We have given detailed Deepakam Class 8 Solutions and Class 8th Sanskrit Deepakam Chapter 7 Question Answer मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा come in handy for quickly completing your homework.
Sanskrit Class 8 Chapter 7 Question Answer मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा
Class 8 Sanskrit Chapter 7 NCERT Solutions मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा
कक्षा 8 संस्कृत पाठ 7 के प्रश्न उत्तर मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा
अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां एकपदेन उत्तरं लिखत ।
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में लिखिए । )
(क) सुन्दरसुभाषषा कस्य वचनानीता?
उत्तर :
मम
(ख) संस्कृतभाषा कुत्र विजयते ?
उत्तर :
धरायाम्
(ग) संस्कृतभाषा कस्य आशा ?
उत्तर :
जीवनस्य
(घ) संस्कृते कति रसाः सन्ति?
उत्तर :
नव
(ङ) कस्याः ध्वनिश्रवणेन सुखं वर्धते?
उत्तर :
संस्कृतभाषायाः
अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत ।
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)
(क) संस्कृतभाषा केषां जीवनस्य आशा अस्ति?
उत्तर :
संस्कृतभाषा वेदव्यासवाल्मीकि – मुनीनां, कालिदास- बाणादिकवीनां, पौराणिकसामान्यजनानां च जीवनस्य आशा अस्ति।
(ख) केषां विचाराः जनान् अभिप्रेरयन्ति?
उत्तर :
वेदविषयवेदान्तविचाराः जनान् अभिप्रेरयन्ति ।
(ग) कै: रसैः समृद्धा साहित्यपरम्परा विराजते ?
उत्तर :
नवरसैः समृद्धा साहित्यपरम्परा विराजते।
(घ) संस्कृतभाषा केषु शास्त्रेषु विहरति?
उत्तर :
संस्कृतभाषा वैद्य, व्योम, शास्त्रादिषु विहरति ।
(ङ) संस्कृतभाषायाः कानि कानि सम्बोधनपदानि अत्र प्रयुक्तानि ?
उत्तर :
मातः, श्रुतिसुखनिनदे !, प्रमोदे! विनोदे! विशारदे! इत्यादि सम्बोधनपदानि प्रयुक्तानि सन्ति ।
रेखाङ्कितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न निर्माण कीजिए ।)
(क) मुनिगणाः संस्कृतभाषायाः विकासं कृतवन्तः।
उत्तर :
मुनिगणाः कस्याः संस्कृतभाषायाः विकासं कृतवन्तः?
(ख) सामान्यजनानां जीवनं काव्यैः प्रभावितम् अस्ति।
उत्तर :
सामान्यजनानां जीवनं कस्मैः प्रभावितम् अस्ति।
(ग) कवयः अपि उपादेयानि काव्यानि रचितवन्तः ।
उत्तर :
कवयः अपि कानि काव्यानि रचितवन्तः ।
(घ) संस्कृतभाषा पृथिव्यां विहरति ।
उत्तर :
संस्कृतभाषा कुत्र विहरति ।
(ङ) संस्कृतभाषा विविधभाषा: परिपोषयति ।
उत्तर :
संस्कृतभाषा काः परिपोषयति ।
(च) वेदवेदाङ्गादीनि गभीराणि शास्त्राणि सन्ति ।
उत्तर :
वेदवेदाङ्गादीनि गभीराणि कानि सन्ति।’
अधः प्रदत्तानां पदानाम् उदाहरणानुसारं विभक्तिं वचनं च लिखत ।
(नीचे दिए पदों का उदाहरण के अनुसार विभक्ति और वचन लिखिए।)
उत्तर :
| तव | षष्ठी | एकवचनम् |
| मञ्जूषा | प्रथमा | एकवचनम् |
| संस्कृतिः | प्रथमा | एकवचनम् |
| जनानाम् | षष्ठी | बहुवचनम् |
| जीवनस्य | पष्ठी | एकवचनम् |
| धरायाम् | सप्तमी | एकवचनम् |
| शास्त्रेषु | सप्तमी | बहुवचनम् |
अधोलिखितानां पद्यांशानां यथायोग्यं मेलनं कुरुत-
(नीचे लिखे पदों का उपयुक्त मिलान कीजिए।)
| कवर्ग | खवर्ग |
| (क) अयि मातस्तव पोषणक्षमता | (i) स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे |
| (ख) वेदव्यास-वाल्मीकि – मुनीनां | (ii) विजयते धरायाम् |
| (ग) पौराणिक-सामान्यजनानाम् | (iii) मम वचनातीता, सुन्दरसुरभाषा |
| (घ) श्रुतिसुखनिनदे सकलप्रमोदे | (iv) कालिदासबाणादि- कवीनाम् |
| (ङ) वैद्यव्योम – शास्त्रादिविहारा | (v) जीवनस्य आशा, सुन्दरसुरभाषा |
उत्तर :
| कवर्ग | खवर्ग |
| (क) अयि मातस्तव पोषणक्षमता | (iii) मम वचनातीता, सुन्दरसुरभाषा |
| (ख) वेदव्यास-वाल्मीकि – मुनीनां | (iv) कालिदासबाणादि- कवीनाम् |
| (ग) पौराणिक-सामान्यजनानाम् | (v) जीवनस्य आशा, सुन्दरसुरभाषा |
| (घ) श्रुतिसुखनिनदे सकलप्रमोदे | (i) स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे |
| (ङ) वैद्यव्योम – शास्त्रादिविहारा | (ii) विजयते धरायाम् |
उदाहरणानुसारम् अधः प्रदत्तानां पदानाम् एकपदेन अर्थ लिखत ।
(उदाहरण के अनुसार दिए गए पदों का एक पद में अर्थ लिखिए।)
यथा— देवस्य आलयः – देवालयः
(क) सुराणां भाषा – ____________
(ख) सुन्दरी सुरभाषा – ____________
(ग) नवरसैः रुचिरा – ____________
(घ) पोषणस्य क्षमता – ____________
(ङ) मञ्जुला भाषा – ____________
उत्तर :
(क) सुरभाषा
(ख) सुन्दरसुरभाषा
(ग) नवरसरुचिरा
(घ) पोषणक्षमता
(ङ) मञ्जुलभाषा
पेटिकातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(पेटिका से पद चुनकर रिक्त स्थान भरिए।)
| कालिदासबाणादि, आशा, संस्कृतिः, विजयते, मम, वेदविषय, मञ्जुलमञ्जूषा, सकलप्रमोद |
यथा – मुनिवर – विकसित – कविवर – विलसित – मञ्जुलमञ्जूषा, सुन्दरसुरभाषा
(क) अयि मातः तव पोषणक्षमता ____________ वचनातीता।
उत्तर :
मम
(ख) वेदव्यास-वाल्मीकि – मुनीनां ____________ आशा कवीनाम्।
उत्तर :
कालिदासबाणादि
(ग) पौराणिक-सामान्य-जनानां जीवनस्य ____________।
उत्तर :
आशा
(घ) श्रुतिसुखनिनदे ____________ स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे।
उत्तर :
सकलप्रमोदे
(ङ) गति-मति -प्रेरक-काव्य – विशारदे, तव ____________ एषा सुन्दरसुरभाषा।
उत्तर :
संस्कृति:
(च) नवरस – रुचिरालङ्कृतिधारा ____________ वेदान्तविषय।
उत्तर :
विजयते
(छ) वैद्य-व्योम-शास्त्रादि-विहारा ____________ धरायाम्, सुन्दरसुरभाषा।
उत्तर :
वेदविषय
अधोलिखितविकल्पेषु प्रसङ्गानुसारम् अर्थं चिनुत ।
(नीचे दिए गए विकल्पों के प्रसंग अनुसार सही अर्थ चुनिए ।)
(क) “मञ्जुलमञ्जूषा” इत्यस्य अर्थः कः?
(i) कठोरभाषा
(ii) मनोहररूपेण संकलिता
(iii) शोचनीया भाषा
(iv) सामान्यभाषा
उत्तर :
(ii) मनोहररूपेण संकलिता
(ख) सुन्दरसुरभाषा केषां जीवनस्य आशा उच्यते ?
(i) केवलं कवीनाम्
(ii) बालकानाम्
(iii) पौराणिक-सामान्यजनानाम्
(iv) छात्राणाम्
उत्तर :
(iii) पौराणिक-सामान्यजनानाम्
(ग) सुन्दरसुरभाषा कुत्र विजयते ?
(i) आकाशे
(ii) जलधौ
(iii) धरायाम्
(iv) पवने
उत्तर :
(iii) धरायाम्
(घ) सुन्दरसुरभाषायां किं नास्ति ?
(i) शास्त्रज्ञानम्
(ii) संस्कृति:
(iii) वेदान्तचिन्तनम्
(iv) अशुद्धि
उत्तर :
(iv) अशुद्धि
(ङ) कविः सुन्दरसुरभाषां केन पदेन सम्बोधयति ?
(i) पित:
(ii) मात:
(iii) भ्रात:
(iv) दात:
उत्तर :
(ii) मात:
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Ruchira Chapter 7 भारतजनताऽहम्
1. पाठे दत्तानां पद्यानां सस्वरवाचनं कुरुत-
उत्तराणि:
(पाठ में दिए गए पद्य को स्वर में पढ़िए)
2. प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एकपद में लिखो)
(क) अहं वसुन्धरां किं मन्ये?
उत्तराणि:
(क) कुटुम्बम्
(ख) मम सहजा प्रकृति का अस्ति?
उत्तराणि:
(ख) मैत्री
(ग) अहं कस्मात् कठिना भारतजनताऽस्मि?
उत्तराणि:
(ग) वज्रात्
(घ) अहं मित्रस्य चक्षुषां किं पश्यन्ती भारतजनताऽस्मि?
उत्तराणि:
(घ) संसारम्
3. प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत –
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए)
(क) भारतजनताऽहम् कैः परिपूता अस्ति?
उत्तराणि:
भारतजनताऽहम् अध्यात्मसुधातटिनीस्नानैः परिपूता अस्ति।
(ख) समं जगत् कथं मुग्धमस्ति?
उत्तराणि:
समं जगत् गीतैः मुग्धमस्ति।
(ग) अहं किं किं चिनोमि?
उत्तराणि:
अहं श्रेयः प्रेयश्च चिनोमि।
(घ) अहं कुत्र सदा दृश्ये?
उत्तराणि:
अहं विश्वस्मिन् जगति सदा दृश्ये।
(ङ) समं जगत् कैः कैः मुग्धम् अस्ति?
उत्तराणि:
समं जगत् काव्यैः नृत्यैः मुग्धम् अस्ति।
4. सन्धिविच्छेदं पूरयत
(संधि विच्छेद करके रिक्त स्थान की पूर्ति कीजिए)
(क) विनयोपेता = विनय + उपेता
(ख) कुसुमादपि = ……….. + …………..
(ग) चिनोम्युभयम् = चिनोमि + …………….
(घ) नृत्यैर्मुग्धम् =………….. + मुग्धम्
(ङ) प्रकृतिरस्ति = प्रकृतिः + ……………..
(च) लोकक्रीडासक्ता = लोकक्रीडा + ……….
उत्तराणि:
(क) विनयोपेता = विनय + उपेता
(ख) कुसुमादपि = कुसुमात् + अपि
(ग) चिनोम्युभयम् = चिनोमि + उभयम्
(घ) नृत्यैर्मुग्धम् = नृत्यैः + मुग्धम्
(ङ) प्रकृतिरस्ति = प्रकृतिः + अस्ति
(च) लोकक्रीडासक्ता = लोकक्रीडा + आसक्ता
5. विशेषण विशेष्य पदानि मेलयत
(विशेषण और विशेष्य पदों का मेल कीजिए)
विशेषण-पदानि – विशेष्य-पदानि
सुकुमारा – जगत्
सहजा – संसारे
विश्वस्मिन् – भारतजनता
समम् – प्रकृति
समस्ते – जगति
उत्तराणि:
विशेषण-पदानि – विशेष्य-पदानि
सुकुमारा – भारतजनता
सहजा – प्रकृति
विश्वस्मिन् – जगति
समम् – जगत्
समस्ते – संसारे
6. समानार्थकानि पदानि मेलयत –
(समानार्थक शब्दों को मिलाइए)
जगति – नदी
कुलिशात् – पृथ्वीम्
प्रकृति – संसारे
चक्षुषा – स्वभावः
तटिनी – वज्रात्
वसुन्धराम् – नेत्रेण
उत्तराणि:
जगति – संसारे
कुलिशात् – वज्रात्
प्रकृति – स्वभावः
चक्षुषा – नेत्रेण
तटिनी – नदी
वसुन्धराम् – पृथ्वीम्
7. उचितकथानां समक्षम् (आम्) अनुचितकथनानां समक्षं च (न) इति लिखत –
(उचित कथन के सामने आम् तथा अनुचित कथन के सामने न लिखिए)
(क) अहं परिवारस्य चक्षुषा संसारं पश्यामि।
(ख) समं जगत् मम काव्यैः मुग्धमस्ति।
(ग) अहम् अविवेका भारतजनता अस्मि।
(घ) अहं वसुन्धराम् कुटुम्बं न मन्ये।
(ङ) अहं विज्ञानधना ज्ञानधना चास्मि।
उत्तराणि:
अधोलिखितं श्लोकं पठित्वा निर्देशानुसारं प्रश्नान् उत्तरत –
(क) निवसामि समस्ते संसारे। मन्ये च कुटुम्बं वसुन्धराम्॥
प्रेयः श्रेयः च चिनोम्युभयं। सुविवेका भारतजनताऽहम्॥
I. एकपदेन उत्तरत –
(क) भारतजनता कुत्र निवसति?
उत्तराणि:
समस्ते संसारे
(ख) भारतजनता वसुन्धरां किं मन्यते?
उत्तराणि:
कुटुम्बम्
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत
(क) भारतजनता कीदृशी अस्ति?
उत्तराणि:
भारतजनता सुविवेका अस्ति।
(ख) भारतजनता किं चिनोति?
उत्तराणि:
भारतजनता श्रेयः प्रेयश्च चिनोति।
III. यथानिर्देशम् उत्तरत
(क) ‘निवसामि समस्ते संसारे’ इत्यत्र क्रियापदं किम्?
उत्तराणि:
चित्रसामि
(ख) ‘मन्ये कुटुम्बं वसुन्धराम्’ इत्यत्र कर्तृपदं किम्?
उत्तराणि:
अहम्
(ग) ‘चिनोमि’ इत्यत्रं कः लकार:?
उत्तराणि:
लट
(घ) ‘सुविवेका’ इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
उत्तराणि:
अविवेका
अधोलिखितस्य अन्वयं लिखित्वा स्थानपूर्तिं कुरुत –
मम गीतैर्मुग्धं समं जगत्।
मम नृत्यैर्मुग्धं सममं जगत्।
भावः-मम ……….. समं जगत् मुग्धम्। ………… नृत्यैः ………… जगत् …….
उत्तराणि:
मम गीतैः समं जगत् मुग्धम्। मम नृत्यैः समं जगत् मुग्धम्।
रेखांकित पदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत –
प्रश्नाः
(क) अहं वसुन्धरां कुटुम्ब मन्ये।
उत्तराणि:
अहं वसुन्धरां किं मन्ये?
(ख) भारतजनता सविवेका अस्ति।
उत्तराणि:
भारतजनता कीदृशी अस्ति?
(ग) मम गीतैः जगत् मुग्धम्।
उत्तराणि:
मम गीतैः किं मुग्धम्?
1. उचितविकल्पं श्लोकं चित्वा प्रश्नान् उत्तरत –
मैत्री मे सहजा प्रकृतिरस्ति। नो दुर्बलतायाः पर्यायः॥
मित्रस्य चक्षुषा संसारं। पश्यन्ती भारतजनताऽहम्॥
I. एकपदेन उत्तरत
(क) सहजा प्रकृतिः किम् अस्ति?
(i) शत्रुता
(ii) मैत्री
(iii) संगतिः
(iv) भक्तिः
उत्तराणि:
(ii) मैत्री
(ख) कस्य चक्षुषा संसारं पश्यति?
(i) शत्रोः
(ii) मित्रस्य
(iii) गुरोः
(iv) बान्धवस्य
उत्तराणि:
(ii) मित्रस्य
II. यथानिर्देशम् उत्तरत
(क) ‘सहजा प्रकृतिः’ इत्यत्र विशेषणपदं लिखत
(i) प्रकृतिः
(ii) मैत्री
(iii) सहजा
(iv) मम।
उत्तराणि:
(iii) सहजा
(ख) ‘मैत्री’ इत्यस्य कोऽर्थः?
(i) भक्तिः
(ii) शत्रुता
(iii) मित्रता
(iv) संगतिः।
उत्तराणि:
(iii) मित्रता
(ग) ‘चक्षुषा’ इत्यत्र का विभक्तिः ?
(i) प्रथमा
(ii) तृतीया
(iii) षष्ठी
(iv) चतुर्थी।
उत्तराणि:
(ii) तृतीया
(घ) ‘पश्यन्ती’ इत्यत्र कः प्रत्ययः?
(i) न्ती
(ii) यन्ती
(iii) अन्ती
(iv) शतृ।
उत्तराणि:
(iv) शतृ।