Our free Class 6 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 6 Sanskrit Chapter 2 एषः कः ? एषा का ? एतत् किम् ? Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 6 Sanskrit Chapter 2 Worksheet एषः कः ? एषा का ? एतत् किम् ?
Class 6 Sanskrit एषः कः ? एषा का ? एतत् किम् ? Worksheet
एषः कः ? एषा का ? एतत् किम् ? Worksheet
प्रश्न 1.
अधोलिखितान् शब्दान् वचनानुसारं पृथक्-पृथक् कृत्वा लिखत । (निम्नलिखित शब्दों को वचन के अनुसार अलग-अलग करके लिखिए।)
कमलम्, यैः, नद्याम्, मुखम्, नृपौ, सरिताः, काका, वृक्षौ, मृगः, मधूनि, मती:, देव:, सर्वे, द्वौ, फलम्, युवाम्, भवनानि, श्रीमान्, बालकौ पुस्तके
| एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
उत्तर :
| एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
| कमलम् | नृपौ | यै: |
| मुखम् | वृक्षौ | सरिता: |
| मृगः | द्वौ | काकाः |
| देव: | युवाम् | मधूनि |
| फलम् | बालकौ | मती: |
| श्रीमान् | पुस्तके | सर्वे |
| नद्याम् | द्वौ | भवनानि |
प्रश्न 2.
अधोलिखितान् शब्दान् लिङ्गानुसारेण पृथक्-पृथक् कृत्वा लिखत। (निम्नलिखित शब्दों को लिंग के अनुसार अलग-अलग करके लिखिए।)
वनम्, वर्षा, मेघः, नेत्रम्, नौका, हस्तः, मुखे, कोकिले, मक्षिकाः, वाटिका, शुकौ, पत्रम्, कृष्णः, लेखनी, लता
| पुल्लिङ्ग | स्त्रीलिङ्ग | नपुंसकलिङ्ग |
उत्तर :
| पुल्लिङ्ग | स्त्रीलिङ्ग | नपुंसकलिङ्ग |
| मेघ: | वर्षा | वनम् |
| हस्तः | नौका | नेत्रम् |
| शुकौ | कोकिले | मुखे |
| कृष्णः | मक्षिकाः | पत्रम् |
| वाटिका | ||
| लेखनी | ||
| लता |
प्रश्न 3.
कोष्ठके प्रदत्तनिर्देशानुसारं लिङ्गं परिवर्तयत ।
(कोष्ठक में दिए गए निर्देश के अनुसार लिंग को परिवर्तित कीजिए।)
(क) बालिके (पुल्लिङ्गे) _____________
(ख) एषा (नपुंसकलिङ्गे) _____________
(ग) तत् (पुल्लिङ्गे) _____________
(घ) तानि (स्त्रीलिङ्गे) _____________
(ङ) ते (स्त्रीलिङ्गे) _____________
उत्तर :
(क) बालकौ
(ख) एतत्
(ग) सः
(घ) ताः
(ङ) ता:
प्रश्न 4.
पुल्लिङ्गशब्दं स्त्रीलिङ्गशब्देन सह मेलयत ।
(पुल्लिंग शब्द को स्त्रीलिंग शब्द से मिलाइए।)
| पुल्लिङ्गः | स्त्रीलिङ्गः |
| (क) गायक : | (i) नायिका |
| (ख) शिक्षक : | (ii) शिक्षिका |
| (ग) वृद्धः | (iii) बालिका |
| (घ) बालकः | (iv) वृद्धा |
| (ङ) नायक: | (v) गायिका |
उत्तर :
| पुल्लिङ्गः | स्त्रीलिङ्गः |
| (क) गायक : | (v) गायिका |
| (ख) शिक्षक : | (ii) शिक्षिका |
| (ग) वृद्धः | (iv) वृद्धा |
| (घ) बालकः | (iii) बालिका |
| (ङ) नायक: | (i) नायिका |
प्रश्न 5.
चित्रम् दृष्ट्वा क्रियापदानि लिखत ।
(चित्र को देखकर क्रियापदों को लिखिए ।)
उत्तर :
(i) चिन्तयति
(ii) रिङ्गति
(iii) भोजयति
(iv) पूजयति
(v) ताडयति
(vi) आलिङ्गति
(vii) प्रणुदति
(viii) सम्मार्जयति
प्रश्न 6.
उचितक्रियापदैः वाक्यान् पूरयत।
(उचित क्रियापदों से वाक्यों को पूरा कीजिए ।)
(क) अश्वाः _____________। (भ्रम)
(ख) आम्रम् _____________। (पत्)
(ग) वानरः _____________ । (कूर्द)
(घ) कन्या: _____________ । (नृत)
उत्तर :
(क) भ्रमन्ति
(ख) पतति
(ग) कूर्दति
(घ) नृत्यन्ति
प्रश्न 7.
कर्तापदं उचितैः क्रियापदैः सह मेलयत ।
(कर्तापद को उचित क्रियापद से मिलाइए।)
| कर्तापदम् | क्रियापदम् |
| (क) बालकाः | (i) धावतः |
| (ख) अश्वौ | (ii) बुक्कतः |
| (ग) हरिणाः | (iii) पठन्ति |
| (घ) श्रमिकः | (iv) भ्रमन्ति |
| (ङ) कुक्कुरौ | (v) श्रमति |
उत्तर :
| कर्तापदम् | क्रियापदम् |
| (क) बालकाः | (iii) पठन्ति |
| (ख) अश्वौ | (i) धावतः |
| (ग) हरिणाः | (iv) भ्रमन्ति |
| (घ) श्रमिकः | (v) श्रमति |
| (ङ) कुक्कुरौ | (ii) बुक्कतः |
प्रश्न 8.
शुद्धविकल्पं चिनुत ।
(सही विकल्प को चुनिए ।)
(क) फले स्तः ।
उत्तर :
(ii)
(ख) चित्रे बालकाः सन्ति ।
उत्तर :
(iii)
(ग) ताः बालिकाः सन्ति ।
उत्तर :
(iii)
प्रश्न 9.
शुद्धविकल्पं चिनुत ।
(सही विकल्प को चुनिए ।)
(i) अकारान्त पुल्लिङ्गशब्दः न अस्ति ।
(अ) रविः
(स) सिंह:
(ब) निर्झरः
(द) नृपः
उत्तर :
(अ) रविः
(ii) ‘मूषक’ इत्यस्य एकवचनम् किं अस्ति?
(अ) मूषकाः
(ब) मूषकम्
(स) मूषक:
(द) मूषिका
उत्तर :
(स) मूषक:
(iii) पुल्लिङ्गशब्दः कः ?
(अ) पुष्पम्
(ब) मृग:
(स) पत्रम्
(द) सरला
उत्तर :
(ब) मृग:
(iv) ‘राम:’ शब्दे कः लिङ्ग अस्ति ?
(अ) स्त्रीलिङ्गः
(ब) पुल्लिङ्गः
(स) नपुंसकलिङ्गः
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(ब) पुल्लिङ्गः
(v) ‘रमा’ शब्दे किं लिंङ्ग वचनञ्च अस्ति?
(अ) स्त्री द्विवचन
(ब) स्त्री बहुवचन
(स) पुरुष एकवचन
(द) पुरुष द्विवचन
उत्तर :
(ब) स्त्री बहुवचन
(vi) मित्रे शब्दे कः वचनः अस्ति ?
(अ) एकवचन:
(ब) द्विवचन:
(स) बहुवचन:
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(ब) द्विवचन:
प्रश्न 10.
कोष्ठके प्रदत्तनिर्देशानुसारं वचनं परिवर्तयत ।
(कोष्ठक में दिए गए निर्देश के अनुसार वचन परिवर्तित कीजिए) ।
(क) कन्दुके ( एकवचने) _____________
(ख) फले (बहुवचने) _____________
(ग) हंसा: (द्विवचने) _____________
(घ) महिला ( द्विवचने) _____________
(ङ) रमाभिः (एकवचने) _____________
उत्तर :
(क) कन्दुकं
(ख) फलानि
(ग) हंसौ
(घ) महिले
(ङ) रमया
प्रश्न 11.
शब्दानि उचितार्थेन सह मेलयत ।
(शब्दों को उचित अर्थों से मिलाइए।)
| शब्दः | अर्थः |
| (क) वायुयाने | (i) किसान |
| (ख) कृषकः | (ii) एक सेविका |
| (ग) सेविका | (iii) अनेक गायिकाएँ |
| (घ) गायिकाः | (iv) दो हवाई जहाज |
उत्तर :
| शब्दः | अर्थः |
| (क) वायुयाने | (iv) दो हवाई जहाज |
| (ख) कृषकः | (i) किसान |
| (ग) सेविका | (ii) एक सेविका |
| (घ) गायिकाः | (iii) अनेक गायिकाएँ |
प्रश्न 12.
चित्रं दृष्ट्वा प्रश्नानुसारेण उत्तरत।
(चित्र को देखकर प्रश्नानुसार उत्तर दीजिए ।)
(i) (क) सः कः
_____________
(ख) सः किं करोति ?
_____________
(ग) किं सः क्रीडति ?
_____________
उत्तर :
(क) सः सैनिकः ।
(ख) सः देशम् रक्षति।
(ग) न, सः न क्रीडति ।
(ii) (क) तौ कौ?
_____________
(ख) तौ किं कुरुत: ?
_____________
(ग) किं तौ पठतः ?
_____________
उत्तर :
(क) तौ अन्तरिक्ष यात्रिणौ स्तः ।
(ख) तौ अन्तरिक्षे कार्यं कुरुतः ।
(ग) न, तौ न पठतः।
(iii) (क) ते के?
_____________
(ख) ते किं कुर्वन्ति ?
_____________
(ग) किं ते नृत्यन्ति ?
_____________
उत्तर :
(क) ते चिकित्सकाः सन्ति
(ख) ते चिकित्सां कुर्वन्ति ।
(ग) न, ते न नृत्यन्ति ।