Our free Class 6 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 6 Sanskrit Chapter 7 अतिथिदेवो भव Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 6 Sanskrit Chapter 7 Worksheet अतिथिदेवो भव
Class 6 Sanskrit अतिथिदेवो भव Worksheet
अतिथिदेवो भव Worksheet
प्रश्न 1.
अधोलिखितं गद्याशं पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत।
(निम्नलिखित गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर दीजिए ।)
I. राधिका एषु दिनेषु कूर्दमाना एव चलति । यतः गृहे नूतना अतिथयः सन्ति । ते च विशिष्टाः सन्ति । माता, पुत्रौ, पुत्रयौ च मिलित्वा ते तत्र पञ्च सन्ति । अहोरात्रं तस्याः चिन्ता एकत्र एव । गृहस्य छद्याः उपरि । तत्र एव तस्याः मनः अस्ति। कुतूहलम् अस्ति, ते के इति ? ते न अन्ये, काचिन् मार्जारी तस्याः चत्वारः शावकाः च। आम्! ते एव विशिष्टाः अतिथयः । सा तु तेषां नामानि अपि चिन्तिवती – तन्वी, मृद्वी, शबलः, भीमः च इति ।
(क) एकपदेन उत्तरत।
(एक शब्द में उत्तर दीजिए ।)
(i) कस्य गृहे नूतनाः अतिथयः सन्ति? __________________
(ii) राधिकायाः गृहे कति सदस्याः सन्ति? __________________
(iii) राधिका केषां नामानि चिन्तितवती ? __________________
(iv) के विशिष्टाः अतिथयः ? __________________
उत्तर :
(i) राधिकायाः
(ii) पञ्च
(iii) शावकानाम्
(iv) मार्जारी तस्याः शावकाः च।
(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए।)
(i) राधिकायाः गृहे के आगच्छन्ति ?
_____________________________________
उत्तर :
राधिकायाः गृहे नूतना अतिथयः आगच्छन्ति ।
(ii) राधिका कानि नामानि चिन्तितवती ?
_____________________________________
उत्तर :
राधिका तन्वी, मद्दी, शबलः, भीमः च नामानि चिन्तितवती ।
(ग) निर्देशानुसारं उचितविकल्पं चिनुत ।
(निर्देश के अनुसार उचित विकल्प को चुनिए ।)
(i) अहोरात्रं कस्याः चिन्ता एकत्र एव ?
(अ) राधिकायाः
(ब) भीमस्य
(स) मातुः
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(अ) राधिकायाः
(ii) मार्जार्याः कति शावका: ?
(अ) षट्
(ब) चत्वारः
(स) द्वौ
(द) पञ्च
उत्तर :
(ब) चत्वारः
(iii) राधिका कथं चलति ऐषु दिनेषु ?
(अ) सा धावति
(ब) सा कूर्दति
(स) विपरीतं चलति
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(ब) सा कूर्दति
(iv) गृहे कति अतिथयः सन्ति?
(अ) पञ्च
(ब) षट्
(स) सप्त
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(अ) पञ्च
II. तन्वी आकृत्यां सुन्दरी, मृद्वी स्पर्शेन अतीव कोमला शबल: चित्रवर्णः तथा च भीमः किञ्चित् स्थूलः । मार्जारी कदा गच्छति, कदा आगच्छति एतत् सर्वम् अपि राधिका जानाति । सा मार्जार्यै क्षीरं ददाति । मार्जारी पिबति । अनन्तरं सा सधन्यवादं राधिकां पश्यति । किन्तु शावकानां समीपं राधिका चेत् मन्दं मन्दं पृष्ठतः आगच्छति । राधिकां दृष्ट्वा शावकाः भीताः न सन्ति । पितामही राधिकायाः कार्यकलापान् दृष्ट्वा हसति ।
(क) एकपदेन उत्तरत।
(एक शब्द में उत्तर दीजिए ।)
(i) शबलस्य किं वर्णः आसीत्? __________________
(ii) राधिका माजार्यै किं ददाति ? __________________
(iii) राधिकां दृष्ट्वा शावकाः कीदृशः न भवन्ति ? __________________
(iv) का राधिकायाः कार्यकलापान् दृष्ट्वा हसति ? __________________
उत्तर :
(i) चित्रवर्णः
(ii) क्षीरं
(iii) भीता:
(iv) पितामही
(ख) एकवाक्येन उत्तरत।
(एक वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
(i) राधिका का जानाति ? __________________
(ii) मार्जारी किमर्थं राधिकां पश्यति? __________________
उत्तर :
(i) ‘मार्जारी कदा गच्छति, कदा आगच्छति’ राधिका एतत् सर्वम् जानाति।
(ii) मार्जारी सधन्यवादं राधिकां पश्यति ।
(ग) निर्देशानुसारम् उचितविकल्पं चिनुत ।
(निर्देश के अनुसार उचित विकल्प को चुनिए।)
(i) ‘स्पर्शेन अतीव कोमला’ अत्र ‘स्पर्शेन’ पदं कस्मै प्रयुक्तम् ?
(अ) मद्वी – मृद्वी
(ब) मद्वी-कृते
(स) राधिका-कृते
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(ब) मद्वी-कृते
(ii) भीमः कीदृशः आसीत्?
(अ) कोमल:
(ब) स्थूलः
(स) चित्रवर्णः
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(ब) स्थूलः
(iii) मार्जारी कदा गच्छति आगच्छति च इति सर्वं का जानाति ?
(अ) मातामही
(ब) पितामही
(स) राधिका
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(स) राधिका
(iv) ‘मार्जारी कदा गच्छति ?’ अस्मिन् वाक्ये अव्यय पदं किम् ?
(अ) मार्जारी
(ब) कदा
(स) गच्छति
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(ब) कदा
प्रश्न 2.
उचितार्थेन सह मेलयत ।
(उचित अर्थ के साथ मिलाइए।)
| शब्दः | अर्थ: |
| (क) मार्जारी | (i) बिलाव |
| (ख) काकः | (ii) गोरैया |
| (ग) चटका | (iii) बकरियाँ |
| (घ) अजा: | (iv) बिल्ली |
| (ङ) विडाल: | (v) कौआ |
उत्तर :
| शब्दः | अर्थ: |
| (क) मार्जारी | (iv) बिल्ली |
| (ख) काकः | (v) कौआ |
| (ग) चटका | (ii) गोरैया |
| (घ) अजा: | (iii) बकरियाँ |
| (ङ) विडाल: | (i) बिलाव |
प्रश्न 3.
अधोलिखितान् वाक्यान् अव्ययपदैः पूरयत ।
(निम्नलिखित वाक्यों को अव्यय पदों से पूरा कीजिए ।)
| मञ्जूषा अद्य, पुनः, प्रात:, अत्र, तत्र |
(क) एषा बालिका __________________ पठति ।
(ख) रमा __________________ गच्छति।
(ग) जना: उद्याने __________________ भ्रमन्ति ।
(घ) __________________ विद्यालये अवकाशः अस्ति ।
(ङ) पितामही __________________ कदा अगमिष्यति?
उत्तर :
(क) अत्र
(ख) तत्र
(ग) प्रातः
(घ) अद्य
(ङ) पुनः
प्रश्न 4.
वाक्येषु रेखाङ्कित पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत |
(वाक्यों में रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न – निर्माण कीजिए।)
(क) सागरं सुधायै मथ्नाति । __________________
(ख) वकः क्षमां याचते। __________________
(ग) त्वं सेवफलम् खादसि । __________________
(घ) गुरुं धर्मं पृच्छति । __________________
(ङ) एतत् पुस्तकम् अस्ति। __________________
उत्तर :
(क) सागरं कस्मै मथ्नाति ?
(ख) कः क्षमां याचते ?
(ग) कः सेवफलम् खादसि?
(घ) कम् धर्मं पृच्छति ?
(ङ) एतत् किम् अस्ति ?
प्रश्न 5.
अधोलिखितान् अव्ययपदान् अर्थै सह मेलयत ।
(निम्नलिखित अव्यय पदों को अर्थों के साथ मिलाइए ।)
| सूची (अ) | सूची (ब) |
| (क) एकदा | (i) साथ |
| (ख) कुतः | (ii) और |
| (ग) सह | (iii) कहाँ से |
| (घ) मा | (iv) जल्दी |
| (ङ) च | (v) एक बार |
| (च) शीघ्रम् | (vi) मत (नहीं) |
उत्तर :
| सूची (अ) | सूची (ब) |
| (क) एकदा | (v) एक बार |
| (ख) कुतः | (iii) कहाँ से |
| (ग) सह | (i) साथ |
| (घ) मा | (vi) मत (नहीं) |
| (ङ) च | (ii) और |
| (च) शीघ्रम् | (iv) जल्दी |
प्रश्न 6.
अधोलिखितानाम् पदानाम् स्त्रीलिङ्गे लिखत ।
(निम्नलिखित शब्दों को स्त्रीलिंग में लिखिए।)
(i) पितामहः __________________
(ii) भ्राता __________________
(iii) सेवक: __________________
(iv) गायक: __________________
(v) मातुलः __________________
(vi) पिता __________________
उत्तर :
(i) पितामही
(ii) भगिनी
(iii) सेविका
(iv) गायिका
(v) मातुलानि
(vi) माता
प्रश्न 7.
अधोलिखितेषु वाक्येषु अव्ययपदानि चित्वा लिखत ।
(निम्नलिखित वाक्यों में से अव्यय पदों को चुनकर लिखिए |)
| अव्यय पद | |
| (क) अल्पं एव भोजनीयम्। | |
| (ख) अहम् अद्य आपणम् गमिष्यामि | |
| (ग) रामेण साकं सीता गच्छति । | |
| (घ) स अपि गमिष्यति । | |
| (ङ) सर्वतः वनम् अस्ति । |
उत्तर :
| अव्यय पद | |
| (क) अल्पं एव भोजनीयम्। | एव |
| (ख) अहम् अद्य आपणम् गमिष्यामि | अद्य |
| (ग) रामेण साकं सीता गच्छति । | साकं |
| (घ) स अपि गमिष्यति । | अपि |
| (ङ) सर्वतः वनम् अस्ति । | सर्वतः |