We have given detailed Deepakam Class 6 Solutions and Avyay in Sanskrit Class 6 with Sentences अव्यय शब्द संस्कृत में come in handy for quickly completing your homework.
अव्ययपदानि in Sanskrit Class 6
Class 6 Avyay in Sanskrit – Sanskrit Mein Avyay Pad Class 6
अव्ययानि in Sanskrit Class 6 – Sanskrit Avaya Shabd with Sentences Class 6
एतानि वाक्यानि अवलोकयत । (इन वाक्यों को देखिए। Look at these sentences.)
1. किं त्वम् अधुना संस्कृतं पठसि ?
2. आम्, अहम् अधुना संस्कृतं पठामि ।
3. छात्रा: कदा विद्यालयं गच्छन्ति ?
4. ते प्रातः विद्यालयं गच्छन्ति ।
5. किं त्वं सायं काले पठसि ?
6. नहि, अहं सायं काले क्रीडामि ।
उपर्युक्त वाक्यों में स्थूलाक्षरों में आए पद – अधुना, आम्, कदा, प्रातः, सायं और नहि अव्यय हैं ।
अव्यय वे पद होते हैं जिनका वाक्य-प्रयोग के समय रूप नहीं बदलता ।
In the sentences given above the words in bold letters viz. अधुना, आम्, कदा, प्रातः, सायम्, नहि are all the Indeclinables. 3 are those words that do not change their form when used in a sentence.
कुछ सामान्यतः प्रयोग में आने वाले अव्यय तथा उनका वाक्य प्रयोग । (A few commonly used Indeclinables and their usage.)
1. अद्य (आज, today) – अद्य विद्यालये अवकाशः अस्ति ।
(आज विद्यालय में छुट्टी है । Today is a holiday in the school.)
2. श्वः [कल (आने वाला), tomorrow] – श्वः अहं विद्यालयं गमिष्यामि ।
(कल मैं विद्यालय जाऊँगा। I will go to school tomorrow.)
3. प्रातः (सवेरे, in the morning) – प्रातः खगाः कूजन्ति ।
(सवेरे पक्षी चहचहाते हैं । The birds coo in the morning.)
4. सायम् (शाम, in the evening) – बालाः सायं क्रीडन्ति ।
(बच्चे शाम को खेलते हैं । The children play in the evening.)
5. च (और, and) – बालकाः खेलन्ति हसन्ति च ।
(बच्चे खेलते और हँसते हैं। The children play and laugh.)
6. अपि (भी, also) – सीता अपि रामेण सह गच्छति ।)
(सीता भी राम के साथ जाती है । Sita also goes with Rama.)
7. किम् (क्या, what) – किं त्वं पठसि ? आम् अहं पठामि ।
आम् (हाँ, yes) – (क्या तुम पढ़ते हो? Do you study ?) (हाँ, मैं पढ़ता हूँ। Yes, I study.)
8. नहि (नहीं, No) – किं देवेशः पठति ? नहि, सः खेलति । सः न पठति ।
न (नहीं, not) – (क्या देवेश पढ़ता है ? नहीं, वह खेलता है । वह नहीं पढ़ता। Does Devesh study? No, He plays. He does not study.)
9. अधुना (अब, now) – अधुना त्वं किं करोषि ?
[अब (इस समय) तुम क्या कर रहे हो ? What are you doing now?]
10. कदा (कब, when) – यूयं कदा खेलथ ?
(तुम लोग कब खेलते हो ? When do you play?)
11. कुतः (कहाँ से, where from) – त्वं कुतः आगच्छसि ?
(तुम कहाँ से आ रहे हो ? Where are you coming from?)
12. प्रति (की ओर, towards) – सः गृहं प्रति गच्छति ।
(वह घर की ओर जाता है । He goes towards home.)
13. सह (साथ, with) – अहं मित्रेण सह क्रीडामि ।
(मैं मित्र के साथ खेलता हूँ । I play with my friend.)
14. यदा तदा ( जब-तब, when-then) – यदा मम मित्रम् आगच्छति तदा अहं खेलामि।
(जब मेरा मित्र आता है तब मैं खेलता हूँ | When my friend comes, then I play.)
15. यत्र-तत्र (जहाँ-वहाँ, where there) – यत्र पुष्पाणि तत्र भ्रमराः ।
(जहाँ फूल वहाँ भँवरे । Where there are flowers, there are black-bees.)
16. विना (बिना, without) – परिश्रमं विना कार्यं न सिध्यति ।
(परिश्रम के बिना, कार्य पूरा नहीं होता । The work does not get accomplished without hard work.)
17. कुत्र (कहाँ, where) – अमरस्य कलमः कुत्र अस्ति ?
( अमर की कलम कहाँ है ? Where is Amar’s pen?
18. अत्र (यहाँ, here) – अमरस्य कलमः अत्र अस्ति ।
(अमर की कलम यहाँ है । Amar’s pen is here.)
19. बहिः (बाहर, outside) – बालाः बहिः क्रीडन्ति ।
(लड़कियाँ बाहर खेलती हैं । The girls play outside.)
20. ह्यः [कल (बीता हुआ), yesterday] – अहं ह्यः विद्यालयं न अगच्छम्।
(कल मैं विद्यालय नहीं गया। Yesterday, I did not go to school.)
21. शनै: शनै: ( धीरे-धीरे, slowly) – गजः शनैः शनैः चलति ।
(हाथी धीरे-धीरे चलता है । The elephant walks slowly.)
22. शीघ्रम् (जल्दी, quickly) – पुत्र ! शीघ्रं लिख ।
(पुत्र ! जल्दी लिखो । Son! Write quickly.)
23. तीव्रम् (तेज़, fast) – अश्वाः तीव्रं धावन्ति ।
(घोड़े तेज़ दौड़ते हैं | Horses run fast.)
24. उच्चैः (ज़ोर से, aloud) – सिंहः उच्चैः गर्जति ।
(शेर ज़ोर से दहाड़ता है | The lion roars aloud.)
25. परस्परम् (आपस में, amongst themselves) – महिलाः परस्परं वदन्ति । (महिलाएँ आपस में बात करती हैं। The women talk amongst themselves)
Avyay in Sanskrit Class 6 Worksheet
Avyay Padani in Sanskrit Class 6 – Avyay Shabd in Sanskrit with Sentences Class 6
अभ्यासः (Exercise)
1. अधोदत्तेषु वाक्येषु अव्ययपदानि चिनुत । (नीचे दिए गए वाक्यों में अव्यय – पद छाँटिए ।)
(क) सः कुत्र गच्छति ?
(ख) त्वं कदा क्रीडसि ?
(ग) अहं यदा क्रीडामि तदा अभिनवः आगच्छति।
(ङ) राघवः बहिः क्रीडति ।
(घ) अद्य अहं जन्तुशालां गच्छामि ।
(च) श्वः अहं पुस्तकमेलकं गमिष्यामि ।
(छ) बालाः बालैः सह खेलन्ति ।
(झ) सः मित्रं प्रति पत्रं लिखति ।
(ज) अधुना अहं विद्यालय – कार्यं करोमि ।
(ञ) आम्, अहम् अपि कानपुरं गमिष्यामि ।
उत्तर:
(क) कुत्र
(ख) कदा
(ग) यदा-तदा
(घ) अद्य
(ङ) बहिः
(च) श्वः
(छ) सह
(ज) अधुना
(झ) प्रति
(ञ) आम् –अपि
2. उचितेन अव्ययपदेन रिक्तस्थानपूर्तिं कुरुत । (उचित अव्यय – पद से रिक्त स्थान की पूर्ति कीजिए ।)
(क) प्रतिदिनं, सायं, श्वः
- जना: ……. भ्रमन्ति ।
- अहं …… जन्तुशालां गमिष्यामि ।
- किं त्वं …… खेलसि ?
उत्तर:
- सायं
- श्वः
- प्रतिदिनं
(ख) शीघ्रं, उच्चैः, शनैः-शनैः
- सिंह: ……….. गर्जति ।
- वृद्धः …… चलति ।
- अहं …. लिखामि ।
उत्तर:
- उच्चैः
- शनैः-शनै:
- शीघ्रं
(ग) नहि, आम्, च
- बालकाः बालिकाः …… खेलन्ति ।
- ………, अहम् अपि खेलामि ।
- ……, अहं बहिः न गमिष्यामि ।
उत्तर:
- च
- आम्
- नहि
3. कोष्ठकात् उचितं विकल्पं चित्वा वाक्यपूर्तिं कुरुत । (कोष्ठक से उचित विकल्प चुनकर वाक्यों की पूर्ति कीजिए ।)
- यूयं खेलितुं ……. गच्छथ ? (कुत:, कुत्र, किम्)
- ……. प्रातः भवति खगाः …… कूजन्ति । (यदा-तदा, यत्र-तत्र, शनैः-शनैः)
- पितामही देवालयं ….. अगच्छत्। (विना, सह, प्रति)
- आकाशे मेघाः ….. गर्जन्ति । (उच्चैः, तीव्रम्, परस्परम्)
- ….. जनकः कार्यालयं न गच्छति । (अद्य, ह्यः, श्वः)
उत्तर:
- कुत्र
- यदा-तदा
- प्रति
- उच्चैः
- अद्य