Check the below Class 8 Sanskrit MCQ Chapter 6 डिजिभारतम् युगपरिवर्तनम् with Answers based on the latest exam pattern. Students can also read NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 6 Questions and Answers at LearnInsta.
डिजिभारतम् युगपरिवर्तनम् Class 8 MCQ Questions Sanskrit Chapter 6
पठित-अवबोधनम्
• अधोलिखितानां गद्यांशं पठित्वा गद्यांशाधारित प्रश्नानां उत्तराणि निर्देशानुसार लिखत ।
(निम्नलिखित गद्याशों को पढ़कर गद्यांश पर आधारित प्रश्नों के उत्तर निर्देशानुसार लिखिए |)
प्रश्न 1.
अस्माकं देशः भारतं न केवलं सांस्कृतिकक्षेत्रे समृद्धम्, अपितु नित्यम् आविष्कारैः कीर्तिं लभते । अद्य सम्पूर्णविश्वे ‘डिजिटल्-भारतम्’ इत्यस्य चर्चा श्रूयते । एकस्यैव पिञ्जस्य नोदनेन सर्वं नागरिक-सौविध्यं लभ्यते । अनेन भारतीयानां जीवनम् अधिकं सरलं जायमानम् अस्ति । डिजिटल् – पटले सम्पूर्णा वसुधा कुटुम्बवत् अस्ति। अधुना वयं भारतस्य डिजिटल – प्रगतेः विषये पठामः।
(नवदेहलीस्थः प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालयः । अत्र विविधाः डिजिटल्-प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः सन्ति । सर्वे उत्सुकतया सङ्ग्रहालये प्रदर्शितानि वस्तूनि पश्यन्ति ।
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए ।)
- कस्मिन् पटले सम्पूर्णा वसुधा कुटुम्बवत् अस्ति ?
- नवदेहलीस्थः किमस्ति ?
- के उत्सुकतया सङ्ग्रहालये प्रदर्शितानि वस्तूनि पश्यन्ति ?
- सांस्कृतिक क्षेत्रे कः समृद्धमस्ति ?
उत्तर:
- डिजिटलपटले
- प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालयः
- सर्वे छात्राः
- भारतदेशः
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए)
- भारतदेशेन कस्मिन् क्षेत्रे कीर्तिं लभते ?
- भारतीयानां जीवनं केन सरलं जायमानम् अस्ति ?
उत्तर:
- भारतदेशेन नित्यम् आविष्कारैः कीर्तिं लभते ।
- ‘डिजिटल – भारतेन’ जीवनं सरलं जायमानम् अस्ति ।
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए।)
- ‘लभ्यते’ पदे का धातुरस्ति ?
- ‘अधुना वयं भारतस्य डिजिटल – प्रगतेः विषये पठामः’ अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किमस्ति ?
उत्तर:
- लभ्
- पठाम:
IV. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दिए गए विकल्पों में से चुनकर लिखिए।)
(i) डिजिटल-पटले रेखाङ्कितपदे का विभक्ति ?
(क) चतुर्थी
(ख) द्वितीया
(ग) सप्तमी
(घ) षष्ठी
उत्तर:
(ग) सप्तमी
(ii) ‘आविष्कारैः’ शब्दे वचनमस्ति
(क) एकवचनम्
(ख) बहुवचनम्
(ग) उभौ
(घ) द्विवचनम्
उत्तर:
(ख) बहुवचनम्
(iii) ‘कुटुम्बवत्ं’ पदस्य कोऽर्थ ?
(क) आपणस्य समः
(ख) विद्यालयस्य समः
(ग) परिवारस्य समः
(घ) समाजस्य समः
उत्तर:
(ग) परिवारस्य समः
(iv) पठामः’ पदे का लकारः अस्ति ?
(क) लङ्
(ख) लट्
(ग) लोट्
(घ) लृट्
उत्तर:
(ख) लट्
2. सर्वे छात्राः – अद्भुतं महोदय ! अत्र ‘हॉलोग्राम’ – द्वारा प्रधानमन्त्रिणः भाषणं श्रूयते दृश्यते च । प्रत्यक्षमेव प्रधानमन्त्री अत्र उपविष्टः इति भासते।
यशिका – सत्यम्, अहम् अपि हॉलोग्रामं दृष्टवती । अनेन दिवङ्गताः नेतारः अपि जीविताः इव दृश्यन्ते ।
अथर्वः – अत्र ‘वर्धिता-वास्तविकता’ (AR) ‘आभासीया- वास्तविकता’ (VR) च इत्याभ्यां सम्बद्धानि उपकरणानि अपि सन्ति, अनेन ऐतिहासिकवृत्तानि प्रत्यक्षम् इव अनुभूयन्ते ।
‘भारतीय- स्वतन्त्रता-सङ्ग्रामं दृष्ट्वा अस्माकं पूर्वजानां संघर्ष कियान् विशालः आसीत् इति ज्ञायते।
भास्करः – अहम् अत्र कृत्रिमबुद्धि – आधारितं संवादयन्त्रं दृष्टवान्। एतत् यन्त्रम् अस्माकं सर्वविधप्रश्नानाम् उत्तराणि ददाति ।
वेदिकाः – अहो! ‘डिजिटल-प्रक्षेपण – चलच्चित्रं दृष्ट्वा अहं विस्मिता अभवम्। अत्र सम्पूर्णस्य भारतस्य विकास-यात्रा प्रदर्शिता अस्ति ।
श्रेयाः – एषः कश्चन अपूर्व: अनुभवः अस्ति। यश्च चिरकालपर्यन्तं स्मरणीयः भविष्यति ।
सर्वे छात्राः – मान्यवर! वयं सर्वे एतस्मिन् सन्दर्भ चर्चां कर्तुम् इच्छामः । किं कक्षां प्रति चलामः ?
अध्यापकः – उत्तमः विचारः । चलामः तावत् ।
(सर्वे मिलित्वा गच्छन्ति ।)
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए।)
- ‘हॉलोग्रामेन’ कः प्रत्यक्षमेव अत्र उपविष्टः इति भासते ?
- केन दिवङ्ता नेतारः अपि जीविताः इव दृश्यन्ते ?
- कृत्रिमबुद्धि – आधारित किम् दृष्टवान् ?
- किं दृष्ट्वा अहं विस्मिता अभवम् ?
उत्तर:
- प्रधानमन्त्री:
- हॉलोग्रामेन
- संवादयन्त्रम्
- डिजिटल प्रक्षेपण – चलच्चित्रं
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
- कृत्रिमबुद्धि – आधारित संवादयन्त्रं केन दृष्टवान्।
- कः यन्त्रम् अस्माकं सर्वाविध प्रश्नानाम् उत्तराणि ददाति ?
उत्तर:
- कृत्रिम बुद्धि आधारितं संवादयन्त्र भास्करेन दृष्टवान् ।
- ‘संवादयन्त्रम्’ अस्माकं सर्वविधप्रश्नानाम् उत्तराणि ददाति ।
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए।)
- ‘अभवम्’ पदे का लकारः ?
- ‘दिवङ्गताः नेतारः’ वाक्ये विशेषणपदे किमस्ति ?
उत्तर:
- लङ् लकारः.
- दिवङ्गता:
IV. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दिए गए विकल्पों में से चुनकर लिखिए।)
(i) प्रधानमन्त्रिणः` भाषणं श्रूयते दृश्यते च । रेखाङ्कित पदे का धातुः ?
(क) द्रस्
(ख) द्रश्
(ग) दृश्
(घ) पश्य
उत्तर:
(ग) दृश्
(ii) ‘प्रत्यक्षम् ‘ पदस्य सन्धि-विच्छेदः भवति
(क) प्रति + अक्षम्
(ख) प्रत् + अक्षम्
(ग) प्रती + अक्षम्
(घ) प्रती + अक्षम्
उत्तर:
(क) प्रति + अक्षम्
(iii) वयं सर्वे एतस्मिन् सन्दर्भ चर्चां कर्तुम् इच्छामः । रेखाङ्कितपदे कः प्रत्ययः?
(क) क्त्वा
(ख) क्त
(ग) तुमुन्
(घ) तुम्
उत्तर:
(ग) तुमुन्
(iv) “एतत् यन्त्रम् अस्माकं सर्वधिद्यप्रश्नानाम् उत्तराणि ददाति” प्रस्तुत वाक्ये सर्वनामं पदमस्ति ?
(क) सर्व
(ख) ददाति
(ग) एतत्
(घ) यन्त्रम्
उत्तर:
(ग) एतत्
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितं उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) भारतस्य डिजिटल् – योजनानां अन्तर्गतं ‘आधार-पेन- कार्डादीनां डिजिटल – सङ्ग्रहणं’ कस्य अन्तर्भूतानि ?
(i) दीक्षा
(ii) उमंग
(iii) डिजि-लॉकर्
(iv) ई-नाम
उत्तर :
(iii) डिजि-लॉकर्
(ख) अखिलनागरिक – प्रश्नानां कृत्रिमबुद्धियन्त्रतः किं दत्तं भवति?
(i) आभासी या-अनुभवः
(ii) प्रश्नानां उत्तरे
(iii) हॉलोग्राम्-उपस्थापनम्
(iv) चलचित्रप्रदर्शनम्
उत्तर :
(ii) प्रश्नानां उत्तरे
(ग) यः शिक्षासम्बद्धः डिजिटल – माध्यमः न अस्ति ?
(i) दीक्षा
(iii) पी एम ई -विद्या
(ii) स्वयम
(iv) ई-नाम
उत्तर :
(iv) ई-नाम
(घ) पाठे ‘डिजिटल – पटले’ ग्रहणीयं क्षेत्रम् किं कथितम् ?
(i) सम्पूर्णवसुधाकुटुम्बवत्
(ii) विद्यालयम्
(iii) यंत्रशाला
(iv) पुस्तकालय:
उत्तर :
(i) सम्पूर्णवसुधाकुटुम्बवत्
(ङ) डिजिटल – योजनायाः विशेषोद्देश्यं किं ?
(i) सांस्कृतिक- उन्नतिः
(ii) समावेशनम्
(iii) कृषिवर्धनम्
(iv) ऐतिहासिकसंरक्षणम्
उत्तर :
(ii) समावेशनम्
मञ्जूषातः उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत-
(मञ्जूषा से उचित पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिये ।)
| मञ्जूषा – डिजिटल-पटलम, शिक्षायाः, आभासीया- वास्तविकता, कृत्रिमबुद्धि:, डिजि-लॉकर्, फ़ास्टॅग्, संग्रहालये, यूपीआय् |
(क) अहं स्वयं _______ इत्यस्य उपयोगं करोमि ।
उत्तर :
डिजि-लॉकर्
(ख) मम पितरौ _______ इत्यस्य उपयोगं कुरुतः।
उत्तर :
फ़ास्टॅग्
(ग) अत्र _______ सम्बन्धानि उपकरणानि अपि सन्ति ।
उत्तर :
आभासीया-वास्तविकता
(घ) अहम् अत्र _______ आधारितं संवादयन्त्रम् अपि दृष्टवान्।
उत्तर :
कृत्रिमबुद्धिः
(ङ) अहो! वयं _______ अद्भुतं ज्ञानम् प्राप्तवन्तः ।
उत्तर :
संग्रहालये
(च) मम आधारपत्रं _______ मध्ये सुरक्षितं अस्ति।
उत्तर :
डिजिलॉकर्
(छ) वित्तीयसमावेशनस्य क्षेत्रे _______ अत्यन्तं सहायकम् अस्ति ।
उत्तर :
यूपीआय्
(ज) _______ क्षेत्रे ‘दीक्षा’, ‘स्वयम्’ इत्यादीनाम् उपयोगः करणीयः।
उत्तर :
शिक्षायाः
अधोलिखितान् प्रश्नान् उत्तरत।
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर दीजिये)
(क) ‘डिजिटल्-भारतम्’ इत्यस्य मुख्यं लक्ष्यं किम् अस्ति ?
उत्तर :
डिजिटल् – भारतम् इत्यस्य मुख्यं लक्ष्यं राष्ट्र डिजिटल – रूपेण, सुशक्तं च निर्मितं अस्ति।
(ख) हॉलोग्रामस्य उपयोगेन किं दृश्यते ?
उत्तर :
हॉलोग्रामस्य उपयोगेन प्रधानमन्त्रिणः भाषणं दृश्यते च श्रूयते च ।
(ग) डिजिटल्-प्रौद्योगिक्याः प्रभावः दैनिकजीवने कथं दृश्यते?
उत्तर :
डिजिटल्-प्रौद्योगिक्याः प्रभावः दैनिकजीवने नागरिक – सौविध्यानां सुलभतया वित्तीय व्यवहारेषु शीघ्रतया, शिक्षाया: क्षेत्रे अपि अनुभवनीयः दृश्यते ।
(घ) शिक्षायाः क्षेत्रे कानि कानि डिजिटल् साधनानि प्रयुज्यन्ते?
उत्तर :
शिक्षायाः क्षेत्रे ‘दीक्षा’, ‘स्वयम्’, ‘ई-पाठशाला’, ‘निष्ठा’, ‘पीएम ई – विद्या’ इत्यादयः डिजिटल साधनानि प्रयुज्यन्ते।
(ङ) ग्राम्य-क्षेत्रे अन्तर्जालस्य समस्यायाः समाधानार्थं कः उपायः स्वीकृत:?
उत्तर :
ग्राम्य-क्षेत्रे अन्तर्जालस्य विस्ताराय सरकारः उत्तरोत्तरं कार्यं करोति यत: उच्चगतेः जालं सर्वत्र सुलभं भवेत् ।
रेखाङ्कितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(रेखांकित शब्दों के आधार पर प्रश्नों का निर्माण कीजिए ।)
(क) डिजिटल – भारतं जनानां जीवनं सरलं करोति ।
उत्तर :
डिजिटल् – भारतं केषाम् जीवनं सरलं करोति ?
(ख) छात्रैः हॉलोग्राममाध्यमेन सह प्रधानमन्त्रिणः भाषणं श्रूयते दृश्यते च ।
उत्तर :
छात्रैः केन सह प्रधानमन्त्रिणः भाषणं श्रूयते दृश्यते च?
(ग) राजमार्गेषु स्वचालितमार्गशुल्कसङ्ग्रहणाय इति प्रयुज्यते ।
उत्तर :
केषु स्वचालितमार्गशुल्कसङ्ग्रहणाय इति प्रयुज्यते ?
(घ) भास्करः एकीकृत – धनदेयप्रत्यर्पण अन्तरफलकस्य उपयोगं करोति ।
उत्तर :
भास्करः एकीकृत – धनदेयप्रत्यर्पण कस्य उपयोगं करोति ?
(ङ) ग्राम्य-क्षेत्रे अन्तर्जालस्य समस्यायाः समाधानार्थं उपायः स्वीकृतः।
उत्तर :
कस्मिन् क्षेत्रे अन्तर्जालस्य समस्यायाः समाधानार्थं उपायः स्वीकृत:?
अधोलिखितानि वाक्यानि संस्कृतेन अनुवादं कुरु ।
(नीचे दिए गए वाक्यों का संस्कृत में अनुवाद कीजिए)
(क) हम प्रधानमंत्री संग्रहालय देखने गए।
उत्तर :
वयम् प्रधानमन्त्रिसङ्ग्रहालयं द्रष्टुं गतवन्तः।
(ख) वहाँ डिजिटल तकनीकें प्रदर्शित की गई थीं।
उत्तर :
तत्र डिजिटल प्रौद्योगिक्यः प्रदर्शिताः आसन्।
(ग) बच्चों ने होलोग्राम के माध्यम से भाषण देखा और सुना ।
उत्तर :
बालकै : हॉलोग्राम – द्वारा भाषणं दृष्टं श्रुतं च ।
(घ) हम सबने कक्षा में इस विषय पर चर्चा की।
उत्तर :
वयं सर्वे कक्षायाम् अस्मिन् विषये चर्चां कृतवन्तः ।
(ङ) डिजिटल भारत जीवन को सरल बनाता है।
उत्तर :
डिजिटल – भारतं जीवनं सरलं करोति।
वाक्य-निर्माणं
अधोलिखितैः शब्दैः वाक्य – निर्माणं कुरुत ।
(निम्नलिखित शब्दों से वाक्य निर्माण कीजिए ।)
- अनन्तरं
- विशाल:
- मम
- मुद्रायाः
- ध्येयम्
उत्तर:
- अनन्तरं एतस्योपरि चर्चां करिष्यामः ।
- अस्माकं पूर्वजानां संघर्ष कियान् विशालः आसीत् ।
- मम आधारपत्रं विद्यालयीयं प्रमाणपत्रं च तत्र सुरक्षितम् अस्ति ।
- अधुना आपणेषु वस्तुक्रयणार्थं साक्षात् मुद्रायाः आवश्यकता नास्ति।
- डिजिटल – शक्ति: सर्वजनान् सुशक्तान् कुर्यात् इति अस्माकं ध्येयम्।
अतिलघु उत्तरीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
डिजिटल – पटले सम्पूर्णा वसुधा कीदृशाः अस्ति ?
उत्तर:
सम्पूर्णा वसुधा ‘कुटुम्बवत्’ अस्ति।
प्रश्न 2.
अधुना आपणेषु वस्तुक्रयणार्थं साक्षात् कस्याः आवश्यकता नास्ति?
उत्तर:
मुद्रायाः आवश्यकता नास्ति ।
प्रश्न 3.
डिजिटल – योजना कस्य काचित् महत्त्वाकाङ्क्षिणी योजना अस्ति ?
उत्तर:
डिजिटल – योजना भारतस्य योजनाः अस्ति ।
लघु उत्तरीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
डिजिटल –योजनायाः प्रभावः कुत्र दृश्यते?
उत्तर:
डिजिटल-योजनायाः प्रभावः दैनन्दिने जीवनेऽपि दृश्यते ।
प्रश्न 2.
डिजिटल शक्तेः किम् ध्येयम् ?
उत्तर:
सर्वजनान् सुशक्तान् कुर्यात् इति ध्येयम्।
दीर्घ उत्तरीय प्रश्ना:
प्रश्न 1.
ऐतिहासिकघटनानां प्रत्यक्षं ज्ञानं केन प्राप्तुं शक्नुमः ?
उत्तर:
वर्धिता-वास्तविकता (AR), आभासीया वास्तविकता (VR) ऐतिहासिकघटनानां प्रत्यक्षं ज्ञानं प्राप्तुं शक्नुमः ।
प्रश्न 2.
फॉस्टेग किम् अस्ति ?
उत्तर:
‘फॉस्टेग’ राजमार्गेषु स्वचालित विधिना मार्गशुल्कस्य सङ्ग्रहणं शीघ्रं भवति ।