Our free Class 7 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 7 Sanskrit Chapter 8 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 7 Sanskrit Chapter 8 Worksheet हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः
Class 7 Sanskrit हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः Worksheet
हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः Worksheet
प्रश्न 1.
निम्नलिखित प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत ।
( नीचे लिखे प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए |)
(क) अस्मान् सन्मार्गं प्रति के नयन्ति ? ______________
(ख) के रत्नानाम् अन्वेषणं कुर्वन्ति ? ______________
(ग) शरीरं कस्य प्रथमं साधनम् अस्ति ? ______________
(घ) सर्वदा पूजनीयः कः भवति ? ______________
(ङ) कीदृशं वचः दुर्लभम् अस्ति ? ______________
(च) अहं कस्याः पुत्रम् अस्मि ? ______________
प्रश्न 2.
रेखांकित – पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु ।
(रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न निर्माण कीजिए ।)
(क) मनुष्यस्य आचरणम् एव श्रेष्ठम् आभूषणम्। _________________________
(ख) समाजे सर्वविधाः जनाः भवन्ति? _________________________
(ग) ग्राहकाः एव रत्नानाम् अन्वेषणं कुर्वन्ति । _________________________
(घ) पृथ्वी अस्मान् माता इव लालयति। _________________________
(ङ) संस्कृतसाहित्ये सूक्तीनां भाण्डागारः अस्ति । _________________________
(च) आदरस्य कृते लिङ्गम् महत्त्वपूर्णं न भवति । _________________________
प्रश्न 3.
निम्नलिखित पदानि आधृत्य वाक्यनिर्माणं कुरुत ।
(नीचे दिए गए पदों के आधार पर वाक्य – निर्माण कीजिए |)
(क) मनुष्यस्य – _________________________
(ख) वचः – _________________________
(ग) सुखार्थिनः – _________________________
(घ) गुणज्ञाः – _________________________
(ङ) पृथिव्याः – _________________________
(च) सूक्ती : – _________________________
प्रश्न 4.
उचितं मेलनं कुरुत ।
(उचित मिलान कीजिए।)
प्रश्न 5.
शुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध कथनस्य समक्षं ‘न’ इति लिखत |
(सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए।)
(क) सूक्तिषु जीवनमूल्यानि निहितानि भवन्ति । ______________
(ख) पृथ्वी अस्मान् माता इव पालयति। ______________
(ग) ग्राहकाणां पार्श्वे रत्नानि गच्छन्ति । ______________
(घ) आचारः एव धर्मपालनस्य प्रथमं साधनम्। ______________
(ङ) आदरस्य कृते आयुः महत्त्वपूर्णं भवति । ______________
(च) भूमिः अस्माकं सर्वेषां माता अस्ति । ______________
प्रश्न 6.
कोष्ठकप्रदत्त – पदानाम् यथोचित – विभक्तिभिः रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(कोष्ठक में दिए पदों की उचित विभक्ति से खाली स्थान भरिए ।)
(क) ______________ खलु आद्यं धर्मसाधनम्। (शरीर)
(ख) ______________ जीवने अस्माकं मार्गदर्शनं कुर्वन्ति । (शक्ति)
(ग) ______________ सर्वदा एव आदरं भवति । (गुण)
(घ) ______________ भारः क्रियां विना । (ज्ञान)
(ङ) वयम् एताः ______________ पठामः । (सूक्ति)
(च) ______________ अपि क्षणस्य नाशः न करणीयः । (एक)
प्रश्न 7.
निम्नलिखित – पदानां मूलशब्द, विभक्ति वचनं च लिखत ।
(निम्नलिखित पदों के मूल शब्द, विभक्ति तथा वचन लिखिए |)
प्रश्न 8.
निर्देशानुसारं परिवर्तनं कुरुत ।
प्रश्न 9.
लिङ्गानुसारं पदानि पृथक्-पृथक् कुरुत।
(लिंग के अनुसार पदों को अलग-अलग कीजिए ।)
प्रश्न 10.
रेखांकित – पदानि शुद्धं कृत्वा वाक्यानि पुनर्लिखत ।
(रेखांकित पदों को शुद्ध करके वाक्यों को पुनः लिखिए |)
(क) आवां पृथिव्याः सन्तानाः स्मः ।
___________________________________
(ख) अस्माकं शरीरं स्वस्थः अस्ति ।
___________________________________
(ग) आदरं कृते लिङ्गं न महत्त्वपूर्णं भवति ।
___________________________________
(घ) समाजे सर्वविधः जनाः भवन्ति ।
___________________________________
(ङ) सूक्ती : जीवने अस्माकं मार्गदर्शनं कुर्वन्ति ।
___________________________________
(च) मम माता माम् एका सूक्तिं पाठितवती ।
___________________________________
प्रश्न 11.
निम्नलिखित – पदानां लकारं, पुरुषं वचनं च लिखत ।
(निम्नलिखित पदों के लकार, वचन और पुरुष लिखिए |)
प्रश्न 12.
हिन्दीभाषायाम् अनुवादं कुरु । (हिन्दी भाषा में अनुवाद कीजिए ।)
(क) ज्ञानं प्राप्तुं समयस्य निरन्तरम् उपयोगः करणीयः ।
___________________________________
(ख) सदाचारं विना अन्ये गुणाः निरर्थकाः भवन्ति ।
___________________________________
(ग) पृथ्वी अस्मान् माता इव लालयति पालयति च ।
___________________________________
(घ) विद्या अनुकूल – कर्मणा विना व्यर्था भवति ।
___________________________________
(ङ) एकस्य अपि क्षणस्य नाशः न करणीयः ।
___________________________________
(च) केचन हितकारकं वचनं वदन्ति किन्तु तत् कठोरतया वदन्ति ।
___________________________________
(छ) आदरस्य कृते लिङ्गम् आयुः वा महत्त्वपूर्णं न भवति ।
___________________________________
(ज) मनुष्यस्य आचरणम् एव श्रेष्ठम् आभूषणम् अस्ति।
___________________________________
बहुविकल्पीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत । (दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) धर्मपालनस्य शरीरं साधनम् अस्ति-
(i) द्वितीयम्
(ii) प्रथमम्
(iii) तृतीयम्
(ख) कस्य कृते लिङ्गं महत्त्वपूर्णं न भवति ?
(i) आयो
(ii) आदरस्य
(iii) पितु:
(ग) केषां सर्वदा आदरः भवति ?
(i) वृद्धानाम्
(ii) पुरुषाणाम्
(iii) गुणानाम्
(घ) समाजे कीदृशाः जनाः भवन्ति ?
(i) मूढाः
(ii) एकविधा:
(iii) सर्वविधाः
(ङ) किं भारः क्रियां विना ?
(i) ज्ञानं
(ii) शीलं
(iii) दु:खम्
(च) कां विना अन्ये गुणाः निरर्थकाः भवन्ति ?
(i) करुणाम्
(ii) दयाम्
(iii) सदाचारम्
प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं स्वीकृत्य रिक्तस्थाने लिखन्तु ।
(कोष्ठक से उचित पद लेकर रिक्त स्थानों में लिखिए |)
(क) ‘नयन्ति’ इति पदस्य एकवचनं ______________ अस्ति । (नयतः/नयथः/नयति)
(ख) ‘सूक्ति:’ इति पदस्य बहुवचनम् ______________ अस्ति। (सूक्तयः / सूक्ती / सूक्ते)
(ग) ______________ अस्मान् माता इव पालयति ।। (गौ /अजा/पृथ्वी)
(घ) षष्ठी – विभक्त्यन्तं पदं ______________ अस्ति । (क्षणस्य / दीन: / ज्ञानम्)
(ङ) ‘क्षणत्यागे’ इति पदे विभक्तिः ______________ अस्ति । (षष्ठी / सप्तमी / प्रथमा)
(च) ‘परिश्रमी’ इति पदस्य विलोमपदं ______________ अस्ति । (अलसः/त्यागी/सुखी)