We have given detailed Sharda Sanskrit Book Class 9 Solutions and Sanskrit Chitra Varnan Class 9 with Answers चित्रवर्णनम् come in handy for quickly completing your homework.
चित्र वर्णन संस्कृत में Class 9
Class 9 Sanskrit Chitra Varnan – Chitra Varnan Class 9 Sanskrit
Chitra Varnan Sanskrit Class 9
चित्रवर्णन का अर्थ किसी दृश्य, वस्तु, व्यक्ति, स्थान या परिस्थिति का शब्दों के माध्यम से ऐसा वर्णन करना है कि वह चित्र की तरह आँखों के सामने जीवंत हो उठे। इसमें कल्पना, भाषा की सजीवता, उपमा, रूपक जैसे अलंकारों का विशेष प्रयोग होता है।
ध्यान रखने योग्य बिंदु
- दिए गए चित्र को भली-भाँति देख लेना चाहिए, जिससे चित्र में स्थित प्रत्येक विषय भली-भाँति समझ में आ जाए।
- चित्र के साथ दी गई मंजूषा को भी ध्यानपूर्वक पढ़ना चाहिए और चित्र के वर्णन से मिलान करना चाहिए। रोचकता का ध्यान रखना भी आवश्यक है।
- मंजूषा में दिए गए शब्दों में आवश्यकतानुसार लिंग, वचन, पुरुष और विभक्ति में परिवर्तन किया जा सकता है।
- वाक्य लिखते समय सरल व शुद्ध भाषा का प्रयोग करना चाहिए ।
- वाक्य सरल, लघु तथा एक-दूसरे से संबंधित होने चाहिए।
- वाक्य लिखते समय एक प्रकार का ही भाव अथवा विचार प्रस्तुत करना चाहिए।
- चित्रवर्णन में भूमिका अथवा उपसंहार कभी भी नहीं लिखना चाहिए।
साधितम् उदाहरणम्
प्रश्न 1.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत ।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
आरण्यके, कुटीरः, एषः, आरण्यकस्य, एकस्य, अधः, तिष्ठति, मुनिः, उपदिशति, तिष्ठन्ति ।
उत्तर:
- एष: एक: आरण्यकस्य चित्रमस्ति ।
- आरण्यके एकः कुटीरः अस्ति।
- एकस्य वृक्षस्य अधः एकः मुनिः तिष्ठति ।
- तस्याग्रे पञ्चभक्ताः अपि तिष्ठन्ति ।
- मुनिः भक्तान् उपदिशति।
प्रश्न 2.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
शिक्षिकाऽपि, पाठयति, सा, आलापयन्ति, छात्राः, आसन्दिकायां, उपविशन्ति, कक्षायाः, चित्रमस्ति, कक्षायाम्।
उत्तर:
- एतत् कक्षायाः चित्रमस्ति ।
- कक्षायाम् छात्रा: आसन्दिकायां उपविशन्ति ।
- तंत्र एका शिक्षिकाऽपि अस्ति ।
- सा पाठं पाठयति ।
- कक्षायां केचन् छात्रा: परस्परम् आलापयन्ति ।
प्रश्न 3.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए।)
मञ्जूषा
क्षेत्रे, जलम्, कुरुतः, सूर्यः, वृक्षाः, वृषभाभ्यां, पुष्पाणि, वार्तालापं, कृषकः, कृषकौ, हलेन, कुटीरः सन्ति, विविधाः, कर्षति, उदेति, अत्र, परस्परं, इदं, अस्मिन् चित्रम्, क्षेत्रस्य, अस्ति, कुरुत।
उत्तर:
- इदं क्षेत्रस्य चित्रम् अस्ति।
- कृषकः वृषभाभ्यां हलं कर्षति ।
- अस्मिन् चित्रे सूर्य: उदेति ।
- अत्र कृषकौ परस्परं वार्तालापं कुरुतः ।
- क्षेत्रे विविधाः वृक्षाः सन्ति ।
प्रश्न 4.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत ।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
चित्रे, वृक्षच्छेदनम्, हरिताः, वृक्षाणाम्, दृश्यते, तक्षकः, हस्ते, अस्माकं, अस्ति, कुठारिका, अस्मिन्, वार्ता, एकः, कृते, भूमिः, तक्षकस्य, उन्नताः, प्राणवायुं, करोति, प्रदूषणम्, यच्छन्ति, वृक्षाः, छायां, शीतलां ।
उत्तर:
- अस्मिन् चित्रे वृक्षाणां परस्परं वार्तां दृश्यते ।
- अस्मिन् चित्रे एक: तक्षकः वृक्षच्छेदनं करोति ।
- तक्षकस्य हस्ते कुठारिका अस्ति ।
- वृक्षाः अस्माकं कृते प्राणवायुं यच्छन्ति ।
- हरिता: वृक्षाः शीतलां छायां यच्छन्ति।
अभ्यासप्रश्नाः
नवीनतम् परीक्षा पैटर्न पर आधारित प्रश्न-
प्रश्न 1.
अधोदत्तं चित्रं दृष्ट्वा तस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत।
(नीचे दिए गए चित्र को देखकर उसका वर्णन मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
भारतीय-महिला-गणस्य, विश्वकप विजेतारः, परिश्रमं प्रसन्नताम्, गौरवस्य, क्रीडिकाः क्षणः, प्राप्तवान् भारतस्य
उत्तर:
- एतत् चित्रं भारतीय – महिला – गणस्य विश्वकप-विजयं प्रदर्शयति।
- ताः सर्वाः क्रीडिका: 2015 तमस्य विश्वकप – विजेतारः सन्ति ।
- भारतस्य महिला – गणः अत्यतं कठिनं परिश्रमं कृत्वा जयं प्राप्तवान्।
- विश्वकप-ट्रॉफी धारणं कृत्वा ताः परमां प्रसन्नताम् अनुभवन्ति।
- एषः विजयः भारतस्य कृते महान् गौरवस्य क्षणः अस्ति ।
प्रश्न 2.
अधोदत्तं चित्रं दृष्ट्वा तस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत।
(नीचे दिए गए चित्र को देखकर उसका वर्णन मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए।)
मञ्जूषा
प्रार्थना, अस्मिन्, शिक्षकाः, प्रार्थना, सभायाम्, बालकः, प्रस्तुतं, स्थित्वा, पङ्क्तिबद्धाः, सर्वे, सन्ति, स्थिरी ।
उत्तर:
- अस्मिन् चित्रे प्रार्थना सभा भवति ।
- प्रार्थना सभायां शिक्षकाः अपि तिष्ठन्ति ।
- एकः बालकः अग्रे स्थित्वा भाषणं प्रस्तुतं करोति ।
- सर्वे छात्राः पङ्क्तिबद्धाः सन्ति ।
- सर्वे स्थिरी भूयः प्रार्थनां कुर्वन्ति ।
प्रश्न 3.
अधोदत्तं चित्रं दृष्ट्वा तस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत।
(नीचे दिए गए चित्र को देखकर उसका वर्णन मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
मेलापकस्य, सन्ति, विविधाः, दोलाः, बालकाः, प्रमुदन्ति, क्रीडन्ति, अपि, चक्रं क्रीडनकम्, रेलयानम् एकम् ।
उत्तर:
- इदं मेलापकस्य चित्रमस्ति ।
- अत्र बालकाः क्रीडन्ति प्रमुदन्ति च ।
- अत्र विविधा: दोलाः सन्ति ।
- एक: चक्रदोला अपि अस्ति ।
- एकं क्रीडनकं रेलयानम् अपि अस्ति।
प्रश्न 4.
अधोदत्तं चित्रं दृष्ट्वा तस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत ।
(नीचे दिए गए चित्र को देखकर उसका वर्णन मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
उपवनस्य, इदम्, शिक्षकः, चित्रे, पिकनिकं मन्यन्ते, शाद्वलानि, अस्ति, उपवनस्य स्थले, च सन्ति, विविधानि, प्रमुदिताः ।
उत्तर:
- इदम् एकम् उपवनस्य चित्रमस्ति ।
- अस्मिन् चित्रे एक: शिक्षक: छात्राश्च सन्ति ।
- तै: पिकनिकं मन्यन्ते ।
- उपवनस्य स्थले शाद्वलानि सन्ति ।
- विविधानि पुष्पाणि च सन्ति सर्वे प्रमुदिताः च सन्ति ।
प्रश्न 5.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरु ।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
अनुगच्छति, गच्छन्ति, चारयन्ति, मार्गे, अस्मिन् मेषाः, अजाः, गृहाणि, पर्वतवासिनः, पदातिः, पर्वतीयस्थलं, चित्रं, प्रकृतेः, गोपालकः, सुन्दरं, दृश्यते जनाः, अत्र, कारयानम्, हरीतिमा, पर्वतेषु, क्षेत्रे, धावति, राजमार्गे, अपि ।
उत्तर:
- अस्मिन् चित्रे सुन्दरं पर्वतीयस्थलं दृश्यते ।
- पर्वतेषु प्रकृतेः सुन्दरं चित्रं दृश्यते ।
- अत्र पर्वतवासिनः जनाः मार्गे गच्छन्ति ।
- क्षेत्रे अजा: मेषाः च चरन्ति ।
- राजमार्गे कारयानम् अपि धावति ।
प्रश्न 6.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए।)
मञ्जूषा
पश्यतः, कुटीरः, जनाः, चित्रे, नद्यां, तरतः, उभयतः, एकः बालकः, बालिका, नौके, द्वे, नदीम्, नौका विहारम्, नाविकान्, वृक्षाः, स्वच्छजलम्, हरीतिमा, सन्ति, तत्र, शोभते, एका, शुद्धवातावरणम्, वनम् कुर्वन्ति, अस्मिन् ।
उत्तर:
- अस्मिन् चित्रे जनाः नौकाविहारं कुर्वन्ति ।
- नद्यां द्वे नौके तरतः ।
- नदीम् उभयतः वृक्षाः सन्ति ।
- तत्र एकः कुटीर: शोभते ।
- एकः बालकः एका बालिका च नाविकान् पश्यतः ।
प्रश्न 7.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरु ।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
इदं, सह, युवकाः, अत्रः, बसयानानि, इतस्ततः, अवरुद्धः, चित्रं, सर्वत्र, मार्गः व्याकुलाः जनाः, राजमार्गस्य, अस्मिन्, सन्ति, यातायातः, कारयानानि गच्छन्ति, भवन्ति, द्विचक्रिकया, वाहनैः, ध्वनिप्रदूषणेन दृश्यते, अस्ति ।
उत्तर:
- इदं चित्रं राजमार्गस्य अस्ति ।
- अस्मिन् चित्रे द्विचक्रिकया सह युवकाः सन्ति ।
- वाहनैः सर्वत्र मार्गः अवरुद्धः दृश्यते।
- अत्र कारयानानि इतस्ततः गच्छन्ति ।
- ध्वनिप्रदूषणेन जनाः व्याकुलाः भवन्ति ।
प्रश्न 8.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
चित्रे, भोजनकक्षे, आहारमञ्चे, आसन्दिकायां, सेवफलम्, प्रातराशं, अस्ति, दुग्धम्, फलानि, आनयति, पिबतः तिष्ठन्ति, एका, पुत्रः, रोटिकाम्, कदलीफलम् च द्राक्षाफलम्, अस्मिन्, परिवारः, एकः सन्ति, महिला, बालकः, पुत्री, पिता, बालिकाश्च ।
उत्तर:
- अस्मिन् चित्रे एकः परिवारः भोजनकक्षे अस्ति ।
- आहारमञ्चे सेवफलम्, दुग्धम् च स्तः।
- महिला रोटिकाम् आनयति ।
- बालकः बालिकाश्च दुग्धं पिबतः ।
- आसन्दिकायां एकः पुत्रः, एका पुत्री, पिता च तिष्ठन्ति ।
प्रश्न 9.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए।)
मञ्जूषा
सर्वत्र, चित्रं, मुख्यमार्गस्य, कारयानम्, अस्त-व्यस्तः, धावन्ति, तीव्रगत्या, सङ्कुलः, मार्गे, एकः, यातायातः, अपि, भवति, कारयानानि, इदं, दृश्यते, बसयानं, नगरस्य, अस्ति, अधुना, मध्ये, वाहनानां विविधवाहनैः, नियममुल्लंघ्य, एकं तिष्ठति ।
उत्तर:
- इदं चित्रं नगरस्य मुख्यमार्गस्य अस्ति ।
- अधुना सर्वत्र मार्गे वाहनानां सङ्कुलः दृश्यते ।
- विविधवाहनैः यातायातः अस्त-व्यस्तः भवति ।
- मार्गे बसयानानि, कारयानानि विविधानि वाहनानि च तीव्रगत्या धावन्ति ।
- एकं बसयानं नियममुल्लंघ्य मध्ये तिष्ठति ।
प्रश्न 10.
अधोदत्तचित्रस्य वर्णनं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्चवाक्येषु कुरुत।
(नीचे दिए गए चित्र का वर्णन मंजूषा में दिए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्यों में कीजिए ।)
मञ्जूषा
वहति, उपविष्टाः, चित्रे, रेलस्थानकम् जनाः, पठन्ति केचन, रेलयानं, प्रति, भारं, बालकाः, आरोहन्ति, यात्रिणः, समाचारपत्राणि, विक्रमः, पादत्राणाम्, रेलयाने, गच्छन्ति, भारवाहकः, अस्मिन् सन्ति, अस्ति।
उत्तर:
- अस्मिन् चित्रे रेलस्थानकम् अस्ति ।
- एक: जन: समाचारपत्रम् पठति ।
- केचन जना: रेलयाने उपविष्टाः सन्ति।
- यात्रिणः रेलयानं प्रति गच्छन्ति ।
- भारवाहक: भारं वहति ।