्न 2.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तरं पूर्णवाक्येन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए |)
(क) मंत्रमाध्यमेन वेदस्य ऋषिः किं करोति ?
_____________________________
(ख) वेदस्य संहितायाः कानि नामानि ? लिखत ।
_____________________________
(ग) प्रदत्तै ः मन्त्रैः का प्रेरणा लभ्यते ?
_____________________________
(घ) अस्माकं मनः कीदृशं भवेत् ?
_____________________________
(ङ) विजयप्राप्त्यर्थं किं किम् आवश्यकम् ?
_____________________________
(च) विश्वस्य प्राचीनतमाः ग्रन्थाः के?
_____________________________
प्रश्न 3.
मञ्जूषातः उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
| मञ्जूषा द्वेषभावः |
(क) सर्वे सुखेन _________ जीवनं यापयेयुः।
(ख) विद्यालयस्य _________ वयं जीतं प्राप्तवन्तः।
(ग) क्रीडकेषु परस्परं मनोभेदः _________ च न भवत्।
(घ) एषा सृष्टिः _________ सृष्टा अस्ति।
(ङ) संघटन – सूक्तं _________ गृहीतः अस्ति।
(च) यूयं सर्वे वैमनस्यं परित्यज्य _________ जीवत।
प्रश्न 4.
शुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध-कथनस्य समक्षं ‘न’ इति लिखत |
(सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए ।)
(क) वेदस्य पञ्च संहिताः सन्ति ।
(ख) वायोः सृष्टिकर्ता ब्रह्मा अस्ति ।
(ग) सर्वे दुःखेन जीवनं यापयेयुः ।
(घ) मिलित्वा कार्यकरणं विजयप्राप्त्यर्थम् आवश्यकम्।
(ङ) अस्माकं सर्वेषां मन्त्रं समानं भवेत् ।
(च) परमेश्वरः आङ्गिरस – संदेशेन मनुष्यान् उपदिशति ।
प्रश्न 5.
संस्कृतभाषया वा आंग्लभाषया अनुवादं कुरुत ।
(संस्कृत अथवा अंग्रेज़ी भाषा में अनुवाद कीजिए ।)
(क) यह संदेश किस वेद से लिया गया है?
_____________________________
(ख) मंत्र परमेश्वर के संदेश हैं।
_____________________________
(ग) भारतीय ज्ञान परंपरा में वेदों का विशिष्ट स्थान है।
_____________________________
(घ) हम सभी को वेद पढ़ना चाहिए ।
_____________________________
(ङ) हमें सदैव मिलकर चलना चाहिए।
_____________________________
(च) हम सभी वेद के मंत्रों का उच्चारण करते हैं।
_____________________________
प्रश्न 6.
उचितं मेलनं कुरुत ।
(उचित मिलान कीजिए।)
प्रश्न 7.
अधोलिखितपदानां मूलशब्द, विभक्तिं वचनं च लिखत ।
(निम्न पदों के मूल शब्द, विभक्ति और वचन लिखिए |)
| पदम् | मूलशब्दः | विभक्तिः | प्रथमा |
| उदाहरणम्- भवन्तः | भवत् | वचनम् | बहुवचनम् |
| (क) ऋग्वेदे | |||
| (ख) विद्यालयस्य | |||
| (ग) कस्मात् | |||
| (घ) सभायाम् | |||
| (ङ) विद्वद्भिः | |||
| (च) प्रसिद्धान् |
प्रश्न 8.
रेखांकितपदानि आधृत्य उदाहरणानुसारं प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(रेखांकित पदों के आधार पर उदाहरण के अनुसार प्रश्न निर्माण कीजिए ।)
उदाहरणम्- ऋग्वेदात् गृहीतः एष सन्देशः । → कस्मात् गृहीतः एष सन्देश : ?
(क) वयं सूक्तस्य प्रसिद्धान् त्रीन् मन्त्रान् पठामः ।
_____________________________
(ख) सर्वे सौहार्दपूर्णं जीवनं यापयेयुः ।
_____________________________
(ग) सर्वे वैमनस्यं परित्यज्य ऐक्यभावेन जीवत ।
_____________________________
(घ) वेदाः विश्वस्य प्राचीनतम – साहित्य – रूपेण विद्वद्भिः मन्यन्ते।
_____________________________
(ङ) वयं समवेतरस्वरेण वेदमन्त्राणाम् उच्चारणं कुर्मः ।
_____________________________
(च) लोकस्य प्रगतये स्व-स्व कर्तव्यस्य निर्वाहम् आवश्यकम्।
_____________________________
प्रश्न 9.
प्रदत्तवाक्येभ्यः कर्तृपदं क्रियापदं च चित्वा रिक्तस्थाने लिखत ।
(दिए गए वाक्यों से कर्ता पद और क्रिया पद चुनकर रिक्त स्थान में लिखिए । )
| कर्तृपदम् | क्रियापदम् | |
| (क) यूयम् ऐक्यभावेन अभीष्टफलानि प्राप्नुत । | ‘यूयम्’ | ‘प्राप्नुत’ |
| (ख) मंत्रमाध्यमेन वेदस्य ऋषिः किं करोति ? | ||
| (ग) परमेश्वरः आङ्गिरस – संदेशेन मनुष्यान् उपदिशति । | ||
| (घ) सर्वे सुखेन सौहार्दपूर्णं जीवनं यापयेयुः । | ||
| (ङ) यूयं सर्वे वैमनस्यं परित्यज्य ऐक्यभावेन जीवत । | ||
| (च) वयं सूक्तस्य प्रसिद्धान् त्रीन् मन्त्रान् पठामः । |
प्रश्न 10.
रञ्जितपदानि शुद्धानि कृत्वा वाक्यानि पुनर्लिखत ।
(रंगीन पदों को शुद्ध करके वाक्य पुनः लिखिए |)
यथा – वेद चत्वारः संहिताः सन्ति।
वेदस्य चत्वारः संहिताः सन्ति ।
(क) ईश्वरः सर्वत्र व्याप्तम् अस्ति।
_____________________________
(ख) केन वेदात् गृहीतः एष सन्देश : ?
_____________________________
(ग) वयम् अस्य सूक्तस्य मन्त्रान् पठावः ।
_____________________________
(घ) ते अन्योन्यं सहयोगं न कृतवान्।
_____________________________
(ङ) सर्वे सुखात् जीवनं यापयेयुः ।
_____________________________
(च) वेद: ब्रह्ममुखनिःसृता पवित्रतमः दैवी वाक् ।
_____________________________
प्रश्न 11.
विशेष्यपदेन सह विशेषणपदस्य मेलनं कृत्वा रिक्तस्थाने लिखत ।
(विशेष्य पद के साथ विशेषण पदों का मिलान कर रिक्त स्थान में लिखिए |)
| विशेषणम् | विशेष्यम् | संयुक्त-पदम् |
| (क) चत्वारः | (i) मन: | |
| (ख) समानी | (ii) मन्त्र: | |
| (ग) परस्परम् | (iii) वाक् | |
| (घ) दैवी | (iv) शक्तयः | |
| (ङ) समानः | (v) सामञ्जस्यम् | |
| (च) समानम् | (vi) संहिता : | |
| (छ) ब्रह्माण्डीया: | (vii) समिति: |
प्रश्न 12.
अधोदत्तं चित्रं दृष्ट्वा तदाधारितानि पञ्च / षड् वाक्यानि संस्कृतेन लिखत ।
(नीचे दिए गए चित्र को देखकर उस पर आधारित पाँच / छह वाक्य संस्कृत में लिखिए ।)
बहुविकल्पीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) ‘जुहोमि’ इति क्रियापदस्य कर्ता अस्ति-
(i) अहम्
(ii) वयम्
(iii) त्वम्
(ख) ‘एकस्मिन् कर्मणि’ अत्र ‘कर्मणि’ पदे का विभक्तिः ?
(i) प्रथमा
(ii) षष्ठी
(iii) सप्तमी
(ग) ‘विजय’ इति पदस्य विपर्ययपदं किम् ?
(i) सर्वोदय:
(ii) पराजयः
(iii) जय:
(घ) ‘मन्त्रान्’ इति पदस्य एकवचनरूपं अस्ति-
(i) मन्त्रे
(ii) मन्त्रम्
(iii) मन्त्राः
(ङ) ‘संस्कृत्य प्रचारयामि’ इत्यस्य अर्थे किं पदं प्रयुक्तम् ?
(i) समितिः
(ii) आकृति:
(iii) अभिमन्त्रये
(च) ‘व: मनः समानम् अस्तु ।’ अत्र ‘अस्तु’ इति पदे कः लकारः ?
(i) लट्
(ii) लोट्
(iii) लृट्
प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत।
(कोष्ठक से सही पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
(क) ‘पठन्ति’ इत्यस्य लोट् लकारे रूपं – _________ । (पठतु / पठन्तु / पठ)
(ख) वेदस्य संहिता: _________ सन्ति। (एक:/त्रय:/चत्वारः)
(ग) ‘आगच्छन्तु’ इति पदे _________ लकारः अस्ति। (लट्/लोट्/लृट्)
(घ) ‘कृतवन्तः’ इति पदे _________ प्रत्ययः अस्ति। (शतृ/ क्त्वा / क्तवतु)
(ङ) ‘प्रेरणा’ इति पदं _________ अस्ति। (पुल्लिङ्गम् / स्त्रीलिङ्गम् / नपुंसकलिङ्गम्)
(च) ‘भवत्’ शब्दस्य प्रथमा – एकवचने रूपं _________ अस्ति। (भवान्/भवन्तः / भवन्तौ)