Our free Class 6 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 6 Sanskrit Chapter 11 पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 6 Sanskrit Chapter 11 Worksheet पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि
Class 6 Sanskrit पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि Worksheet
पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि Worksheet
प्रश्न 1.
अद्योलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरत।
(निम्नलिखित प्रश्नों के एक शब्द में उत्तर दीजिए ।)
(i) मढैः केषु रत्न संज्ञा विधीयते ? _______________
(ii) केषाम् कृते वसुधा कुटुम्बवत् अस्ति ? _______________
(iii) कस्य सिंहस्य मुखे मृगाः न प्रविशन्ति ? _______________
(iv) आयुर्विद्या यशो बलम् कस्य वर्धन्ते। _______________
(v) पात्रत्वात् किम् प्राप्यते ? _______________
(vi) कीदृशम् धनम् समये उपयोगी न भवति ? _______________
उत्तर :
(i) पाषाणखण्डेषु
(ii) उदारचरितानां
(iii) सुप्तस्य
(iv) अभिवादनशीलस्य
(v) धनम्
(vi) परहस्तगतं
प्रश्न 2.
अधोलिखितेषु विकल्पेषु उचितम् उत्तरं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत । (निम्नलिखित विकल्पों से उचित उत्तर चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए।)
(i) पृथिव्यां _______________ रत्नानि सन्ति ।
(अ) एकं
(ब) द्वे
(स) त्रीणि
(द) चत्वारि
उत्तर :
(स) त्रीणि
(ii) अयं निजः परो वेति गणना _______________ कृते अस्ति ।
(अ) उदारचरितानां
(ब) लघुचेतसाम्
(स) परिवारजनानाम्
(द) गुरुणाम्
उत्तर :
(ब) लघुचेतसाम्
(iii) उद्यमेन _______________ सिध्यन्ति ।
(अ) कार्याणि
(ब) मनोरंजनानि
(स) क्रीडामि
(द) आकांशाः
उत्तर :
(अ) कार्याणि
(iv) धर्मात् _______________ प्राप्नोति ।
(अ) दुःखम्
(ब) सुखम्
(स) विनयं
(द) पात्रताम्
उत्तर :
(ब) सुखम्
(v) _______________ लङ्का रामाय न रोचते ।
(अ) स्वर्णमयी
(ब) रावणस्य
(स) राक्षसयुक्तेन
(द) वैभवशाली
उत्तर :
(अ) स्वर्णमयी
(vi) _______________ विद्या समये उपयोगी न भवति ।
(अ) मनसि गते
(ब) पुस्तक स्था
(स) पुस्तकालये
(द) गुरो: हस्ते
उत्तर :
(ब) पुस्तक स्था
प्रश्न 3.
अधोलिखितेषु पदेषु पुल्लिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग, नपुंसकलिङ्ग – पदानि चित्वा उपयुक्त स्थाने लिखत ।
(निम्नलिखित पदों में से पुल्लिंग, स्त्रीलिंग व नपुंसकलिंग पदों को चुनकर उपयुक्त स्थान पर लिखिए।
| रत्नानि, निजः, गणना, कार्याणि, मृगाः, विद्या, धनम्, पराक्रमः, शक्ति |
उत्तर :
(i) निजः, शक्तिः, रत्नानि
(ii) मृगाः, गणना, कार्याणि
(iii) पराक्रमः, विद्या, धनम्
प्रश्न 4.
अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा ‘आम्’ अथवा ‘न’ लिखत ।
(निम्नलिखित वाक्यों को पढ़कर ‘आम’ (हाँ) अथवा ‘न’ (नहीं) लिखिए।)
(i) अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम्। ___________________
(ii) सुप्तस्य सिंहस्य मुखे मृगाः प्रविशन्ति । ___________________
(iii) अभिवादन शीलस्य आयुः वर्धते । ___________________
(iv) धनात् धार्मिक कार्याणि न सम्पद्यते । ___________________
(v) पुस्तकेषु स्थिता विद्या समये उपयोगी भवति। ___________________
(vi) स्वर्णमयी लंका लक्ष्मणाय रोचते । ___________________
उत्तर :
(i) आम्
(ii) न
(iii) आम्
(iv) न
(v) न
(vi) न
प्रश्न 5.
अधोलिखितानां श्लोकानां पंक्ति उचित क्रमेण लिखत ।
(निम्नलिखित श्लोकों की पंक्ति उचित क्रम में लिखिए।)
(i) सहायकृत/देव:/तत्र/यत्र/षडेते/वर्तन्ते।
________________________________
उत्तर :
षडेते यत्र वर्तन्ते तत्र देवः सहायकृत्।
(ii) विनयं / विद्या / ददाति ।
________________________________
उत्तर :
विद्या ददाति विनयं ।
(iii) रोचते/लङ्का/लक्ष्मण/स्वर्णमयी/मे/न।
________________________________
उत्तर :
स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते।
(iv) विधीयते/मूढैः/रत्न सङ्ज्ञा/पाषाण खण्डेषु।
________________________________
उत्तर :
मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्न संज्ञा विधीयते।
(v) सिध्यन्ति / हि/उद्यमेन/कार्याणि ।
________________________________
उत्तर :
उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि ।
प्रश्न 6.
अधोलिखितानां हिन्दी – शब्दानां कृते मञ्जूषायाः उचितं संस्कृतं पदं चित्वा लिखत ।
(निम्नलिखित हिंदी-शब्दों के लिए मंजूषा में उचित संस्कृत शब्द चुनकर लिखिए।)
(i) बड़ी _______________
(ii) अन्य व्यक्ति _______________
(iii) मूर्खों के द्वारा _______________
(iv) सहायता करने वाला _______________
(v) पृथ्वी _______________
(vi) अपना _______________
(vii) योग्यता को _______________
(viii) परिश्रम से _______________
उत्तर :
(i) गरीयसी
(ii) परः
(iii) मूढैः
(iv) सहायकृत्
(v) वसुधा
(vi) निज:
(vii) पात्रताम्
(viii) उद्यमेन
प्रश्न 7.
अधोलिखितानि क्रियापदानि बहुवचने परिवर्तयत ।
(निम्नलिखित क्रियापदों को बहुवचन में बदलिए ।)
(i) सिध्यति _______________
(ii) प्रविशतः _______________
(iii) करोति _______________
(iv) अस्ति _______________
(v) भवतः _______________
(vi) क्रीडति _______________
उत्तर :
(i) सिध्यन्ति
(ii) प्रविशन्ति
(iii) कुर्वन्ति
(iv) सन्ति
(v) भवन्ति
(vi) क्रीडन्ति
प्रश्न 8.
अधोलिखितानां श्लोकानां पंक्तयः उचितं मेलनं कुरु ।
(निम्नलिखित श्लोकों की पंक्तियों का मिलान कीजिए।)
| पुल्लिङ्ग- पदानि | स्त्रीलिङ्ग पदानि | नपुंसकलिङ्ग-पदानि |
| (i) __________ | ||
| (ii) _________ | ||
| (iii) _________ |
उत्तर :
प्रश्न 9.
प्रदत्ते चित्रे दर्शितस्य नाम लिङ्ग च निर्दिशन्तु । वाक्यम् अपि रचयन्तु।
(दिए गए चित्र में दिखाए गए चित्रों के नाम व लिंग लिखिए तथा उन पर वाक्य भी बनाइए।)
उत्तर :
| (क) आम्रम् | नपुंसकलिङ्गम् | आभ्रम् मधुरम् भवति । |
| (ख) नरः | पुल्लिङ्गम् | नरः गच्छति। |
| (ग) मार्जारी | स्त्रीलिङ्गम् | मार्जारी चतुरा भवति । |
| (घ) पादपः | पुल्लिङ्गम् | पादपः कोमलः भवति । |
| (ङ) शिक्षिका पाठयति। | स्त्रीलिङ्गम् | शिक्षिका मधुर स्वरेण |
| (च) पत्रम् | नपुंसकलिङ्गम् | पत्रम् हरितम् भवति। |
प्रश्न 10.
चित्राणि दृष्ट्वा उचितान् श्लोकान लिखन्तु ।
(चित्रों को देखकर उचित श्लोक लिखिए।)
उत्तर :
(क) उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः ।
न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः ।।
(ख) पृथिव्यां त्रीणी रत्नानि जलमन्नं सुभाषितम्।
मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्न संज्ञा विधीयते ।।
(ग) अपि स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते ।
जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी ।।
(घ) पुस्तक स्था तु या विद्या पर हस्त गतं धनम्।
कार्यकाले समुत्पन्ने न सा विद्या न तद्धनम्।।