Check the below Class 7 Sanskrit MCQ Chapter 3 मित्राय नमः with Answers based on the latest exam pattern. Students can also read NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 3 Questions and Answers at LearnInsta.
मित्राय नमः Class 7 MCQ Questions Sanskrit Chapter 3
यथानिर्देशम् उत्तरत-
प्रश्न 1.
‘करवाम’ अत्र कः लकारः?
(क) लोट्
(ख) लट्
(ग) लङ्
(घ) लृट्
उत्तराणि-
(क) लोट्
प्रश्न 2.
‘कक्षायाम्’ अस्मिन् पदे का विभक्तिः?
(क) द्वितीया
(ग) षष्ठी
(ख) सप्तमी
(घ) प्रथमा
उत्तराणि-
(ख) सप्तमी
प्रश्न 3.
‘पश्चात्’ इति पदस्य विलोम पदं किम्?
(क) पूर्वम्
(ग) सर्वे
(ख) अद्य
(घ) नमो
उत्तराणि-
(क) पूर्वम्
प्रश्न 4.
‘समीचीनम्’ इति पदस्य कः अर्थः?
(क) उचितम्
(ग) मिष्टान्नं
(ख) मधुरं
(घ) सहितम्
उत्तराणि-
(क) उचितम्
प्रश्न 5.
‘स्वस्थः’ इति पदस्य विशेष्यपदं किम्?
(क) स्वस्थः
(ख) स्वस्थं
(ग) शरीर:
(घ) शरीरं
उत्तराणि-
(ग) शरीर:
प्रश्न 6.
छात्राः काम् नमन्ति?
उत्तराणि-
आचार्याम्
प्रश्न 7.
आचार्या केभ्यः आशीर्वादं यच्छति?
उत्तराणि-
छात्रेभ्य:
प्रश्न 8.
का छात्रान् आसनं शिक्षयति?
उत्तराणि-
आचार्या
प्रश्न 9.
सूर्यनमस्कारः कीदृशः आसन:?
उत्तराणि-
सर्वश्रेष्ठ:
प्रश्न 10.
प्रतिदिनं किम् करणीयम्?
उत्तराणि-
सूर्यनमस्कारं
प्रश्न 11.
प्रथम मन्त्रः कः अस्ति?
उत्तराणि-
ॐ मित्राय नमः
प्रश्न 12.
केन मानसिकं बलम् अपि वर्धते?
उत्तराणि-
सूर्यनमस्कारेण
प्रश्न 13.
केन आध्यात्मिकं बलं वर्धते?
उत्तराणि-
सूर्यनमस्कारेण
पठित अवबोधनम्
• अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत ।
(निम्नलिखित गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर लिखिए |)
1. “ आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने ।
आयुः प्रज्ञा बलं वीर्यं तेजस्तेषां च जायते ।।”
एवं योगासनेषु सूर्यनमस्कारः एकः श्रेष्ठः आसनक्रमः अस्ति ।
सूर्यनमस्कारेण शारीरिक, मानसिकम्, आध्यात्मिकं च बलं वर्धते।
अतः वयं प्रतिदिनं सूर्यनमस्कारं करवाम, ‘स्वस्थं शरीरं स्वस्थं
मनः’ च प्राप्नवाम। अस्तु, पुनः अग्रिमकक्षायाम् अन्येषाम् आसनानां विषये ज्ञास्यामः ।
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए ।)
- कस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने ?
- केषु सूर्यनमस्कारः एकः श्रेष्ठः आसनक्रमः अस्ति ?
- कस्याम् कक्षायाम् आसनानां विषये ज्ञास्यामः ?
- कं प्रतिदिनं सूर्यनमस्कारं करवाम ?
उत्तर:
- आदित्यस्य
- योगासनेषु
- वयं
- अग्रिमकक्षायाम्
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए।)
- सूर्यनमस्कारेण कीदृशं बलं वर्धते ?
- ‘स्वस्थं शरीरं स्वस्थं मनः कदा च प्राप्तवान ?
उत्तर:
- सूर्यनमस्कारेण शारीरिक, मानसिकम्, आध्यात्मिकं च बलं वर्धते।
- सूर्यनमस्कारेण ‘स्वस्थं शरीरं स्वस्थं मनः’ च प्राप्तवान ।
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए।)
- ‘योगासनेषु’ पद कः वचनम् अस्ति ?
- ‘सूर्य नमस्कारेण’ पदे कः’ विभक्ति ?
उत्तर:
- बहुवचनम्
- तृतीय विभक्तिः ।
IV. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए।)
(i) ‘आदित्यस्य’ पदे का विभक्तिः ?
(क) सप्तमी
(ख) पंचमी
(ग) षष्ठी
(घ) चतुर्थी
उत्तर:
(ग) षष्ठी
(ii) ‘प्रतिदिनं’ शब्दे का समासः ?
(क) तत्पुरुष समास
(ख) अव्ययीभाव समास
(ग) कर्मधारय समास
(घ) द्वन्द्व समास
उत्तर:
(ख) अव्ययीभाव समास
(iii) आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने, सः किम् प्राप्तं कुर्वन्ति ?
(क) आयुः
(ख) बलं, वीर्यं
(ग) प्रज्ञा, तेज
(घ) सर्वे
उत्तर:
(घ) सर्वे
(iv) ‘योगासनेषु’ पदस्य सन्धि-विच्छेदं भविष्यति ?
(क) योगास + नेषु
(ख) योगा + आसनेषु
(ग) यो + गासनेषु
(घ) योग + आसनेष
उत्तर:
(घ) योग + आसनेषु
2. छात्राः – नमो नमः आचार्ये!
आचार्या – शुभं भवतु। उपविशन्तु सर्वे ।
छात्राः – आचार्ये! किम् अद्य भवान् अस्मान् योगासनं शिक्षयति ?
आचार्या – निश्चयेन, वदन्तु किम् आसनं शिक्षितुम् इच्छन्ति ?
योगिता – आचार्ये! अद्य सूर्यनमस्कारं शिक्षयतु |
आचार्या – समीचीनम् । सूर्यनमस्कारः द्वादशानाम् आसनानां समाहारः अस्ति। प्रत्येकस्मात् सूर्यनमस्कारात् पूर्वम् एकः मन्त्रः भवति। तेषु प्रथमः मन्त्रः अस्ति ‘ॐ मित्राय नमः’ इति ।
छात्राः – आम् महोदये! वयं स्मरामः …….।
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए ।)
- नमो नमः के कुर्वन्ति ?
- आचार्या सर्वे छात्राः किं वदति ?
- द्वादशानाम् आसनानां समाहारः किम् अस्ति ?
- “निश्चयेन, वदन्तु किम् आसनं शिक्षितुम् इच्छन्ति” प्रस्तुत वाक्यः कस्य अस्ति?
उत्तर:
- छात्रा:
- शुभं वदतु
- सूर्यनमस्कारः
- आचार्यायस्य
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए।)
- सूर्यनमस्कारस्य ‘ॐ’ मित्राय नमः’ कः मन्त्रः ?
- छात्राः किम् स्मरामः?
उत्तर:
- सूर्यनमस्कारस्य ‘ॐ’ मित्राय नमः’ प्रथमः मन्त्रः अस्ति ।
- ‘ॐ’ मित्राय नमः’ मन्त्रस्य वयं स्मरामः ।
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए ।)
- ‘इच्छन्ति’ पदे कः लकारः?
- ‘निश्चयेन’ पदे कः विभक्ति ?
उत्तर:
- लट् लकारः
- तृतीय विभक्तिः ।
IV. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए ।)
(i) ‘द्वादशानाम् आसनानां’ वाक्ये विशेष्यपदं किमस्ति ?
(क) द्वादशानाम्
(ख) आसनानां
(ग) उभौ
(घ) द्वादशानाम् आसनानां
उत्तर:
(ख) आसनानां
(ii) ‘प्रत्येकस्मात् ‘ पदे काः विभक्ति ?
(क) द्वितीया विभक्तिः
(ख) तृतीया विभक्तिः
(ग) षष्ठी विभक्ति:
(घ) पञ्चमी विभक्तिः
उत्तर:
(घ) पञ्चमी विभक्तिः
(iii) ‘उपविशन्तु’ पदे कः लकारः ?
(क) विधिलिङ लकारः
(ख) लोट् लकार:
(ग) लङ् लकारः
(घ) लृट् लकार:
उत्तर:
(ख) लोट् लकारः
(iv) ‘शिक्षितुम् ‘ पदे कः प्रत्ययः ?
(क) तुमुन्
(ख) क्त्वा
(ग) अनीयद्
(घ) टाप्
उत्तर:
(क) तुमुन्
अतिलघु उत्तरीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
सूर्यनमस्कारात् पूर्वं किम् भवति ?
उत्तर:
मन्त्रः
प्रश्न 2.
सूर्यनमस्कारं कति आसनानां समाहारः अस्ति ?
उत्तर:
द्वादशानाम्
प्रश्न 3.
योगिते प्रातः कया सह उद्यानं गच्छति?
उत्तर:
पित्रा
प्रश्न 4.
बहवः जनाः कुत्र व्यायामं योगासनानि च कुर्वन्ति ?
उत्तर:
उद्याने
लघु उत्तरीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
सूर्यनमस्कारात् पूर्वं कः मन्त्रः अस्ति ?
उत्तर:
ॐ मित्राय नमः ।
प्रश्न 2.
बहव: जनाः किम् कुर्वन्ति?
उत्तर:
बहवः जनाः व्यायामं, योगासनानि च कुर्वन्ति ।
प्रश्न 3.
केषु सूर्यनमस्कारः एकः श्रेष्ठः आसनक्रमः अस्ति ?
उत्तर:
योगासनेषु सूर्यनमस्कारः एकः श्रेष्ठः आसनक्रमः अस्ति ।
प्रश्न 4.
सूर्यनमस्कारस्य कति प्रयोजनानि ?
उत्तर:
सूर्यनमस्कारस्य अनेकाः प्रयोजनानि ।
दीर्घ उत्तरीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
‘शुभं भवतु । उपविशन्तु सर्वे इति केन वदति ?
उत्तर:
‘शुभं भवतु। उपविशन्तु सर्वे’ इति आचार्येन वदति ।
प्रश्न 2.
अन्ते सर्वे छात्राः किं अवदन् ?
उत्तर:
ॐ सवितृसूर्यनारायणाय नमः ।
प्रश्न 3.
वयं कदा सूर्य नमस्कारं करवाम ?
उत्तर:
वयं प्रतिदिनं सूर्य नमस्कारं करवाम ।
प्रश्न 4.
सर्वे छात्राः उत्साहेन कस्याः समीपं गच्छन्ति ?
उत्तर:
सर्वे छात्राः उत्साहेन ‘योगशिक्षिकाया:’ समीपं गच्छति।
Class 7 Sanskrit Chapter 3 MCQ स्वावलम्बनम् (Old Syllabus)
गद्यांशं पठित्वा अधोदत्तान् प्रश्नान् उत्तरत- (गद्यांश को पढ़कर निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दीजिए)
Read the extract and answer the questions that follow.
तदा कृष्णमूर्तिः अवदत्-“मित्र! ममापि अष्टौ कर्मकराः सन्ति। ते च द्वौ पादौ, द्वौ हस्तौ, द्वे नेत्रे, द्वे श्रोत्रे इति। एते प्रतिक्षणं मम सहायकाः। किन्तु तव भृत्याः सदैव सर्वत्र च उपस्थिताः भवितुं न शक्नुवन्ति। त्वं तु स्वकार्याय भृत्याधीनः । यदा यदा ते अनुपस्थिताः, तदा तदा त्वं कष्टम् अनुभवसि। स्वावलम्बने तु सर्वदा सुखमेव, न कदापि कष्टं भवति!”
Question 1.
कृष्णमूर्तेः कति कर्मकरा:?
Answer
Answer: अष्ट/अष्टौ
Question 2.
कस्मिन् सदा सुखं भवति?
Answer
Answer: स्वावलम्बने (स्व + अवलम्बने)
Question 3.
कृष्णमूर्तेः के प्रतिक्षणं सहायकाः?
Answer
Answer: द्वौ पादौ. द्वौ हस्तौ, द्वे नेत्रे द्वे श्रोत्रे च कृष्णमूर्तेः प्रतिक्षणं सहायकाः।
Question 4.
कृष्णमूर्तेः मित्रं श्रीकण्ठः कदा कष्टम् अनुभवति?
Answer
Answer: यदा-यदा तस्य कर्मकराः अनुपस्थिताः तदा-तदा कृष्णमूर्तेः मित्रं श्रीकण्ठः कष्टम् अनुभवति।
Question 5.
पर्यायं चित्वा लिखत
(क) सेवकाः ……………..
(ख) दु:खम् …………….
Answer
Answer:
(क) कर्मकराः
(ख) कष्टम्
Question 6.
स्वावलम्बने - अत्र का विभक्तिः? ………………
(क) प्रथमा - द्विवचनम्
(ख) सप्तमी - एकवचनम्
(ग) सम्बोधन - एकवचनम्
Answer
Answer: (ख) सप्तमी-एकवचनेम्
Question 7.
अनुभवसि - अत्र कः धातुः?
(क) भव्,
(ख) भू.
(ग) अनुभव
Answer
Answer: (ख) भू (यहाँ अनु उपसर्ग है)
Question 8.
भवितुम् - अत्र कः धातुः कः च प्रत्ययः? ……………… ……………….
Answer
Answer: भू धातुः, तुमुन् प्रत्ययः
घटनाक्रमेण अधोदत्तानि वाक्यानि पुनः लिखत- (घटनाक्रम के अनुसार निम्नलिखित वाक्यों को पुनः लिखिए।)
Rewrite the following sentences according to the sequence of events.
(i) श्रीकण्ठः तेषाम् आतिथ्येन अतीव सन्तुष्टः अभवत्।
(ii) मम अपि अष्टौ सेवकाः सन्ति।
(iii) एकदा श्रीकण्ठः मित्रस्य कृष्णमूर्ते: गृहम् अगच्छत्।
(iv) परम् तस्य इदं दुःखम् आसीत् यत् मित्रस्य गृहे एकः अपि भृत्यः न अस्ति।
(v) स्वावलम्बने न कदापि कष्टं, सदा सुखमेव भवति।
(vi) तत्र कृष्णमूर्तिः माता पिता च तस्य यथाशक्ति अतिथि-सत्कारम् अकुर्वन्।
Answer
Answer:
(i) एकदा श्रीकण्ठः मित्रस्य कृष्णमूर्तेः गृहम् अगच्छत्।
(ii) तत्र कृष्णमूर्तिः माता पिता च यथाशक्ति तस्य अतिथि-सत्कारम् अकुर्वन्।
(iii) श्रीकण्ठः तेषाम् आतिथ्येन अतीव सन्तुष्टः अभवत्।
(iv) परम् तस्य इदं दुःखम् आसीत् यत् मित्रस्य गृहे एकः अपि भृत्यः न अस्ति।
(v) मम अपि अष्टौ सेवकाः सन्ति।
(vi) स्वावलम्बने न कदापि कष्टं, सदा सुखमेव भवति।
मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा अनुच्छेदे प्रत्येकं रिक्तस्थानं पूरयत- (मञ्जूषा से उचित पद को चुनकर अनुच्छेद में प्रत्येक रिक्त स्थान भरिए-
Fill in each blank in the paragraph with appropriate word from the box.
माता- पिता च, सुखसाधनानि, पिता, सेवकाः, मित्रे, गृहम्, विशाले, स्तम्भाः
कृष्णमूर्तिः श्रीकण्ठश्च …………… आस्ताम्। श्रीकण्ठस्य समृद्धः आसीत्। अतः तस्य भवने सर्वविधानि …………………. आसन्। तस्मिन् …………. भवने चत्वारिंशत् ………… आसन् । तत्र दश ……………. निरन्तरं कार्यं कुर्वन्ति स्म। परं कृष्णमूर्तेः …………….. निर्धनौ कृषकदम्पती। तस्य ………………. आडम्बरविहीनं साधारणं च आसीत्।
Answer
Answer:
मित्रे, पिता, सुखसाधनानि, विशाले, स्तम्भाः, सेवकाः, माता-पिता च, गृहम्।
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितं संख्यावाचि पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत। (प्रदत्त विकल्पों से उचित संख्यावाची पद चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए।)
Pick out the correct numeral from the options given and fill in the blanks.
(i) एकस्मिन् पक्षे …………… दिनानि सन्ति। (पञ्चदशाः, पञ्चदश, पञ्चदशः)
(i) एकस्मिन् वर्षे …………….. मासाः। (द्वादशाः, द्वादशः, द्वादश)
(iii) भारते ………………… ऋतवः सन्ति। (षट, षड्, षटाः)
(iv) विंशतिः द्वाविंशतिः च ……………..। (द्ववचत्वरिंशत्, द्वौचत्वारिंशत्, द्विचत्वारिंशत्)
(v) त्रयोदश षोडश च …………..। (नवविंशत्, नवविंशतिः, नवविंशति)
Answer
Answer:
(i) पञ्चदश
(ii) द्वादश
(iii) षड्
(iv) द्विचत्वारिंशत्
(v) नवविंशतिः
अधोदत्तान् समयवाचकान् अङ्कान् प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितपदं चित्वा लिखत। (निम्नलिखित समयवाचक अंकों को दिए गए विकल्पों में से उचित पद चुनकर लिखिए।)
Pick out the correct option and write down the time given in figures.
Question 1.
11 : 30 ……………….
(क) सार्धद्वादशवादनम्
(ख) अर्ध-एकादशवादनम्
(ग) सार्ध-एकादशवादनम्/साधैकादशवादनम्
Answer
Answer: (ग) सार्ध-एकादशवादनम्/साधैकादशवादनम्
Question 2.
04 : 00 …………………
(क) चत्वारि-वादनम्
(ख) चतुर्वादनम्
(ग) चर्तुवादनम्
Answer
Answer: (ख) चतुर्वादनम्
Question 3.
03 : 00 …………………
(क) त्रीवादनम्
(ख) त्रिवादनम्
(ग) त्रयवादनम्
Answer
Answer: (ख) त्रिवादनम्
Question 4.
07 : 30 ……………….
(क) अर्धसप्तवादनम्
(ख) सार्ध-सप्तवादन
(ग) सार्ध-सप्तवादनम्
Answer
Answer: (ग) सार्ध-सप्तवादनम्
Question 5.
01 : 30 …………………
(क) सार्ध-ऐकवादनम्
(ख) सार्ध-एकवादनम्/सार्धंकवादनम्
(ग) सार्ध-कवादनम्
Answer
Answer: (ख) सार्ध-एकवादनम्/साधैंकवादनम्