By going through these Sanskrit Class 6 Notes and NCERT Class 6 Sanskrit Chapter 2 Hindi Translation Summary Explanation Notes एषः कः ? एषा का ? एतत् किम् ? students can clarify the meanings of complex texts.
Class 6 Sanskrit Chapter 2 Summary Notes एषः कः ? एषा का ? एतत् किम् ?
एषः कः ? एषा का ? एतत् किम् ? Class 6 Summary
प्रस्तुत पाठ में पुल्लिंग, स्त्रीलिंग व नपुंसकलिंग शब्दों का तीनों वचनों (एकवचन, द्विवचन व बहुवचन) में चित्रों के माध्यम से परिचय कराया गया है। क्रियाओं व सर्वनाम शब्दों का ज्ञान भी कराया गया है। इस पाठ में पुल्लिंग, स्त्रीलिंग व नपुंसकलिंग शब्दों के साथ लगने वाले सर्वनामों का प्रयोग किया गया है; जैसे – सः (पुल्लिंग) शुकः, सा (स्त्रीलिंग) शिक्षिका, तत् (नपुंसकलिंग) फलम् आदि । विविध शब्दों के साथ लगने वाले क्रियापदों का प्रयोग भी किया गया है।
इस पाठ में संस्कृत शब्दों के लिंगों का अध्ययन किया गया है। किसी वस्तु के स्वरूप की पहचान कराने वाले चिह्न को ‘लिंग’ कहा जाता है। संस्कृत में लिंग के तीन भेद होते हैं-
- पुल्लिंग (पुरुषवाचक)
- स्त्रीलिंग (स्त्रीवाचक)
- नपुंसकलिंग (अन्य)
संस्कृत में वचन भी तीन प्रकार के होते हैं-
- एकवचन (एक वस्तु का निर्देश करने के लिए)
- द्विवचन (दो वस्तुओं का निर्देश करने के लिए)
- बहुवचन (दो से अधिक वस्तुओं का निर्देश करने के लिए)।
लिंग के साथ-साथ सभी शब्दों के तीनों वचनों के रूप भी यहाँ दिए गए हैं।
एषः कः ? एषा का ? एतत् किम् ? Class 6 Notes
पुंलिङ्गम्


![]()
स्त्रीलिङ्गम्


नपुंसकलिङ्गम्


क्रियापदानि


![]()
सर्वनामप्रयोगः


पुंलिङ्गम् (एकवचनम्)


पुंलिङ्गम् (द्विवचनम्)


![]()
पुंलिङ्गम् (बहुवचनम्)


पुंलिङ्गम् (एकवचनम्)


पुंलिङ्गम् (द्विवचनम्)


पुंलिङ्गम् (बहुवचनम्)


![]()
स्त्रीलिङ्गङ्गम् (एकवचनम्)


स्त्रीलिङ्गङ्गम् (द्विवचनम्)


स्त्रीलिङ्गङ्गम् (बहुवचनम्)


स्त्रीलिङ्गम् (एकवचनम्)


स्त्रीलिङ्गम् (द्विवचनम्)


स्त्रीलिङ्गम् (बहुवचनम्)


![]()
नपुंसकलिङ्गम् (एकवचनम्)


नपुंसकलिङ्गम् (द्विवचनम्)


नपुंसकलिङ्गम् (बहुवचनम्)


नपुंसकलिङ्गम् (एकवचनम्)


नपुंसकलिङ्गम् (द्विवचनम्)


![]()
नपुंसकलिङ्गम् (बहुवचनम्)


उच्चैः पठन्तु स्मरन्तु अवगच्छन्तु च
(ज़ोर से पढ़िए, याद कीजिए और समझिए)


![]()
वयं शब्दार्थान् जानीम:

शब्दार्थाः (Word Meanings) :
लता – बेल (Creeper),
फलम् – फल (Fruit),
पुस्तकम् – पुस्तक (Book),
अजा – बकरी (Goat),
सोपानम् -सीढ़ी (Stairs),
सङ्गणकम् – संगणक (Computer),
दूरदर्शनम् – दूरदर्शन (Television),
गज: – हाथी (Elephant),
वैद्या-चिकित्सिका (Female doctor),
पत्रम् – पत्ता (Leaf),
चक्रम् – पहिया (Wheel),
शुकः – तोता (Parrot),
शिक्षकः – अध्यापक (Teacher),
मयूरौ – दो मोर (Two peacocks),
कन्दुके- दो गेंदें (Two balls)