Check the below Class 8 Sanskrit MCQ Chapter 13 वर्णोच्चारण-शिक्षा १ with Answers based on the latest exam pattern. Students can also read NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 13 Questions and Answers at LearnInsta.
वर्णोच्चारण-शिक्षा १ Class 8 MCQ Questions Sanskrit Chapter 13
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) वर्णानाम् प्रमुखानि उच्चारणस्थानानि कति सन्ति?
(i) त्रयः
(ii) चत्वारः
(iii) षट्
(iv) सप्त
उत्तर :
(iii) षट्
(ख) ‘तालव्यः’ वर्णः कस्मिन् स्थाने उत्पद्यते ?
(i) कण्ठे
(ii) तालौ
(iii) मूर्ध्नि
(iv) ओष्ठयोः
उत्तर :
(ii) तालौ
(ग) नासिका कस्य वर्णस्य उच्चारणस्थानम् अस्ति ?
(i) म
(ii) ट
(iii) च
(iv) क
उत्तर :
(i) म
(घ) कः शरीरस्य भागः वायोः प्रस्थानाय प्रथमं प्रेरणां करोति?
(i) उर:
(ii) कण्ठ:
(iii) नासिका
(iv) नाभिप्रदेश:
उत्तर :
(iv) नाभिप्रदेश:
(ङ) कण्ठ्य-वर्णानां करणं किम् ?
(i) जिह्वा
(ii) नासिका
(iii) स्वस्थानम्
(iv) दन्ता:
उत्तर :
(iii) स्वस्थानम्
(च) ‘मुरली’ कस्य उदाहरणरूपेण उपयुक्ता अस्ति ?
(i) स्थानस्य
(iii) वर्णस्य
(ii) ध्वन्युत्पत्तेः
(iv) करणस्य
उत्तर :
(i) स्थानस्य
(छ) मूर्धन्यवर्णानां उच्चारणे कः करणतया कार्यं करोति ?
(i) जिह्वामूलम्
(ii) जिह्वामध्यः
(iii) जिह्वाग्रः
(iv) जिह्वोपाग्रः
उत्तर :
(iv) जिह्वोपाग्रः
(ज) ‘प’ वर्णः कस्य वर्गे अन्तर्भवति ?
(i) कण्ठ्यः
(ii) ओष्ठ्यः
(iii) दन्त्य:
(iv) नासिक्य :
उत्तर :
(ii) ओष्ठ्यः
मञ्जूषातः उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मञ्जूषा से उचित पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
| मञ्जूषा – नासिका, षट्, कण्ठः, ओष्ठः, मूर्धन्यवर्णानां वायोः |
(क) वर्णानाम् उच्चारणे ________ स्थानानि भवन्ति ।
उत्तर :
षट्
(ख) ‘अ’ इत्यस्य उच्चारणस्थानं ________ अस्ति ।
उत्तर :
कण्ठः
(ग) जिह्वा इत्यस्य ________ करणं भवति ।
उत्तर :
मूर्धन्यवर्णानां
(घ) ‘न’ इत्यस्य उच्चारणस्थानं ________ अस्ति।
उत्तर :
नासिका
(ङ) ________ प्रेरणायाः मूलस्थानं नाभिः अस्ति ।
उत्तर :
वायोः
अधोलिखितान् प्रश्नान् उत्तरत-
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर दीजिए।)
(क) वर्णस्य शुद्धं उच्चारणं किमर्थं आवश्यकम्?
उत्तर :
वर्णस्य शुद्धं उच्चारणं आवश्यकं यतः तत् वाक्यस्य स्पष्टतां सौन्दर्यं च वर्धयति ।
(ख) वर्णस्य उच्चारणे केषां साहाय्यं भवन्ति ?
उत्तर :
वर्णस्य उच्चारणे नाभि, उरः, कण्ठः, आस्यम्, मुखम्, नासिका च साहाय्यं कुर्वन्ति ।
(ग) कण्ठ्यवर्णानां स्थानं च करणं किं भवति ?
उत्तर :
कण्ठ्यवर्णानां स्थानं च करणं अपि कण्ठः एव भवति ।
(घ) मूर्धन्यवर्णानां उत्पत्तौ कः करणरूपेण कार्यं करोति?
उत्तर :
मूर्धन्यवर्णानां उत्पत्तौ जिह्वायाः उपाग्रः करणरूपेण कार्यं करोति।
(ङ) वाक्-उत्पत्तेः प्रक्रिया कथं प्रवर्तते ?
उत्तर :
वाक्-उत्पत्तेः प्रक्रिया नाभेः आरभ्य उरः, कण्ठं, मुखं च क्रमशः वायुना गत्वा शब्दरूपेण भवति।
(च) स्थानस्य उदाहरणरूपेण का उपयुक्ता वस्तु उक्ता अस्ति?
उत्तर :
स्थानस्य उदाहरणरूपेण मुरली उपयुक्ता वस्तु उक्ता अस्ति।
रेखाङ्कितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न बनाइए।)
(क) वर्णानाम् उच्चारणस्थानानि षट् भवन्ति।
उत्तर :
वर्णानाम् उच्चारणस्थानानि कति भवन्ति ?
(ख) स्थानस्य निदर्शनरूपेण मुरली उपयुक्ता अस्ति ।
उत्तर :
स्थानस्य निदर्शनरूपेण का उपयुक्ता अस्ति ?
(ग) नासिका अपि एकं उच्चारणस्थानम् अस्ति।
उत्तर :
का अपि एकं उच्चारणस्थानम् अस्ति ?
(घ) नाभिः वायो: प्रेरणायाः मूलं भवति ।
उत्तर :
नाभिः कस्य प्रेरणाया: मूलं भवति ?
(ङ) ‘प’ वर्णः ओष्ठ्यः वर्णः अस्ति ।
उत्तर :
‘प’ वर्णः कीदृशः वर्णः अस्ति ?
मेलनं कुरुत।
(मिलान कीजिये)
| (क) कण्ठ्यवर्णाः | (i) जिह्वामध्यः |
| (ख) तालव्यवर्णाः | (ii) कण्ठ: |
| (ग) मूर्धन्यवर्णाः | (iii) जिह्वाग्र: |
| (घ) दन्त्यवर्णाः | (iv) जिह्वोपाग्रः |
| (ङ) ओष्ठ्यवर्णाः | (v) नासिका |
| (च) नासिक्यवर्णाः | (vi) ओष्ठ : |
उत्तर :
| (क) कण्ठ्यवर्णाः | (ii) कण्ठ: |
| (ख) तालव्यवर्णाः | (i) जिह्वामध्यः |
| (ग) मूर्धन्यवर्णाः | (iv) जिह्वोपाग्रः |
| (घ) दन्त्यवर्णाः | (iii) जिह्वाग्र: |
| (ङ) ओष्ठ्यवर्णाः | (vi) ओष्ठ : |
| (च) नासिक्यवर्णाः | (v) नासिका |