Check the below Class 8 Sanskrit MCQ Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु with Answers based on the latest exam pattern. Students can also read NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 Questions and Answers at LearnInsta.
सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु Class 8 MCQ Questions Sanskrit Chapter 3
पठित-अवबोधनम्
• अधोलिखितानां श्लोकानां पठित्वा श्लोकमाधारितानां प्रश्नानां उत्तराणि निर्देशानुसारं लिखत ।
(निम्नलिखित श्लोकों को पढ़कर श्लोक पर आधारित प्रश्नों के उत्तर निर्देशानुसार लिखिए |)
प्रश्न 1.
गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास्तु ते भारतभूमिभागे। स्वार्गापवर्गास्पदमार्गभूते भवन्ति भूयः पुरुषाः सुरत्वात्।।
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए)
- देवाः कस्याः स्तुतिः कुर्वन्ति ?
- के धन्याः ?
- मोक्षप्राप्तेः मार्गं कः दर्शयति ?
- कः देवत्वं त्यागं इच्छति?
उत्तर:
- भारतभूमिः
- भारतीय:
- भारतभूमि:
- देवा:
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए)
- भारतभूमिः कस्याः मार्गः वदति ?
- देवाः कुत्र निवसन्ति?
उत्तर:
- धर्म, अर्थ, काम, मोक्षश्च मार्गः ।
- देवाः भारतभूमिः निवसन्ति ।
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए ।)
- ‘गायन्ति देवाः किल गीतकानि वाक्ये अव्यय पदमस्ति ?
- ‘गायन्ति’ पदे का वचनमस्ति ?
उत्तर:
- किल
- बहुवचनम्
IV. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दिए गए विकल्पों में से चुनकर लिखिए।)
(i) ‘धन्यास्तु’ पदे का सन्धि-विच्छेदः ?
(क) धन्या + तु
(ख) धन्य + तु
(ग) धन्यस् + तु
(घ) धन्यः + तु
उत्तर:
(घ) धन्यः + तु
(ii) ‘अपवर्गात्’ पदे का विभक्तिः ?
(क) द्वितीया
(ख) पञ्चमी
(ग) षष्ठी
(घ) तृतीया
उत्तर:
(ख) पञ्चमी
(iii) ‘भूयः’ शब्दस्य कोऽर्थः ?
(क) अभितः, परितः
(ख) शनै: शनै:
(ग) न्यूनं, अधिकं
(घ) पुनः-पुनः
उत्तर:
(घ) पुनः-पुनः
(iv) ‘स्वर्गापवर्गास्पदमार्गभूते भवन्ति’ वाक्ये क्रियापदं किमस्ति ?
(क) भवन्ति
(ख) भूते
(ग) स्वर्ग
(घ) पद
उत्तर:
(क) भवन्ति
2. अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च।।
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए ।)
- अष्टभिः गुणैः युक्तः कः समाजे सम्मानं प्राप्नोति।
- गुणवान् पूज्यते किम्?
- मानवः कान् आश्रित्य सम्मानितः भवति ?
- अष्टौ गुणाः पुरुषं कीदृशः भवति ?
उत्तर:
- मानवः
- नरः
- उत्तमगुणान्
- दीपयन्ति
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
- कीदृशः नरः पूजनीय भवति ?
- अष्टगुणाः कानि – कानि सन्ति ?
उत्तर:
- गुणवान् पूज्यते नरः ।
- प्रज्ञा, कौल्यम्, दम:, श्रुतम्, पराक्रमः, अबहुभाषिता, दानं, कृतज्ञता अष्टगुणः सन्ति ।
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए।)
- ‘अष्टौ गुणाः’ वाक्ये विशेषणपदं किमस्ति ?
- ‘यथाशक्ति कृतज्ञता च’ वाक्ये अव्ययपदं किमस्ति ?
उत्तर:
- अष्टौ
- यथा
IV. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दिए गए विकल्पों में से चुनकर लिखिए।)
(i) ‘प्रस्तुत पद्यांशे ज्ञानस्य’ पर्यायपदं किमस्ति?
(क) श्रुतम्
(ख) दमः
(ग) प्रज्ञा
(घ) गुणा:
उत्तर:
(ग) प्रज्ञा
(ii) ‘समाजे’ पदे का विभक्तिः ?
(क) सप्तमी
(ख) पञ्चमी
(ग) चतुर्थी
(घ) षष्ठी
उत्तर:
(क) सप्तमी
(iii) ‘वेदादीनां’ पदस्य सन्धि-विच्छेदः किम् ?
(क) वेदा + दीनां
(ख) वेद + आदिनां
(ग) वेद + अदिनां
(घ) वेदा + नां
उत्तर:
(ख) वेद + आदिनां
(iv) ‘सन्ति’ पदे कः लकारः?
(क) लुट् लकार:
(ख) लोट् लकारः
(ग) लट् लकार:
(घ) लङ् लकार:
उत्तर:
(ग) लट् लकार:
रेखाङ्कितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(रेखांकित शब्दों के आधार पर प्रश्न बनाइए।)
(क) पितामहः प्रतिदिनं नीतिश्लोकान् पठति ।
उत्तर :
कः प्रतिदिनं नीतिश्लोकान् पठति?
(ख) पितामहः नीतिश्लोकान् पठति।
उत्तर :
पितामहः किं पठति?
(ग) तरवः नम्राः भवन्ति ।
उत्तर :
के नम्राः भवन्ति?
(घ) दुर्जनेन सह सख्यं न करणीयम् ।
उत्तर :
केन सह सख्यं न करणीयम् ?
(ङ) सत्यं धर्मस्य मूलम् अस्ति ।
उत्तर :
किं धर्मस्य मूलम् अस्ति ?
मञ्जूषातः उचितपदैः श्लोकानां पूर्ति कुरुत |
(मञ्जूषा की सहायता से श्लोकों की पूर्ति कीजिए।)
| कुलेन, पुरुषः, सुरत्वात् गुणम्, फलोद्गमैः, सत्यम्, कृष्णायते, चक्रेण |
(क) पिक: वसन्तस्य गुणं वेत्ति, न वेत्ति तु _________।
उत्तर :
कृष्णायते
(ख) तथा चतुर्भिः _________ परीक्ष्यते कुलेन शीलेन गुणेन कर्मणा ।
उत्तर :
पुरुषः
(ग) धर्मः स नो यत्र न _________ अस्ति ।
उत्तर :
सत्यम्
(घ) यः पुरुषः परीक्ष्यते गुणेन, शीलेन, _________ कर्मणा।
उत्तर :
कुलेन
(ङ) भवन्ति नम्राः तरवः _________।
उत्तर :
फलोद्गमैः
(च) गुणी _________ वेत्ति, न वेत्ति निर्गुणः।
उत्तर :
गुणम्
(छ) स्वर्गापवर्गास्पदमार्गभूते भवन्ति भूयः पुरुषा : _________।
उत्तर :
सुरत्वात्
(ज) यथा हि एकेन _________ न रथस्य गतिर्भवेत्।
उत्तर :
चक्रेण
शुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध-कथनस्य समक्षम ‘न’ इति लिखत ।
(सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए।)
(क) सुभाषितानि सदैव जनानां हिताय भवन्ति ।
उत्तर :
आम्
(ख) गुणहीनः जनः अन्येषां गुणान् ज्ञातुं समर्थः भवति।
उत्तर :
न
(ग) परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्।
उत्तर :
आम्
(घ) दुर्जनेन सह मैत्री करणीयम् ।
उत्तर :
न
(ङ) सत्यं वक्तव्यं यत् छलनायुक्तम्।
उत्तर :
न
(च) पुरुषः केवलं कर्मणा परीक्ष्यते ।
उत्तर :
न
(छ) सभा न सत्यमस्ति यदि वृद्धाः न सन्ति ।
उत्तर :
आम्
(ज) रथस्य गतिः केवलं एकेन चक्रेण सिध्यति।
उत्तर :
न
उचितं मेलनं कुरुत ।
(सही मिलान कीजिए।)
| अ | आ |
| (क) गुणी | (i) बलं न वेत्ति |
| (ख) निर्बलः | (ii) सुभाषितानि |
| (ग) नवाम्बुभिः घनाः | (iii) गुणं वेत्ति |
| (घ) शोभनानि वचनानि | (iv) दूरविलम्बिनः भवन्ति |
| (ङ) मूषकः | (v) सिंहस्य बलं न वेत्ति |
उत्तर :
| अ | आ |
| (क) गुणी | (iii) गुणं वेत्ति |
| (ख) निर्बलः | (i) बलं न वेत्ति |
| (ग) नवाम्बुभिः घनाः | (iv) दूरविलम्बिनः भवन्ति |
| (घ) शोभनानि वचनानि | (ii) सुभाषितानि |
| (ङ) मूषकः | (v) सिंहस्य बलं न वेत्ति |
विलोमशब्दैः सह मेलनं कुरुत ।
(विलोम शब्दों के साथ मिलान कीजिए।)
| शब्दा: | विलोमशब्दाः |
| (क) सुखम् | (i) मिथ्या |
| (ख) गुणी | (ii) दु:खम् |
| (ग) बलवान् | (iii) निर्गुण: |
| (घ) उष्णम् | (iv) निर्बल: |
| (ङ) सत्यम् | (v) शीतम् |
उत्तर :
| शब्दा: | विलोमशब्दाः |
| (क) सुखम् | (ii) दु:खम् |
| (ख) गुणी | (iii) निर्गुण: |
| (ग) बलवान् | (iv) निर्बल: |
| (घ) उष्णम् | (v) शीतम् |
| (ङ) सत्यम् | (i) मिथ्या |
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) सुभाषितानि कस्य हेतो: पठनीया: ?
(i) मनोरञ्जनाय
(ii) मानवजीवनस्य समृद्धये
(iii) क्रीडाय
(iv) भ्रमणाय
उत्तर :
(ii) मानवजीवनस्य समृद्धये
(ख) गुणी जनः किं वेत्ति ?
(i) अन्येषां दुर्गुणम्
(ii) अन्येषां सद्गुणम्
(iii) केवलं स्वगुणम्
(iv) सर्वाणि दोषाणि
उत्तर :
(ii) अन्येषां सद्गुणम्
(ग) कति गुणाः पुरुषं दीपयन्ति ?
(i) नव
(ii) दश
(iii) पञ्च
(iv) अष्ट
उत्तर :
(iv) अष्ट
(घ) सभा कुत्र सफला भवति ?
(i) यत्र वृद्धाः न सन्ति
(ii) यत्र वृद्धाः धर्म न वदन्ति
(iii) यत्र वृद्धाः सन्ति च धर्मं वदन्ति
(iv) यत्र छलं एव अस्ति
उत्तर :
(iii) यत्र वृद्धाः सन्ति च धर्मं वदन्ति
(ङ) दुर्जनस्य सह मैत्री कथम्?
(i) हितकारी
(ii) विनाशकारिणी
(iii) स्थायी
(iv) सत्कारिणी
उत्तर :
(ii) विनाशकारिणी
(च) रथस्य गतिः कथं भवति ?
(i) केवलं एकेन चक्रेण
(ii) चक्रद्वयेन
(iii) बिना चक्राणां
(iv) केवलं कर्मणा
उत्तर :
(ii) चक्रद्वयेन
वाक्य-निर्माणं
3. अधोलिखितैः शब्दैः वाक्य – निर्माणं कुरुत।
(निम्नलिखित शब्दों से वाक्य निर्माण कीजिए ।)
- विविधाः
- नरः
- नम्राः
- गति:
- हि
उत्तर:
- अस्मिन् संसारे विविधाः सभाः भवन्ति ।
- गुणवान् पूज्यते नरः ।
- फलभारेण वृक्षाः नम्राः भवन्ति ।
- रथस्य गतिः चक्रद्वयेन एव सम्यक् भवति ।
- उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः ।
अतिलघु उत्तरीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
दुर्जनेन समं न कारयेत् ?
उत्तर:
सख्यं प्रीतिः च
प्रश्न 2.
एकेन केन रथस्य गमनं न सम्भवेत् ?
उत्तर:
चक्रेण
प्रश्न 3.
एषः परोपकारिणां स्वभावः कीदृश: ?
उत्तर:
उपकारक
लघु उत्तरीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
बहून् लाभान् कः प्राप्नोति ?
उत्तर:
सुभाषितपठनेन मानवः बहून् लाभान् प्राप्नोति ।
प्रश्न 2.
कस्य पठनस्य आवश्यकता ?
उत्तर:
नीतिश्लोका: पटनस्य आवश्यकता ।
दीर्घ उत्तरीय प्रश्ना:
प्रश्न 1.
सुभाषित पठनेन किम् भवति ?
उत्तर:
सुभाषित पठनेन मानवजीवन निर्माणाय प्रेरणा प्राप्यते ।
प्रश्न 2.
वृक्षेषु फलानि कीदृशानि जायन्ते ?
उत्तर:
वृक्षेषु फलानि ‘समयानुसारं’ जायन्ते ।