Our free Class 6 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 6 Sanskrit Chapter 12 आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 6 Sanskrit Chapter 12 Worksheet आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः
Class 6 Sanskrit आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः Worksheet
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः Worksheet
प्रश्न 1.
अधोलिखितानां प्रश्नानां पठित्वा एक पदेन उत्तरत।
(निम्नलिखित प्रश्नों को पढ़कर एक शब्द में उत्तर दीजिए ।)
(i) भिक्षुकः कीदृशः युवकः आसीत्? ________________________
(ii) यः परिश्रमं करोति सः जीवने का प्राप्नोति ? ________________________
(iii) केचन जनाः भिक्षुकाय किं यच्छन्ति ? ________________________
(iv) धनिकः भिक्षुकाय सर्वप्रथम् कति रुप्यकाणि दातुम् कथयति ? ________________________
(v) क: मनसि चिन्तयति ? ________________________
(vi) किं कृत्वा जनः न अवसीदति ? ________________________
उत्तर :
(i) दृढकायः
(ii) सफलतां
(iii) धनं
(iv) सहस्त्र
(v) भिक्षुकः
(vi) उद्यमम्
प्रश्न 2.
प्रदत्त – विकल्पेभ्यः उचितं पदं चित्वा वाक्यानि पूरयत ।
(दिए गए विकल्पों से उचित उत्तर चुनकर वाक्यों को पूरा कीजिए।)
(i) अद्य तु अवकाशम् _______________ । (अस्ति / स्तः/ सन्ति)
(ii) भिक्षुकः _______________ करोति स्म। (भिक्षा / भिक्षाटनं / भ्रमणं)
(iii) केचन जना: तम् _______________। (प्रशसन्ति/तर्जयन्ति / ताडयन्ति)
(iv) अहं _______________ धनम् इच्छामि। (न्यूनं / किञ्चित्/प्रभूतं)
(v) सौभाग्येन वयं _______________ जन्म प्राप्तवन्तः (मानवस्य/पशो:/वृक्षस्य)
उत्तर :
(i) अस्ति
(ii) भिक्षाटनं
(iii) तर्जयन्ति
(iv) प्रभूतं
(v) मानवस्य
प्रश्न 3.
अधोलिखितानां संस्कृत पर्यायं लिखत। (निम्नलिखित शब्दों के संस्कृत पर्याय लिखिए।)
(i) दृढ़ शरीर वाला _______________
(ii) बहुत सारा _______________
(iii) शरीर के अंग _______________
(iv) निर्बल _______________
(v) मुझे _______________
(vi) भीख के लिए घूमना _______________
उत्तर :
(i) दृढकाय
(ii) अतीव
(iii) शरीरङ्गानि
(iv) दुर्बलम्
(v) मह्यम्
(vi) भिक्षाटनम्
प्रश्न 4.
शुद्धं रूपं लिखत ।
(शुद्ध रूप लिखिए।)
(i) एकश्मिन् _______________
(ii) द्ररिदाय _______________
(iii) मार्गेन _______________
(iv) पृभूतं _______________
(v) रूप्यकानि _______________
(vi) दुब्रलं _______________
(vii) मनुष्यानां _______________
(viii) कृत्वा _______________
उत्तर :
(i) एकस्मिन्
(ii) दरिद्राय
(iii) मार्गेण
(iv) प्रभूतं
(v) रूप्यकाणि
(vi) दुर्बलं
(vii) मनुष्याणां
(viii) कृत्वा
प्रश्न 5.
शुद्धकथनानां समक्षम् ‘आम’ अशुद्ध कथनानां समक्षं ‘न’ इति लिखत ।
(शुद्ध कथनों के सामने ‘आम’ (हाँ) अशुद्ध कथनों के सामने ‘न’ (नहीं) लिखिए।)
(i) भिक्षुकः कथयति ‘कृपया भिक्षां यच्छतु’ | _______________
(ii) जनाः तस्मै अन्नं यच्छन्ति । _______________
(iii) भिक्षुकः धनिकं दृष्ट्वा दुःखी भवति । _______________
(iv) भिक्षुकः धनिकाय स्व- हस्तौ ददाति । _______________
(v) धनिकस्य वार्ताम् श्रुत्वा भिक्षुकः भिक्षाटनं त्यजति । _______________
उत्तर :
(i) आम्
(ii) न
(iii) न
(iv) न
(V) आम्
प्रश्न 6.
विकल्पेभ्यः सहायतया प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(विकल्पों की सहायता से प्रश्न निर्माण कीजिए।)
(i) दरिद्राय दानं करोतु ।
(अ) कः
(ब) कम्
(स) कस्मै
(द) कस्य
उत्तर :
(स) कस्मै
(ii) एकदा तेन मार्गेण धनिकः आच्छति।
(अ) कः
(ब) केन
(स) कम्
(द) कस्मात्
उत्तर :
(ब) केन
(iii) अहं तुभ्यम् सहस्त्रं रुप्यकाणि यच्छामि।
(अ) कति
(ब) कदा
(स) केन
(द) किम्
उत्तर :
(अ) कति
(iv) परिश्रमः एवं मनुष्यस्य मित्रम् अस्ति ।
(अ) कः
(ब) केन
(स) कस्मात्
(द) कस्य
उत्तर :
(द) कस्य
(v) एतां कथां पठ।
(अ) किम्
(ब) काम्
(स) केन
(द) का
उत्तर :
(ब) काम्
प्रश्न 7.
अधोलिखितेषु वाक्येषु द्वितीया विभक्तेः शब्दानां चित्वा लिखत ।
(निम्नलिखित वाक्यों में से द्वितीया विभक्ति के शब्दों को चुनकर लिखिए।)
(i) अहं पुस्तकं पठामि। _______________
(iii) रामः वनम् अगच्छत्। _______________
(ii) वयं जलं पिबामः । _______________
(iv) वयं नाटकं पश्यामः । _______________
(v) कृषकः क्षेत्रं गच्छति । _______________
उत्तर :
(i) पुस्तकं
(ii) जलम्
(iii) वनम्
(iv) नाटकम्
(v) क्षेत्रम्
प्रश्न 8.
मञ्जूषात् द्वितीया विभक्त्याः पुल्लिङ्गम्, स्त्रीलिङ्गम्, नुपुंसकलिङ्गम्, शब्दानि चित्वा लिखत।
(मंजूषा से द्वितीया विभक्ति के पुल्लिंग, स्त्रीलिंग व नपुंसकलिंग के शब्दों को चुनकर लिखिए।)
| मञ्जूषा तानि, एतम्, इदम्, इमाः, इमान्, यत्, याम्, यौ, ताः, तान् |
| पुल्लिङ्गम | स्त्रीलिङ्गम् | नपुंसकलिङ्गम् |
उत्तर :
पुल्लिङ्गम् एतम्, इमान्, यौ, तान्।
स्त्रीलिङ्गम् – इमाः, याम्, ताः ।
नपुंसकलिङ्गम् तानि इदम्, यत्।
प्रश्न 9.
उचितं मेलनं क्रियताम् ।
(उचित मिलान किजिए।)
| सर्वनाम शब्दाः | अर्थाः |
| (क) माम् | (i) इन सब को |
| (ख) युष्मान् | (ii) तुम को |
| (ग) तम् | (iii) इसको |
| (घ) एतान् | (iv) उसको |
| (ङ) त्वाम् | (v) मुझको |
| (च) एतम् | (vi) तुम सबको |
उत्तर :
| सर्वनाम शब्दाः | अर्थाः |
| (क) माम् | (v) मुझको |
| (ख) युष्मान् | (vi) तुम सबको |
| (ग) तम् | (iv) उसको |
| (घ) एतान् | (i) इन सब को |
| (ङ) त्वाम् | (ii) तुम को |
| (च) एतम् | (iii) इसको |
प्रश्न 10.
प्रदत्तानि चित्राणि दृष्ट्वा द्वितीया विभक्त्याम् प्रयोगं कृत्वा वाक्यानि रचयत ।
(दिए गए चित्रों को देखकर द्वितीया विभक्ति का प्रयोग करते हुए वाक्य की रचना कीजिए ।)
उत्तर :
(i) बाल, लेखम् लिखति ।
(ii) पथिकः सिंहम् पश्यति ।
(iii) बालिका फलम् खादति ।
(iv) कृषकः क्षेत्रम् गच्छति ।
(v) मालाकार मालाम् रचयति ।