Our free Class 6 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 6 Sanskrit रचना लेखन Lekhan Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 6 Sanskrit रचना लेखन Worksheet with Answers
अनुच्छेद पूर्ति
निर्देश मञ्जूषाया: सहायतया अधोलिखितं प्रत्येकम् अनुच्छेदं पूरयत ।
(नीचे दिए गए प्रत्येक अनुच्छेद को मंजूषा की सहायता से पूरा कीजिए।)
प्रश्न 1.
दीपोत्सवः
| मञ्जूषा – अयोध्यावासिनः, उत्सव:, जनानां सर्वत्र, चतुर्दशवर्षाणां |
रचना भागः
भारत देशे दीपावली सर्वेषां (i) ________ कृते विशेषोत्सवः मन्यते। भगवान् श्री रामः यदा (ii) ________ वनवासंपूर्णं कृत्वा पुनः अयोध्यां आगतवान् तदा (iii) ________ तेषां स्वागतार्थं अयोध्यायां (iv) ________ दीपान् प्रज्वालितवन्तः एषः (v) ________ प्रतिवर्ष सर्वत्र आयोज्यते ।
उत्तर :
(i) जनानां
(ii) चतुर्दशवर्षाणां
(iii) अयोध्यावासिनः
(iv) सर्वत्र
(v) उत्सवः
प्रश्न 2.
सत्संगति
| मञ्जूषा – विशेष:, सत्संगति, दुर्जनो, सज्जन:, उन्नतिं |
सतां जनानां संगति (i) ________ कथयते। सज्जनानां सम्पर्केण मनुष्यः (ii) ________ भवति। दुर्जनानां संगत्या मनुष्यो (iii) ________ भवति। सज्जनानां संगत्या मनुष्यः (iv) ________ प्राप्नोति । बाल्यकाले संगत्या (v) ________ प्रभावः भवति ।
उत्तर :
(i) सत्संगति
(ii) सज्जनः
(iii) दुर्जनो
(iv) उन्नतिं
(v) विशेष:
प्रश्न 3.
उद्यानम्
| मञ्जूषा – उद्यानम्, क्रीडन्ति, कोकिला:, भ्रमरा:, रमणीयम्, कमलानि |
इदं उद्यानम्। मनोहरं इदं (i) ________ । उद्याने आम्रवृक्षोपरि (ii) ________ कूजन्ति । सरोवरेषु (iii) ________ विकसन्ति । तेषु (iv) ________ गुञ्जन्ति । उद्याने बालकाः (v) ________ । उद्याने बहवः वृक्षाः सन्ति । इदं उद्यानम् (vi) ________ अस्ति ।
उत्तर :
(i) उद्यानम्
(ii) कोकिला
(iii) कमलानि
(iv) भ्रमरा:
(v) क्रीडन्ति
(vi) रमणीयम्
प्रश्न 4.
देवालयः
| मञ्जूषा – देवालयं, मोदकानि, ईश्वरं, पूजनं, ईशवन्दनां, भोजनं |
प्रात:काले माता (i) ________ गच्छति। तत्र (ii) ________ नमति। सा देवस्य (iii) ________ करोति । सा (iv) ________ गायति । याचेकेभ्यः धनं वस्त्रं (v) ________ च यच्छति। गृहम् आगत्य सर्वेभ्यः (vi) ________ वितरति ।
उत्तर :
(i) देवालयं
(ii) ईश्वरं
(iii) पूजनं
(iv) ईशवन्दनां
(v) भोजनं
(vi) मोदकानि
प्रश्न 5.
नगरस्य जीवनम्
| मञ्जूषा – रोगाः, वायुप्रदूषणं, वातावरणं, मानवाः, सर्वसुखसाधनानि |
नगरेषु मानवानां कृते (i) ________ भवन्ति । सर्वे (ii) ________ सुखेन स्वजीवनं यापयन्ति । परं नगरेषु सदा कोलाहलपूर्णं (iii) ________ दृश्यते। अत्र यानानां अधिकाधिक प्रयोग कारणात् (iv) ________ अपि भवति । येन विविधा: (v) ________ जायन्ते।
उत्तर :
(i) सर्वसुखसाधनानि
(ii) मानवाः
(iii) वातावरणं
(iv) वायुप्रदूषणं
(v) रोगा:
प्रश्न 6.
वनमहोत्सवः
| मञ्जूषा – फलानि, हरीतिमा, वृक्षाः पादपः, विद्यालये |
अद्य (i) ________ वनमहोत्सवः मन्यते। छात्र स्व-स्व गृहेभ्यः एकः (ii) ________ आनीतः । आनीतेषु पादपेषु विविधाः (iii) ________ अपि सन्ति। यत्र वृक्षाः सन्ति तत्र (iv) ________ वर्तते। यदा वृक्षेषु फलानि आगमिष्यन्ति तदा छात्राः तानि (v) ________ खादिष्यन्ति ।
उत्तर :
(i) विद्यालये
(ii) पादपः
(iii) वृक्षाः
(iv) हरीतिमा
(v) फलानि
संवादपूर्ति
निर्देश अधोलिखितान् संवादान् मञ्जूषायाः सहायतया पूरयत।
(नीचे दिए गए संवादों को मंजूषा की सहायता से पूरा कीजिए ।)
प्रश्न 1.
परिचयाधारितं संवादान् मञ्जूषातः पदानि चित्वा पूरयत ।
(परिचय पर आधारित संवादों को मंजूषा से पद चुनकर पूरा कीजिए ।)
| मञ्जूषा – मातुलगृहे, किम्, श्रीराकेशः, विद्यालये, मोहनः |
उदाहरण राम: त्वं कः असि ?
मोहनः अहं (i) ________ अस्मि ।
रामः त्वं कुत्र पठति?
मोहनः अहं राजकीय (ii) ________ पठामि।
रामः तव पितुः नाम (iii) ________ अस्ति ?
मोहनः मम पितुः नाम (iv) ________ अस्ति।
रामः त्वं कुत्र निवससि ?
मोहन : अहं (v) ________ निवसामि ।
उत्तर :
(i) मोहनः
(ii) विद्यालये
(iii) किम्
(iv) श्रीराकेशः
(v) मातुलगृहे
प्रश्न 2.
आपणं आधारितं मातुः पुत्रस्य च संवादान् मञ्जूषातः पदानि चित्वा पूरयत ।
(बाजार पर आधारित माता और पुत्र के संवादों को मंजूषा से पद चुनकर पूरा कीजिए ।)
| मञ्जूषा-पक्ष्यामि, आपणं, गच्छति, आनयति, पाकशालायां |
पुत्रः – मातः! मम भगिनी सायंकाले कुत्र (i) ________?
माता – पुत्र ! तव भगिनी सायंकाले (ii) ________ गच्छति ।
पुत्र – आपणात् सा किं-किं आनयति ?
माता – आपणात् सा शाकं, दुग्धं, मिष्ठानानि च (iii) ________।
पुत्रः – मातः! अद्य (iv) ________ किं पचसि ?
माता – पुत्र! अद्य अहं पाकशालायां सूपं ओदनं च (v) ________।
उत्तर :
(i) गच्छति
(ii) आपणं
(iii) आनयति
(iv) पाकशालायां
(v) पक्ष्यामि
प्रश्न 3.
क्रीडाधारितं मित्राणां मध्ये संवादान् मञ्जूषायाः पदानि चित्वा पूरयत ।
(खेलने पर आधारित मित्रों के बीच संवादों को मंजूषा से पद चुनकर पूरा कीजिए ।)
| मञ्जूषा – कदा, सायंकाले, कुत्र, खेलिष्यावः, सार्धद्वादशवादने |
महेश: मित्र ! त्वं (i) ________ गच्छसि ?
दीपकः अहं विद्यालयं गच्छामि ।
महेशः विद्यालयात् (ii) ________ आगच्छसि ?
दीपकः अहं विद्यालयात् (iii) ________ आगच्छामि।
महेश: मित्र ! अद्य (iv) ________ आवां उद्याने कन्दुकेन (v) ________ ।
उत्तर :
(i) कुत्र
(ii) कदा
(iii) सार्धद्वादशवादने
(iv) सायंकाले
(v) खेलिष्यावः
प्रश्न 4.
मात्रपुत्रयोः मध्ये संवादान् मञ्जूषायाः पदानि चित्वा पूरयत ।
(माता और पुत्र के बीच संवादों को मंजूषा से पद चुनकर पूरा कीजिए।)
| मञ्जूषा – किं, पीत्वा, शीघ्रं, अध्ययनं, दुग्धं |
माता – राघव ! त्वं (i) ________ करोषि ?
राघवः – (ii) ________ करोमि अम्बे!
माता – किं त्वं (iii) ________ पीतवान्?
राघवः – नैव, अम्बे |
माता – तर्हि दुग्धं (iv) ________ पाठशालां गच्छ।
राघवः – अम्बे! (v) ________ गच्छामि।
उत्तर :
(i) कि
(ii) अध्ययनं
(iii) दुग्धं
(iv) पीत्वा
(v) शीघ्रं
प्रश्न 5.
आचार्येण पृष्टस्य छात्रस्य परिचयस्य आधारेण संवादान् मञ्जूषायाः पदानि चित्वा पूरयत।
(शिक्षक द्वारा पूछे गए छात्र के परिचय पर आधारित संवादो को मंजूषा से पद चुनकर पूरा कीजिए ।)
| मञ्जूषा – विद्यालयस्य पितुः, कुत्र, विकास, नाम |
अध्यापकः – भो छात्र ! भवत: (i) ________ किम् ?
छात्रः – महोदय ! मम नाम (ii) ________ अस्ति ।
अध्यापकः – भवान् (iii) ________ निवसति ?
विकास: – अहं जयपुर नगरे निवसामि ।
अध्यापकः – तव (iv) ________ नाम किं अस्ति?
विकासः – मम पितुः नाम श्री मनोहरः अस्ति ।
अध्यापकः – शोभनं (v) ________ नियमान् पालय।
उत्तर :
(i) नाम
(ii) विकासः
(iii) कुत्र
(iv) पितुः
(v) विद्यालयस्य
निबंध लेखनम्
निर्देश मञ्जूषातः उचित शब्दं चित्वा निबंधेषु रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित शब्द चुनकर निबंधों में रिक्त स्थान भरिए ।)
प्रश्न 1.
सदाचारः
| मञ्जूषा – जीवन, सदाचार:, असत्यं, उन्नतिं, धार्मिकः, आचरन्ति, महत्त्वं, जनानाम्, मानव, जनः |
सताम् (i) ________ आचरण (ii) ________ इति कथयते। सज्जनाः यथा (iii) ________ सः एव सदाचारः भवति। सत्यस्य आचरणं कुर्वन्ति, (iv) ________ परित्यजन्ति, सत्कर्मं कुर्वन्ति । सदाचारी जनः (v) ________ भवति। सदाचारेण मनुष्यस्य (vi) ________ संयमयुक्तं भवति। सदाचारेण देशस्य समाजस्य च (vii) ________ भवति। सदाचारेण (viii) ________ विनीत: बुद्धिमानः सभ्यः च भवति । अतः (ix) ________ जीवने सदाचारस्य (x) ________ वर्तते।
उत्तर :
(i) जनानाम्
(ii) सदाचारः
(iii) आचरन्ति
(iv) असत्यं
(v) धार्मिक:
(vi) जीवन
(vii) उन्नतिं
(viii) जनः
(ix) मानव
(x) महत्त्वं
प्रश्न 2.
गौः (धेनुः)
| मञ्जूषा – माता, परमासाध्वी, दर्शनं, खादति, स्वास्थ्यवर्धकं, दुग्धेन, दुग्धं, अचारयत्, पूजनीयाः, धवला |
इयं गौ अस्ति । अस्या: (i) ________ मङ्गलं भवति। इयं प्रकृत्या (ii) ________ भवति। अतएव जनाः इयं (iii) ________ अपि कथयते। अस्या: (iv) ________ एव शिशवः जीवन्ति । गाव: विविधवर्णाः भवन्ति । पीताः, रक्ताः, श्यामा:, (v) ________ इत्यादयः। भगवान् श्री कृष्णः अपि गा: (vi) ________ । गौ घासं, अन्न, धान्यं च (vii) ________। एषा अस्मभ्यं (viii) ________ ददाति । अस्याः दुग्धं सुपाच्यं, पोष्टिकं (ix) ________ च भवति। गौ हिन्दुजनानां कृते (x) ________ अस्ति।
उत्तर :
(i) दर्शनं
(ii) परमासाध्वी
(iii) माता
(v) धवला
(vii) खादति
(iv) दुग्धेन
(vi) अचारयत्
(viii) दुग्धं
(ix) स्वास्थ्यवर्धक
(x) पूजनीया:
प्रश्न 3.
मम ग्रामः
| मञ्जूषा – सर्वेषां परस्परं, पदार्थान्, श्रेष्ठं, स्वभावेन, माध्यमिकः, शुद्धं, पशुपालनं, ग्रामे, क्षेत्राणि |
अयं रामपुर ग्रामः अस्ति । अहम् अस्मिन् (i) ________ निवसामि । अत्र एक: (ii) ________ विद्यालयः अस्ति । ग्रामस्य सर्वे जना: (iii) ________ कृषिकार्याणि च कुर्वन्ति । ते प्रातः काले पशुभिः सह (iv) ________ गच्छन्ति। ग्रामवासिनः जनाः (v) ________ सरला: भवन्ति । ग्रामे जना: (vi) ________ स्नेहेन – सद्भावेन च निवसन्ति । ते देशस्य (vii) ________ जनानां कृते खाद्य (viii) ________ उत्पादयन्ति । ग्रामस्य जलवायुं वातावरणञ्च (ix) ________ भवति । ग्रामस्य जीवनं (x) ________ भवति ।
उत्तर :
(i) ग्रामे
(ii) माध्यमिक:
(iii) पशुपालनं
(iv) क्षेत्राणि
(v) स्वभावेन
(vi) परस्परं
(vii) सर्वेषां
(viii) पदार्थान्
(ix). शुद्धं
(x) श्रेष्ठं
प्रश्न 4.
अस्माकं देशः
| मञ्जूषा – भूमि:, जनाः, रत्नानां, वसुधा, एकताः, विशेषता, हिन्दुस्तान, अस्माकं, हिमालय:, यमुना |
अयं (i) ________ भारत देशः अस्ति। हिन्दूजनानां बहुलतां कारणात् अयं (ii) ________ इति नाम्ना अपि ज्ञायते । अयं देशः प्रकृतेः क्रीडा (iii) ________ अस्ति। भारतस्य उत्तर दिशायां (iv) ________ पर्वतः स्थितोऽस्ति । भारतदेशे गंगा, (v) ________ आदि नद्यः प्रवहन्ति । अस्याः (vi) ________ सर्वेषां अन्नानां (vii) ________ जननी अस्ति । अत्र विविधा जातय: एवं बहुभाषिक (viii) ________ निवसन्ति । अनेकतायां (ix) ________ भारतस्य प्रमुख (x) ________ अस्ति ।
उत्तर :
(i) अस्माकं
(ii) हिन्दुस्तान
(iii) भूमिः
(iv) हिमालयः
(v) यमुना
(vi) वसुधा
(vii) रत्नानां
(viii) जना:
(ix) एकता:
(x) विशेषता
प्रश्न 5.
परोपकारः
| मञ्जूषा – सर्वदा, वस्त्रं, प्रसन्नाः, मानवानां, उपकारः, दानं, प्रतिष्ठा, सहायता, जलं, स्वार्थतत्पराः |
परेषां प्राणिनाम् (i) ________ परोपकारः इति कथयते । असहायानां, निर्धनानां (ii) ________ एव परोपकारः अस्ति। परोपकारेण एवं मनुष्येषु सुखस्य (iii) ________ वर्तते। परोपकारेण (iv) ________ हृदयं पवित्रं, सरलं च जायते। सत्पुरुषाः कदापि (v) ________ न भवन्ति। ते दीनेभ्यो : (vi) ________ निर्धनेभ्यो : धनं वस्त्रहीनेभ्यो (vii) ________ पिपासितेभ्योः (viii) ________ बुभुक्षितेभ्योः अन्नम् ददाति । सज्जनाः परोपकारेणैव (ix) ________ भवन्ति। अस्माकं शास्त्रेषु अपि परोपकारस्य महत्ता वर्णिता । अतः सर्वेरपि (x) ________ परोपकारः करणीयः ।
उत्तर :
(i) उपकारः
(ii) सहायता
(iii) प्रतिष्ठा
(iv) मानवानां
(v) स्वार्थतत्पराः
(vi) दानं
(vii) वस्त्रं
(viii) जलं
(ix) प्रसन्नाः
(x) सर्वदा
पत्र – लेखनम्
प्रश्न 1.
स्व विद्यालयस्य प्रधानाचार्यं प्रति दिनद्वयस्य अवकाश प्राप्त्यर्थं प्रार्थना-पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दैः पूरयत।
(अपने विद्यालय के प्रधानाचार्य को दो दिन के अवकाश के लिए लिखे गए प्रार्थना-पत्र को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूर्ण कीजिए।)
| मञ्जूषा – मान्यवर !, राकेशः, मामू, सधन्यावादं, अवकाशं, रुग्णो, निवेदनम्, विद्यालयम्, जयपुरम्, शिष्यः |
परीक्षा भवनात्,
नवदिल्लीतः ।
दिनाङ्कः ________
सेवायाम्,
श्रीमन्तः प्रधानाचार्य महोदय:,
रा. बा. उ. मा.
(i) ________ ।
विद्यालय ।
विषयः द्वौ दिवसौ अवकाशं यावत् ।
(ii) ________ ।
सविनय नम्र (iii) ________ अस्ति। यत् दिनद्वयात् अतीव (iv) ________ अस्मि । दिन दिनद्वयस्य कृते (v) ________ आगन्तुम् अशक्तो अस्मि । अतः दिन द्वयस्य (vi) ________ स्वीकृत्य (vii) ________ अनुग्रहिष्यन्ति ।
(viii) ________ ।
(ix) भवतामाज्ञाकारी ________।
(x) ________।
कक्षा ________
अनुक्रमांक ________
दिनांक ________
उत्तर :
(i) जयपुरम्
(ii) निवेदनम्
(ii) मान्यवर !
(iv) रुग्णो
(v) विद्यालयम्
(vi) अवकाशं
(vii) माम्
(viii) सधन्यवादं
(ix) शिष्य:
(x) राकेश:
प्रश्न 2.
भगिन्याः विवाहे स्वमित्राय आमन्त्रण पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दैः पूरयत।
(बहिन के विवाह में अपने मित्र के लिए आमंत्रण पत्र को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूरा कीजिए।)
| मञ्जूषा – सहपरिवारेण, रविवासरे, अस्मान्, आगमनम्, सह, विषय, भगिन्याः, जयपुरतः, मनोज ! |
(i) ________
दिनाङ्कः ________
प्रियमित्रम् (ii) ________
परमहर्षस्य (iii) ________ अस्ति। यत् मम (iv) ________ विवाह: उदयपुर निवासी राजेश कुमारेण (v) ________ दिनांक 13.12.15 (vi) ________ अर्द्धरात्रि वेलायां (vii) ________भविष्यति । तत्र भवताम् (viii) ________ आवश्यकं अस्ति । भवन्तः (ix) ________ आगत्य (x) ________ अनुग्रहीष्यन्ति ।
दर्शनाभिलाषी
युवराजः
उत्तर :
(i) जयपुरतः
(ii) मनोज !
(iii) विषय
(iv) भगिन्याः
(v) सह
(vi) रविवासरे
(vii) सम्पन्नं
(viii) आगमनम्
(ix) सहपरिवारेण
(x) अस्मान्
प्रश्न 3.
स्व विद्यालयस्य प्रधानाचार्यं प्रति शुल्क मुक्तयर्थं प्रार्थना-पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्त शब्दैः पूरयत ।
(अपने विद्यालय के प्रधानाचार्य को शुल्क मुक्ति के लिए लिखे गए प्रार्थना-पत्र को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूरा कीजिए।)
| मञ्जूषा – श्रमेण, माम्, अतएव, शुल्कं नास्ति, विद्यालयस्य, परिवारस्य, प्रधानाचार्य, मान्यवर ! निवेदनम |
परीक्षा भवनात्,
नवदिल्लीतः ।
दिनाङ्कः ________
सेवायाम्,
श्रीमन्त: (i) ________ महोदय:,
राजस्थान उ. मा. विद्यालय
बजाजनगरं, जयपुरम्।
विषय शुल्कमुक्तिं कृते ।
(ii) ________
सविनय नम्र (iii) ________ अस्ति। यत् मम (iv) ________ आर्थिक स्थिति सुष्ठुः (v) ________ मम पिता एकः सामान्यः कर्मकरः अस्ति । तस्य (vi) ________ परिवारस्य भरण पोषणमपि न जायते । अहं भवतां (vii) ________ षष्ठी कक्षायाः छात्रोऽस्मि । अहं शिक्षणस्य (viii) ________ दातुं असमर्थोऽस्मि । (ix) ________ निवेदनमस्ति यत् (x) ________ शिक्षण शुल्कात् मुक्ति प्रदाय अनुग्रहीष्यन्ति ।
भवतामाज्ञाकारी शिष्यः
क ख ग
कक्षा ________
अनुक्रमांक ________
दिनांक ________
उत्तर :
(i) प्रधानाचार्य
(ii) मान्यवर !
(iii) निवेदनम्
(iv) परिवारस्य
(v) नास्ति
(vi) श्रमेण
(vii) विद्यालयस्य
(viii) शुल्कं
(ix) अतएव
(x) माम्
प्रश्न 4.
पितरं प्रति लिखितं पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्त शब्दैः पूरयत ।
(पिता को लिखे गए पत्र को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूरा कीजिए।)
| मञ्जूषा – अध्ययने, स्नेहपूरितं, तत्रास्तु, परीक्षा, चरणयो:, आगमिष्यति, मम, यत्, सादरं प्रणति:, समयाभावात् |
उदयपुरतः
दिनाङ्कः ________
पूज्यपितृपादाः
(i) ________
अत्र कुशलं (ii) ________
भवदीय (iii) ________ पत्रं प्राप्तम्। किन्तु (iv) ________ मया प्रति पत्रं न प्रेषितम्। अधुना (v) ________ वार्षिकी (vi) ________ प्रचलति । अहम् (vii) ________ लग्नः अस्मि । आशा करोमि (viii) ________ परीक्षायां प्रथम श्रेणी (ix) ________ । पूज्यायाः मातुः (x) ________ मम प्रणामः।
भवदाज्ञाकारी पुत्रः
रमेशः
उत्तर :
(i) सादरं प्रणतिः
(ii) तत्रास्तु
(iii) स्नेहपूरितं
(iv) समयाभावात्
(v) मम
(vi) परीक्षा
(vii) अध्ययने
(viii) यत्
(ix) आगमिष्यति
(x) चरणयोः
प्रश्न 5.
मित्रं प्रति लिखितं पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्त शब्दैः पूरयत।
(मित्र को लिखे गए पत्र को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूरा कीजिए ।)
| मञ्जूषा – आलोक, आगमनात्, प्रणतिः, अजय, नमस्ते, परीक्षायां, दीर्घसमयान्तरं, परिश्रमस्य, भवान्, जनेभ्योः |
रायपुरतः
दिनाङ्कः ________
प्रिय मित्र (i) ________
सप्रेम (ii) ________
अत्र कुशलं तत्रास्तु ।
अद्य (iii) ________ तव पत्रं प्राप्य अतीव प्रसन्नताम् अनुभवामि । भवत: (iv) ________ सफलतां विषये ज्ञात्वा अतीव प्रसन्नता जाता । भवान् स्व (v) ________ सम्यक् फलं प्राप्तवान्। ग्रीष्मावकाशे (vi) ________ अत्र आगच्छतु। शेष तव (vii) ________ अनन्तरम्। स्वपरिवारेभ्यः (viii) ________ मम (ix) ________ निवेदनीयम् ।
भवत: मित्र
(x) ________
उत्तर :
(i) अजय
(ii) नमस्ते
(iii) दीर्घसमयान्तरं
(iv) परीक्षायां
(v) परिश्रमस्य
(vi) भवान्
(vii) आगमनात्
(viii) जनेभ्यो:
(ix) प्रणति:
(x) आलोकः
चित्राधारित वर्णनम्
(चित्र वर्णन)
प्रश्न 1.
प्रत्येकं चित्रं पश्यत, मञ्जूषायाः सहायतया चतुर्षु संस्कृत वाक्येषु चित्रवर्णनं कुरु ।
(प्रत्येक चित्र को देखिए और मंजूषा की सहायता से चार संस्कृत वाक्यों में चित्र का वर्णन कीजिए।)
| मञ्जूषा–बालकः, खगाः, बालिका, उपवनम्, दोला, आकाशे, सूर्य:, वृक्षा:, क्रीडन्ति, जना: |
(क) ___________________________________________
(ख) ___________________________________________
(ग) ___________________________________________
(घ) ___________________________________________
उत्तर :
(क) इदम् उपवनस्य चित्रम् अस्ति । अस्मिन् अनेकाः वृक्षाः सन्ति।
(ख) प्रातःकाले सूर्यः उदयति, आकाशः मेघाच्छन्नः भवति। अनेके खगाः आकाशे उड्डयन्ति ।
(ग) उपवने अनेके दोलाः अपि सन्ति । यस्मिन् बालकः बालिकाश्च दोलयन्ति ।
(घ) उपवनस्य मध्ये एका वीथी अपि अस्ति अत्र बालकाः अपि
प्रश्न 2.
| मञ्जूषा-जन्तुशालायाः, शशका:, सिंह:, गजः, पञ्जरे, मृगाः, बकौ, वृक्षौ, जले, क्रीडतः, खगाः |
(क) ___________________________________________
(ख) ___________________________________________
(ग) ___________________________________________
(घ) ___________________________________________
उत्तर :
(क) इदं जन्तुशालायाः मनोरमं चित्रमस्ति। अत्र अनेके पशवः बद्धाः पञ्जरे सन्ति।
(ख) अत्र सिंह, गजः, कंगारु, हरिणाः आदयः सन्ति ।
(ग) अस्मिन् जन्तुशालायां शशकाः, बकौ, मयूरः शुतुरमुर्गः च सन्ति।
(घ) बालकौ क्रीडतः तथा अनेके जनाः भ्रमन्ति, एकाः वृद्धाः अपि लगुडेन सह भ्रमति।
प्रश्न 3.
| मञ्जूषा – क्रीडन्ति, विद्यालयं, भवनम्, अतिविशालं, वृक्षाः, खगाः, कन्दुकेन, बालकाः बालिकाः, रमणीयं |
(क) ___________________________________________
(ख) ___________________________________________
(ग) ___________________________________________
(घ) ___________________________________________
उत्तर :
(क) एष: विद्यालयस्य भवनम् अस्ति, अतिविशालं रमणीयं च क्रीडाक्षेत्रम् अपि अस्ति।
(ख) बालकाः बालिकाश्च पाद कन्दुकेन क्रीडन्ति ।
(ग) अत्र विद्यालयं पुरतः वृक्षापि सन्ति ।
(घ) विद्यालयस्य वातावरणम् अतीव रमणीय अस्ति ।
प्रश्न 4.
| मञ्जूषा – गुरुकुलम्, खगाः, पाठयति, शिष्यान् पर्वतः, पुष्पाणि, ध्यानेन, उपदेशं, शृण्वन्ति, वृक्ष: |
(क) ___________________________________________
(ख) ___________________________________________
(ग) ___________________________________________
(घ) ___________________________________________
उत्तर :
(क) एषः गुरुकुलम् अस्ति यत्र आचार्यः वृक्षस्यधः शिष्यान् पाठयति।
(ख) गुरुकुलं परितः पुष्पाणि सन्ति, खगाऽपि वृक्षस्योपरि कोलाहलं कुर्वन्ति।
(ग) ऋषेः उपदेशं शिष्याः ध्यानेन शृण्वन्ति।
(घ) गुरुकुलं पश्चः पर्वतः अपि अस्ति ।