Our free Class 7 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 7 Sanskrit Chapter 2 नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 7 Sanskrit Chapter 2 Worksheet नित्यं पिबामः सुभाषितरसम्
Class 7 Sanskrit नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् Worksheet
नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् Worksheet
प्रश्न 1.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए |)
(क) पञ्चभिः वकारैः कः पूजितः भवति ? ___________________
(ख) मनुष्याणां शरीरस्थः महान् रिपुः कः ? ___________________
(ग) मनः केन शुध्यति ? ___________________
(घ) कति दोषाः पुरुषेण इह हातव्या: ? ___________________
(ङ) गात्राणि काभिः शुध्यन्ति ? ___________________
(च) पञ्चवकारयुक्तः पुरुषः कुत्र सम्मानं प्राप्नोति ? ___________________
प्रश्न 2.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए |)
(क) सुभाषितानां पठनेन किं भवति ?
________________________________
(ख) सूर्यस्य किरणैः किं पूर्णतया विकसितं भवति ?
________________________________
(ग) सर्वे जन्तवः कथं तुष्यन्ति ?
________________________________
(घ) परेषां उपकारेण किं भवति ?
________________________________
(ङ) नरः कथं पूजितः भवति ?
________________________________
(च) पञ्चवकाराणां नामानि लिखत ।
________________________________
प्रश्न 3.
श्लोकांशान् यथोचितं योजयत ।
(श्लोक के अंशों को जोड़िए ।)
प्रश्न 4.
मञ्जूषातः उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
(क) अयोग्यः पुरुषो नास्ति ___________________ तत्र दुर्लभः ।
(ख) षड् दोषाः ___________________ इह हातव्याः ।
(ग) सत्येन ___________________ पवित्रं भवति ।
(घ) सर्वे जन्तवः ___________________ तुष्यन्ति ।
(ङ) मनुष्याणाम् ___________________ बन्धुः नास्ति।
(च) मनुष्यः ___________________ कृत्वा न अवसीदति ।
प्रश्न 5.
शुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध कथनस्य समक्षं ‘न’ इति लिखत ।
(सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए।)
(क) परेषां पीडनेन पापं भवति । ___________________
(ख) मनुष्याणां शरीरस्य महान् मित्रं आलस्यम् । ___________________
(ग) अस्मासु निद्रादयः षड् दोषाः भवन्ति । ___________________
(घ) सत्यकथनेन मनसि द्वन्द्वः भीतिः च भवति । ___________________
(ङ) चन्द्रस्य किरणैः कमलं विकसति । ___________________
(च) विद्यायुक्तः नरः पूजितः भवति । ___________________
प्रश्न 6.
रेखांकितम् अशुद्धपदं शुद्धं कृत्वा वाक्यानि पुनर्लिखत ।
(रेखांकित अशुद्ध पद को शुद्ध करके वाक्य पुन: लिखिए |)
(क) बुद्धिः ज्ञानेन शुध्यन्ति । ___________________
(ख) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटाः । ___________________
(ग) पञ्चकारर्युक्तो नराः पूजितः भवति । ___________________
(घ) वयं सुभाषितानां रसं पिबावः । ___________________
(ङ) सप्तदश – पुराणेषु व्यासस्य वचनद्वयम्। ___________________
(च) स्नानाय मानवस्य शरीरं स्वच्छं भवति । ___________________
प्रश्न 7.
संस्कृतभाषायाम् अनुवादं कुरु ।
(संस्कृत भाषा में अनुवाद कीजिए ।)
(क) हमें हमेशा परोपकार करना चाहिए । ___________________
(ख) मधुर भाषण में कभी संकोच नहीं करना चाहिए। ___________________
(ग) आलस्य हमारा शत्रु है। ___________________
(घ) मन सत्य से पवित्र होता है। ___________________
(ङ) हमेशा अध्ययन में संलग्न रहना चाहिए। ___________________
(च) प्रतिदिन स्नान से शरीर स्वच्छ होता है । ___________________
प्रश्न 8.
अधोलिखितं श्लोकं पठित्वा तदाधारितान् प्रश्नान् उत्तरत।
(अधोलिखित श्लोक को पढ़कर उस पर आधारित प्रश्नों के उत्तर दीजिए ।)
(क) अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति मनः सत्येन शुध्यति ।
विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति ।।
I. एकपदेन उत्तरत। ( एक पद में उत्तर दीजिए ।)
(i) गात्राणि काभिः शुध्यन्ति ? ___________________
(ii) ज्ञानेन का निर्मला भवति ? ___________________
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत। (पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
(i) भूतात्मा कथं शुध्यति ? ___________________
(ii) मानवशरीरं कथं स्वच्छं भवति ? ___________________
III. भाषिककार्यम् । (भाषा संबंधी कार्य ।)
(i) ‘बुद्धि:’ इत्यत्र किं लिङ्गम् अस्ति ? ___________________
(ii) ‘मनसि’ इति पदे का विभक्तिः अस्ति ? ___________________
(iii) ‘विद्यातपोभ्यां ‘ इति पदे किं वचनम् ? ___________________
(ख) प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः ।
तस्मात् तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ।।
I. एकपदेन उत्तरत। (एक पद में उत्तर दीजिए ।)
(i) के तुष्यन्ति ? ___________________
(ii) तस्मात् किं वक्तव्यम् ? ___________________
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत। (पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
(i) सर्वे केन तुष्यन्ति ? ___________________
(ii) प्रियवाक्यं किमर्थं वक्तव्यम् ? ___________________
III. भाषिककार्यम् । (भाषा संबंधी कार्य ।)
(i) ‘प्रदानेन’ इति पदे का विभक्तिः ? ___________________
(ii) ‘मानवाः तुष्यन्ति । इदं वाक्यं एकवचने परिवर्तयत । ___________________
(iii) श्लोकेऽस्मिन् कः कर्ता ?
(क) प्रदानेन
(ख) सर्वे
(ग) मानवाः
(ग) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः । नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति ।।
I. एकपदेन उत्तरत। (एक पद में उत्तर दीजिए ।)
(i) केन समः बन्धुः नास्ति ? ___________________
(ii) नराणां प्रथमः शत्रु क: ? ___________________
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत। (पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
(i) किं कृत्वा मनुष्यः न अवसीदति ? ___________________
(ii) आलस्यं कीदृशम् ? ___________________
III. भाषिककार्यम्। (भाषा संबंधी कार्य ।)
(i) ‘नराणाम्’ इति पदे का विभक्तिः ? ___________________
(ii) ‘आलस्यम्’ इति पदस्य किं लिङ्गम् ? ___________________
(iii) ‘रिपु:’ इति पदस्य विशेषणं किम् ? ___________________
प्रश्न 9.
मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा अधोलिखितश्लोकयोः अन्वयं पूरयत ।
(मंजूषा से उचित पद चुनकर नीचे लिखे श्लोकों के अन्वय पूरे कीजिए ।)
(क) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः।
स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च।।
मञ्जूषा- धर्मस्य, क्रमशः, सः, पूर्यते
अन्वयः जलबिन्दुनिपातेन (i) ___________________ घटः (ii) ___________________ (तथैव) सर्वविद्यानां (iii) ___________________ च धनस्य च (iv) ___________________ हेतु: ।
(ख) अष्टादशपुराणेषु व्यासस्य वचनद्वयम्।
परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ॥
मञ्जूषा- व्यासस्य परपीडनं, पुराणेषु, परोपकारः
अन्वयः – अष्टादश (i) ___________________ (ii) ___________________ वचनद्वयम् (अस्ति), (iii) ___________________ पुण्याय (iv) ___________________ पापाय ( च भवति ) ।
प्रश्न 10.
मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा अधोलिखितश्लोकयोः भावार्थं पूरयत । ( मंजूषा से उचित पद चुनकर नीचे लिखे श्लोकों के भावार्थ पूरे कीजिए । )
(क) उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्।
वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र सन्ततिः।।
मञ्जूषा- उत्तरभागे, सुभाषितकारः, भारतवर्षम्, दक्षिणभागे
भावार्थ: – अस्मिन् सुभाषिते (i) ___________________ भारतस्य भौगोलिकं स्वरूपं दृश्यते । हिन्दमहासागरस्य (ii) ___________________ हिमालयस्य च (iii) ___________________ यः भूभागः अस्ति, तस्य भूभागस्य नाम (iv) ___________________ । अत्रत्याः नागरिका: भारतीयाः इति प्रसिद्धाः।
(ख) यः पठति लिखति पश्यति परिपृच्छति पण्डितानुपाश्रयति।
तस्य दिवाकरकिरणैः नलिनीदलमिव विस्तारिता बुद्धि: ।।
मञ्जूषा- ज्ञानिजनानाम्, विविधान्, सूर्यस्य, आत्मविकासाय
भावार्थ: – अस्माभि: (i) _________ सर्वथा श्रेष्ठजनैः सह सङ्गतिः वासश्च कर्तव्यः । यतो हि यः निरन्तरं पठति ( अर्थात् स्वाध्यायं करोति), लिखति, पश्यति, (ii) _________ प्रश्नान् करोति (स्वस्य संशयं दूरीकरोति), (iii) _________ आश्रये (समीपे) तिष्ठति, तस्य बुद्धिः तथैव वर्धते यथा (iv) _________ किरणैः कमलं पूर्णतया विकसितं भवति ।
प्रश्न 11.
पाठप्रदत्तश्लोकेषु भवतः प्रियः केचित् त्रयाणां श्लोकानां शुद्धरूपेण लेखनं कुरु ।
(पाठ में दिए गए श्लोकों में से अपने पसंद के किन्ही तीन श्लोकों को शुद्ध लिखिए।)
(i) ___________________________________________
_____________________________________________
(ii) ___________________________________________
_____________________________________________
(iii) ___________________________________________
_____________________________________________
बहुविकल्पीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) कस्य अष्टादशपुराणेषु वचनद्वयम् ?
(i) रामस्य
(ii) व्यासस्य
(iii) कालिदासस्य
(ख) परेषाम् उपकारेण सर्वथा किं भवति ?
(i) पुण्यम्
(ii) लोभम्
(iii) पापम्
(ग) कस्य किरणैः कमलं विकसति?
(i) चन्द्रस्य
(ii) निशाकरस्य
(iii) रवेः
(घ) हिमालयस्य दक्षिणभागे कः भूभाग : ?
(i) अमेरिका
(ii) भारतवर्षम्
(iii) चीनवर्षम्
(ङ) पञ्चवकारेषु कस्य गणना न भवति ?
(i) वपु:
(ii) विद्या
(iii) वन्दना
(च) ‘पिबामः’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
(i) अहम्
(ii) आवाम्
(iii) वयम्
प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं चित्वा रिक्तस्थाने लिखन्तु ।
(कोष्ठक से सही पद को चुनकर रिक्त स्थान में लिखिए |)
(क) परिश्रमेण तुल्यः _________ नास्ति। (शत्रुः / बन्धुः / पिता)
(ख) जगति कोऽपि _________ नास्ति । (मित्रं /योग्यः / अयोग्यः)
(ग) विद्यातपोभ्यां _________ शुध्यति । (मनः/ भूतात्मा / पशुः)
(घ) पुरुषेण _________ दोषाः हातव्याः । (पञ्च/सप्त / षड्)
(ङ) ‘दिवाकरः’ इत्यस्य पर्यायः _________ अस्ति । (रविः/ शशि: /राम:)
(च) ‘पठितवती’ इति पदं _________ अस्ति। (पुल्लिङ्गे/स्त्रीलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे)