Check the below Class 8 Sanskrit MCQ Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा with Answers based on the latest exam pattern. Students can also read NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 Questions and Answers at LearnInsta.
मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा Class 8 MCQ Questions Sanskrit Chapter 7
पठित-अवबोधनम्
• अधोलिखितानां श्लोकानां पठित्वा श्लोकाधारितानां प्रश्नानां उत्तराणि निर्देशानुसारं लिखत।
(निम्नलिखित श्लोकों को पढ़कर श्लोक पर आधारित प्रश्नों के उत्तर निर्देशानुसार लिखिए |)
प्रश्न 1.
मुनिवरविकसितकविवरविलसित
मञ्जुलमञ्जूषा, सुन्दरसुरभाषा।
अयि मातस्तव पोषणक्षमता
मम वचनातीता, सुन्दरसुरभाषा।।1।।
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए।)
- संस्कृतभाषा केन विकसिता ?
- मनः मोहयति का भाषा ?
- कस्येव संस्कृतं अन्य भाषाणां पोषकम् ?
- अनेकभाषानां जननी अस्ति?
उत्तर:
- मुनिना
- संस्कृत:
- मातेव
- संस्कृतभाषा
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
- कोमलवर्णेन परिपूर्ण: संस्कृतं कस्य पटलः (पेटी) अस्ति ?
- कस्य भाषायाः वैभव-वर्णनात् परः अस्ति?
उत्तर:
- कोमलवर्णेन परिपूर्णः संस्कृतं ज्ञानस्य पटलः अस्ति ।
- संस्कृतस्य भाषायाः वैभव – वर्णनात् परः अस्ति।
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए ।)
- प्रस्तुत मन्त्रांशे ‘देव’ शब्दस्य पर्याय किमस्ति ?
- ‘अयि मातस्तव पोषणक्षमता’ वाक्ये सम्बोधनपदं किमस्ति ?
उत्तर:
- सुर
- अयि
IV. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दिए गए विकल्पों में से चुनकर लिखिए।)
(i) ‘मातस्तव’ शब्दस्य सन्धि-विच्छेदः ?
(क) मात + तव
(ख) मातः + तव
(ग) मातस् + तव
(घ) मातस + तव
उत्तर:
(ख) मातः + तव
(ii) ‘सुरभाषा’ शब्दस्य कोऽर्थः ?
(क) नरभाषा
(ख) असुरभाषा:
(ग) देवभाषा
(घ) देवानां भाषा
उत्तर:
(घ) देवानां भाषा
(iii) ‘मम’ पदे का विभक्तिः ?
(क) षष्ठी
(ख) सप्तमी
(ग) द्वितीया
(घ) पञ्चमी
उत्तर:
(क) षष्ठी
(iv) ‘सुन्दरसुरभाषा’ पदस्य विग्रहः किम् ?
(क) सुरभाषासुन्दर
(ख) सुन्दरसुरभाषा:
(ग) उभौ
(घ) सुन्दरभाषा
उत्तर:
(ख) सुन्दरसुरभाषा:
2. नवरस-रुचिरालङ्कृति-धारा
वेदविषय- वेदान्त- विचारा ।
वैद्य – व्योम-शास्त्रादि – विहारा
विजयते धरायां, सुन्दरसुरभाषा।।
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए।)
- संस्कृतकाव्ये कियत् रोचकरसाः ?
- अर्थपूर्णः सुन्दर किमस्ति ?
- जनान् कः प्रेरयति?
- सर्वत्र का भाषा वर्तते?
उत्तर:
- नव
- संस्कृतभाषा
- वेदान्त, पुराण
- संस्कृतभाषा
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
- संस्कृतभाषा केन सह प्रफुल्लिताः भवति?
- कस्याः भाषायाः अलङ्काराः सन्ति?
उत्तर:
- चिकित्साविज्ञान, खगोलविज्ञानेन च सह प्रफुल्लिता भवति।
- ‘संस्कृतभाषायाः’ अलङ्काराः सन्ति ।
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए।)
- ‘सुन्दरसुरभाषा’ पदे विशेषमस्ति ?
- ‘शास्त्रादि’ इत्यस्य पदस्य सन्धि-विच्छेदं कुरु ।
उत्तर:
- सुन्दर
- शास्त्र + आदि
IV. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दिए गए विकल्पों में से चुनकर लिखिए।)
(i) ‘धरायां’ पदे का विभक्ति ?
(क) चतुर्थी
(ख) द्वितीया
(ग) पञ्चमी
(घ) सप्तमी
उत्तर:
(घ) सप्तमी
(ii) ‘रुचिरालङ्कृति’ शब्दस्य सन्धिः विच्छेदः ?
(क) रुचिर + अलङ्कृति
(ख) रुचि + लङ्कृति
(ग) रुचिरा + लङ्कृति
(घ) न कोऽपि
उत्तर:
(क) रुचिर + अलङ्कृति
(iii) ‘व्योमः पदस्य कोऽपि ?
(क) नभे
(ख) आकाशे
(ग) उभौ
(घ) धरा
उत्तर:
(ग) उभौ
(iv) ‘नवरस’ पदे का समासः ?
(क) अव्ययीभाव समास
(ख) तत्पुरुष समास
(ग) द्विगु समास
(घ) द्वन्द्व समास
उत्तर:
(ग) द्विगु समास
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितं उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) “सुन्दरसुरभाषा” इत्यस्य विशेषणम् किम्?
(i) कण्ठक्लिष्टा
(ii) मन्दगमिनी
(iii) मञ्जुलमञ्जूषा
(iv) कर्कशस्वरा
उत्तर :
(iii) मञ्जुलमञ्जूषा
(ख) वेदव्यास-वाल्मीकि इत्यादयः के?
(i) राजा:
(ii) कवयः
(iii) व्यापारी
(iv) मुनय:
उत्तर :
(iv) मुनय:
(ग) संस्कृतभाषा कस्य जीवनस्य आशा उच्यते ?
(i) पौराणिक-सामान्य-जनानाम्
(ii) केवलं कवीनाम्
(iii) बालकानाम्
(iv) अध्यापकाश्च
उत्तर :
(i) पौराणिक-सामान्य-जनानाम्
(घ) “ श्रुतिसुखनिनदे” इत्यस्य अर्थः कः?
(i) दुःखदायकशब्दः
(ii) श्रवणे सुखद: शब्द:
(iii) क्लिष्टशब्द:
(iv) कर्णबधिरः शब्दः
उत्तर :
(iv) कर्णबधिरः शब्दः
(ङ) संस्कृत काव्यशास्त्रेषु कति रसाः वर्णिता : ?
(i) पञ्च
(ii) दश
(iii) अष्ट
(iv) नव
उत्तर :
(iv) नव
अधोलिखितान् प्रश्नान् उत्तरत।
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर दीजिए ।)
(क) ‘मञ्जुल मञ्जूषा’ इत्यस्मिन् पाठे का भाषा वर्ण्यते ?
उत्तर :
‘मञ्जुल मञ्जूषा’ इत्यस्मिन् पाठे संस्कृतभाषा इति वर्ण्यते।
(ख) के मुनयः संस्कृतभाषायाः ग्रन्थान् अरचयन्?
उत्तर :
वेदव्यासः, वाल्मीकिः च इत्येते मुनयः संस्कृत- भाषायाः ग्रन्थान् अरचयन्।
(ग) के कवयः संस्कृतकाव्यानि अरचयन्?
उत्तर :
कालिदासः, बाणभट्ट: आदि कवयः संस्कृतकाव्यानि अरचयन्।
(घ) संस्कृतभाषा कस्य जीवनस्य आशा उच्यते ?
उत्तर :
संस्कृतभाषा पौराणिक – सामान्य जनानां जीवनस्य आशा इति उच्यते।
(ङ) सुन्दरसुरभाषायाः काव्ये कति रसाः प्राप्यन्ते ?
उत्तर :
सुन्दरसुरभाषायाः काव्ये नव रसाः प्राप्यन्ते।
अधोलिखितानि वाक्यानि संस्कृतेन अनुवादं कुरु ।
(नीचे दिए गए वाक्यों का संस्कृत में अनुवाद कीजिए)
(क) आज संस्कृत दिवस है।
उत्तर :
अद्य संस्कृतदिवसः अस्ति।
(ख) हम सात दिन तक यह उत्सव मनाते हैं।
उत्तर :
वयम् एतम् उत्सवम् सप्तदिनपर्यन्तं आचरामः।
(ग) मेरे विद्यालय में अनेक कार्यक्रमों की योजना बनाई गई है।
उत्तर :
मम विद्यालये अनेकेषां कार्यक्रमाणां योजना रचिता अस्ति ।
(घ) मैं गीतगायन प्रतियोगिता में भाग लूँगी।
उत्तर :
अहं गीतगायनप्रतियोगितायाम् भागं ग्रहीष्यामि ।
(ङ) संस्कृतभाषा बहुत ही सुंदर और मधुर है।
उत्तर :
संस्कृतभाषा अतीव सुन्दरी च मधुरा च अस्ति ।
(च) संस्कृतभाषा हमारी संस्कृति की आत्मा है।
उत्तर :
संस्कृतभाषा अस्माकं संस्कृतेः आत्मा अस्ति।
मञ्जूषातः उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मञ्जूषा से उचित पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिये।)
| मञ्जूषा, नव, वेदव्यासः, श्रुतिसुखम्, संस्कृतिः, विजयते, काव्यविशारदा, मञ्जूषा, स्मृतिहितम् |
(क) ____________ संस्कृतभाषायाः विकासं कृतवान्।
उत्तर :
वेदव्यासः
(ख) ____________ अलङ्कृतिधारा संस्कृतभाषायाम् दृश्यते ।
उत्तर :
नव
(ग) संस्कृतभाषा ____________ रूपेण ज्ञानं प्रयच्छति ।
उत्तर :
स्मृतिहितम्
(घ) सा भाषा ____________ अस्ति, या शब्दज्ञानस्य पेटिका इव।
उत्तर :
मञ्जूषा
(ङ) संस्कृतभाषा ____________ इव काव्ये पारङ्गता अस्ति ।
उत्तर :
काव्यविशारदा
(च) संस्कृतभाषायाः ध्वनिः ____________ अस्ति ।
उत्तर :
श्रुतिसुखम्
(छ) संस्कृतभाषा अस्माकं ____________ अस्ति ।
उत्तर :
संस्कृति:
(ज) एषा भाषा सर्वत्र ____________।
उत्तर :
विजयते।
समुचितेन पदेन सह मेलयत ।
(उचित पद के साथ मिलान कीजिए।)
| अ | इ |
| (क) सुन्दरसुरभाषा | (i) शृङ्गार-हास्य-करुण-आदि |
| (ख) वेदव्यासः | (ii) जीवनस्य प्रेरिका |
| (ग) कालिदासः | (iii) सुखदः शब्दः |
| (घ) श्रुतिसुखनिनदः | (iv) कविवर: |
| (ङ) संस्कृति: | (v) महाभारतस्य रचयिता |
| (च) नवरसाः | (vi) मञ्जुलमञ्जूषा |
उत्तर :
| अ | इ |
| (क) सुन्दरसुरभाषा | (vi) मञ्जुलमञ्जूषा |
| (ख) वेदव्यासः | (v) महाभारतस्य रचयिता |
| (ग) कालिदासः | (iv) कविवर: |
| (घ) श्रुतिसुखनिनदः | (iii) सुखदः शब्दः |
| (ङ) संस्कृति: | (ii) जीवनस्य प्रेरिका |
| (च) नवरसाः | (i) शृङ्गार-हास्य-करुण-आदि |
अन्वय पूर्ति:
अधोलिखितानां श्लोकानां अन्वयं लिखत ।
(निम्नलिखित श्लोकों का अन्वय लिखिए |)
(i) मुनिवरविकसितकविवरविलसित
मञ्जुलमञ्जूषा, सुन्दरसुरभाषा।
अयि मातस्तव पोषणक्षमता
मम वचनातीता, सुन्दरसुरभाषा।
(ii) नवरस-रुचिरालङ्कृति-धारा
वेदविषय-वेदान्त-विचारा
वैद्य – व्योम-शास्त्रादि – विहारा
विजयते धरायां, सुन्दरसुरभाषा।।
उत्तर:
(i) (त्वं) मुनिवर विकसितकविवरविलसितमञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा (असि) । अयि मातः ! तव पोषणक्षमता मम वचनातीता अस्ति ।
(ii) नवरस रुचिरा अलङ्कृतिधारा वेदविषयवेदान्तविचारा वैद्यः व्योमः शास्त्रादिविहारा धरायां सुन्दरसुरभाषा विजयते ।
वाक्य-निर्माणं
अधोलिखितैः शब्दैः वाक्य – निर्माणं कुरुत ।
(निम्नलिखित शब्दों से वाक्य – निर्माण कीजिए ।)
- वयम्
- ममापि
- तव
- सुरभाषा
- नवरस
उत्तर:
- वयम् एतम् आसप्ताहम् आचरामः ।
- कृपया ममापि श्रावयतु ।
- अयि मातः तव पोषणक्षमता
- मम वचनातीता, सुन्दरसुरभाषा
- नव रस– रुचिरालङ्कृति-धारा
अतिलघु उत्तरीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
का भाषा आनन्ददायिनी ?
उत्तर:
संस्कृतभाषा-आनन्ददायिनी।
प्रश्न 2.
नवप्रकाशः रोचकाः रसाः कुत्र सन्ति।
उत्तर:
संस्कृतभाषायाः सन्ति ।
प्रश्न 3.
संस्कृते विविध अलङ्कारान् प्रयोगः कः बोधेन परिपूर्ण: ?
उत्तर:
अर्थपूर्ण बोधेन परिपूर्णः अस्ति ।
लघु उत्तरीय प्रश्ना:
प्रश्न 1.
भगिनी ! भवती कस्य प्रतियोगितायां भागं ग्रहीष्यामि ।
उत्तर:
अहं तु गीतगायनस्य प्रतियोगितायाः भागं ग्रहीष्यामि ।
प्रश्न 2.
संस्कृतभाषायां काव्यैः कस्य प्रभावितं अकरोत्?
उत्तर:
संस्कृतभाषायां काव्यैः मानवस्य प्रभावितं अकरोत् ।
दीर्घ उत्तरीय प्रश्ना:
प्रश्न 1.
जीवनस्य आशा स्वरूपा का भाषा वर्तते ?
उत्तर:
जीवनस्य आशा स्वरूपा ‘संस्कृतभाषा’ वर्तते ।
प्रश्न 2.
संस्कृतभाषा मानवस्य कीदृशः ज्ञानं ददाति ?
उत्तर:
संस्कृतभाषा मानवस्य संस्कार जनित ज्ञानं ददाति ।