Our free Class 6 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 6 Sanskrit Chapter 9 यो जानाति सः पण्डितः Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 6 Sanskrit Chapter 9 Worksheet यो जानाति सः पण्डितः
Class 6 Sanskrit यो जानाति सः पण्डितः Worksheet
यो जानाति सः पण्डितः Worksheet
प्रश्न 1.
अधोलिखितान् प्रहेलिकान् पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत ।
(निम्नलिखित पहेलियों को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर लिखिए |)
I. भोजनान्ते च किं पेयं जयन्तः कस्य वै सुतः।
कथं विष्णुपदं प्रोक्तं तक्रं शक्रस्य दुर्लभम् ।।
(क) एकपदेन उत्तरत।
(एक शब्द में उत्तर दीजिए ।)
(i) भोजनान्ते किं पेयम् ? _______________
(ii) जयन्तः कस्य पुत्रः आसीत्? _______________
(iii) विष्णुपदं कथं प्रोक्तम् ? _______________
(iv) किं दुर्लभम् ? _______________
उत्तर :
(i) तक्रं
(ii) शक्रस्य
(ii) दुर्लभम्
(iv) विष्णुपदम्
(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए।)
(i) तक्रं कदा पेयम्?
_____________________________
उत्तर :
तक्रं भोजनस्य अन्ते पेयम् ।
(ii) शक्रस्य पुत्रः कः आसीत् ?
_____________________________
उत्तर :
शक्रस्य पुत्रः जयन्तः आसीत् ।
(ग) निर्देशानुसारम् उचितविकल्पं चिनुत ।
(निर्देशानुसार उचित विकल्प को चुनिए ।)
(i) ‘भोजनस्य’ इति पदे का विभक्तिः अस्ति ?
(अ) सप्तमी
(स) तृतीया
(ब) षष्ठी
(द) चतुर्थी
उत्तर :
(ब) षष्ठी
(ii) ‘कथितं’ अस्य समानार्थकं पदं पद्यांशे किं अस्ति ?
(अ) च
(स) कथं
(ब) पेयम्
(द) प्रोक्तम्
उत्तर :
(द) प्रोक्तम्
(iii) ‘सुता’ इति पदस्य पुल्लिङ्गम् पदम् पद्यांशे किम् अस्ति ?
(अ) जयन्तः
(ब) सुतः
(स) पेयं
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(ब) सुतः
(iv) ‘प्रोक्तम्’ इति पदस्य सन्धि-विच्छेदम् किमास्ति ?
(अ) प्र + उक्तम्
(ब) प्रो + क्तम्
(स) प्र + उ + क्तम्
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(स) प्र + उ + क्तम्
II. किमिच्छति नरः काश्यां भूपानां को रणे हितः ।
को वन्द्यः सर्वदेवानां दीयतायेकमुत्तरम् ।।
कुलालस्य गृहे ह्यर्धं हस्तिनापुरे ।
द्वयं मिलित्वा लङ्कायां यो जानाति स पण्डितः।।
(क) एकपदेन उत्तरत।
(एक शब्द में उत्तर दीजिए ।)
(i) मनुष्यः काश्यां किम् इच्छति ? _______________
(ii) युद्धे महाराजानां कः हित: ? _______________
(iii) कुम्भ्कारस्य गृहे एकम् अर्धं किम् ? _______________
(iv) हस्तिनापुरे तस्य अपरम् अर्धं किम् ? _______________
उत्तर :
(i) मृत्युः
(ii) मृत्युञ्जयः
(iii) कुम्भ
(iv) करण:
(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
(i) किं मिलित्वा पूर्णरूपं लङ्कायाम् अस्ति?
_____________________________
उत्तर :
‘कुम्भ’ ‘करण’ च मिलित्वा पूर्णरूपं लङ्कायाम् अस्ति।
(ii) कः सर्वदेवानां वन्द्यः ?
_____________________________
उत्तर :
मृत्युञ्जयः सर्वदेवानां वन्द्यः ।
(ग) निर्देशानुसारम् उचितविकल्पं चिनुत । (निर्देशानुसार उचित विकल्प को चुनिए ।)
(i) ‘क:’ इति पदे किम् लिङ्गम् अस्ति ?
(अ) पुल्लिङ्गम्
(ब) नपुंसकलिङ्म्
(स) स्त्रीलिङ्गम्
(द) न कोऽपि
उत्तर :
(अ) पुल्लिङ्गम्
(ii) ‘रणे’ इति पदस्य कोऽर्थः अस्ति?
(अ) युद्धे
(ब) धावति
(स) कोलाहले
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(अ) युद्धे
(iii) ‘हस्तिनापुरे’ इति पदे का विभक्तिः ?
(अ) षष्ठी
(ब) सप्तमी
(स) प्रथमा
(द) तृतीया
उत्तर :
(ब) सप्तमी
(iv) ‘जानाति’ इति पदे किं पुरुषम् ?
(अ) प्रथम
(ब) मध्यम
(स) उत्तम
(द) ऐषु न कोऽपि
उत्तर :
(अ) प्रथम
प्रश्न 2.
उचितार्थेन सह मेलयत ।
(उचित अर्थ के साथ मिलाइए ।)
| शब्दः | अर्थः |
| (क) सुतः | (i) कुम्हार का |
| (ख) तक्रम् | (ii) पुत्र |
| (ग) आर्तैः | (iii) छाछ |
| (घ) कुलालस्य | (iv) पीड़ितजनों के द्वारा |
उत्तर :
| शब्दः | अर्थः |
| (क) सुतः | (ii) पुत्र |
| (ख) तक्रम् | (iii) छाछ |
| (ग) आर्तैः | (iv) पीड़ितजनों के द्वारा |
| (घ) कुलालस्य | (i) कुम्हार का |
प्रश्न 3.
उदाहरणानुसारं वाक्यं लिखत ।
(उदाहरण के अनुसार वाक्य को लिखिए।)
यथा – श्रीरामस्य गुरुः वशिष्ठः।
वसिष्ठस्य शिष्यः श्रीरामः ।
(क) विवेकानन्दस्य गुरु: रामकृष्णपरमहंसः।
_____________________________
उत्तर :
रामकृष्ण परमहंसस्य शिष्यः विवेकानन्दः।
(ख) द्रोणाचार्यस्य शिष्यः अर्जुनः ।
_____________________________
उत्तर :
अर्जुनस्य गुरु द्रोणाचार्यः ।
(ग) एकलव्यस्य गुरु: द्रोणाचार्यः ।
_____________________________
उत्तर :
द्रोणाचार्यस्य शिष्य एकलव्यः ।
(घ) चन्द्रगुप्तमौर्यस्य गुरुः चाणक्यः ।
_____________________________
उत्तर :
चाणक्यस्य शिष्यः चन्द्रगुप्तमौर्यः ।
प्रश्न 4.
अधोलिखितेषु शब्देषु पुल्लिङ्ग शब्दान् चित्वा लिखत ।
(निम्नलिखित शब्दों में से पुल्लिंग शब्दों को चुनकर लिखिए |)
| सुतः, कुम्भकारः, भातृजाया, उपासना, अग्रजः, प्राचार्य:, चक्रम्, छत्रम्, घटः । |
(i) _______________
(ii) _______________
(iii) _______________
(iv) _______________
(v) _______________
उत्तर :
(i) सुतः
(ii) कुम्भकारः
(iii) अग्रजः
(iv) प्राचार्य:
(v) घट:
प्रश्न 5.
अधोलिखितानां शब्दरूपाणां विभक्तिः लिखत । (निम्नलिखित शब्द-रूपों की विभक्ति लिखिए।)
(i) नदीम् _______________
(ii) पुस्तकानाम् _______________
(iii) त्वया _______________
(iv) मह्यम् _______________
(v) उद्याने _______________
उत्तर :
(i) द्वितीया
(ii) षष्ठी
(iii) तृतीया
(iv) चतुर्थी
(v) सप्तमी
प्रश्न 6.
उदाहरणानुसारं वाक्यानि लिखत ।
(उदाहरण के अनुसार वाक्यों को लिखिए।)
उत्तर :
(ii) रामः, कलमेन
(iii) शिवस्य भक्तः
(iv) पुस्तकं कुत्र
प्रश्न 7.
रिक्तस्थानेषु कुटुम्बकस्य परिचयं लिखत ।
(रिक्त स्थानों में परिवार के लोगों का परिचय लिखिए ।)
मम नाम _____________________________
मम ज्येष्ठभगिन्याः नाम _____________________________
मम कनिष्ठभगिन्याः नाम _____________________________
मम मातामहस्य नाम _____________________________
मम मातामह्याः नाम _____________________________
मम मातुलस्य नाम _____________________________
उत्तर :
छात्र स्वयं करें।
(क) अष्टाध्याय्या उपरि नीतिशतकम् अस्ति ।
(ख) नीतिशतकम् उपरि रघुवंशम् अस्ति।
(ग) मालविकाग्निमित्रस्य उपरि अष्टाध्यायी अस्ति ।
(घ) ईशोपनिषदस्य उपरि मालविकाग्निमित्रम् अस्ति ।
(ङ) रामायणस्य उपरि ईशोपनिषदः अस्ति।