We have given detailed Deepakam Class 8 Solutions and Class 8th Sanskrit Deepakam Chapter 12 Question Answer सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते come in handy for quickly completing your homework.
Sanskrit Class 8 Chapter 12 Question Answer सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
Class 8 Sanskrit Chapter 12 NCERT Solutions सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
कक्षा 8 संस्कृत पाठ 10 के प्रश्न उत्तर सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
पाठे विद्यमानानां श्लोकानाम् उच्चारणं लेखनं च कुरुत ।
(पाठ में दिए गए श्लोकों को उच्चारण सहित लिखिए।)
उत्तर :
छात्र स्वयं करें।
अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखत ।
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए।)
(क) पाठकाः केषां सम्यक् प्रयोगं कुर्युः ?
उत्तर :
वर्णानाम्
(ख) किम् अवश्यमेव पठनीयम् ?
उत्तर :
व्याकरणम्
(ग) ब्रह्मलोके केन सम्मानं भवति ?
उत्तर :
सम्यक् वर्णप्रयोगेण
(घ) अधमाः पाठकाः कति भवन्ति ?
उत्तर :
षट्
(ङ) धैर्य केषां गुण: ?
उत्तर :
उत्तम- पाठकानाम्
अधोलिखितानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत ।
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिये ।)
(क) व्याघ्री दंष्ट्राभ्यां कान् नयति ?
उत्तर :
व्याघ्री दंष्ट्राभ्यां स्वपुत्रान् नयति ।
(ख) वर्णाः कथं प्रयोक्तव्याः ?
उत्तर :
वर्णाः स्पष्टतया प्रयोक्तव्याः न च पीडितरूपेण प्रयोक्तव्याः।
(ग) पाठकानां षड्-गुणाः के भवन्ति ?
उत्तर :
पाठकानां षड्- गुणाः- माधुर्यम्, अक्षरव्यक्ति:, पदच्छेदः, सुस्वरः, धैर्यम्, लयसमर्थता च इति भवन्ति ।
(घ) के अधमाः पाठकाः भवन्ति ?
उत्तर :
गीती, शीघ्री, शिरः कम्पी, लिखितपाठकः, अनर्थज्ञः, अल्पकण्ठः च इति अधमाः पाठकाः भवन्ति ।
(ङ) ‘स्वजनः’ ‘श्वजन:’ च इत्यनयोः अर्थदृष्ट्या कः भेदः?
उत्तर :
‘स्वजन: ‘ प्रियजनस्य इति अर्थ सूचयति, ‘श्वजनः ‘ तु शुनकस्य इति अर्थं सूचयति । इत्यनयोः अर्थदृष्ट्या भेदः अस्ति ।
(च) ‘सकलं’ ‘शकलं’ च इत्यनयोः अर्थदृष्ट्या कः भेद: ?
उत्तर :
‘सकलं’ इत्यस्य अर्थः सम्पूर्णम् ‘शकलं’ इत्यस्य अर्थः खण्डम् इति।
अधोलिखितानि लक्षणानि पाठकस्य गुणाः वा दोषाः वा इति विभजत।
(नीचे दिए गए लक्षणों से पाठकों के गुण या दोष को अलग कीजिये।)
| ‘स्वजन: ‘ प्रियजनस्य इति अर्थ सूचयति, ‘श्वजनः ‘ तु शुनकस्य इति अर्थं सूचयति । इत्यनयोः अर्थदृष्ट्या भेदः अस्ति । |
उत्तर :
| गुणाः | दोषाः |
| यथा – अक्षरव्यक्तिः | लिखितपाठकः |
| लयसमर्थम् | अनर्थः |
| माधुर्यम् | अल्पकण्ठः |
| पदच्छेदः | गीती |
| धैर्यम् | शिरःकम्पी |
| सुस्वरः | अनर्थज्ञः |
श्लोकानुसारं रिक्तस्थानानि उचितैः शब्दैः पूरयत।
(श्लोक के अनुसार खाली स्थानों में सही शब्द भरिए ।)
(क) भीता __________ तद्वद् वर्णान् प्रयोजयेत्।
उत्तर :
पतनभेदाभ्यां
(ख) __________ लयसमर्थ च षडेते पाठकाः गुणाः ।
उत्तर :
धैर्य
(ग) गीति शीघ्री __________ तथा लिखितपाठकः ।
उत्तर :
शिरःकम्पी
(घ) एवं वर्णाः प्रयोक्तव्या नाव्यक्ता न च __________ ।
उत्तर :
पीडिताः
(ङ) स्वजन: __________ माभूत् सकलं शकलं सकृत शकृत्।
उत्तर :
श्वजन:
अधोलिखितानि वाक्यानि सत्यम् वा असत्यम् वा इति लिखत ।
(नीचे दिए गए वाक्यों के आगे सही या गलत लिखिए।)
यथा- पदच्छेदः पाठकानां गुणः अस्ति ।
(क) गानसहितपठनं पाठकानां दोषः भवति ।
उत्तर :
सत्यम्
(ख) माधुर्य नाम अक्षराणाम् उच्चारणे स्पष्टता अस्ति ।
उत्तर :
असत्यम्
(ग) शकृत् नाम एकवारम् इति अर्थः अस्ति।
उत्तर :
असत्यम्
(घ) अव्यक्ताः वर्णाः प्रयोक्तव्याः भवन्ति ।
उत्तर :
असत्यम्
(ङ) व्याघ्री यथा पुत्रान् हरति तथा वर्णान् सत्यम् प्रयोजयेत्।
उत्तर :
सत्यम्
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Ruchira Chapter 12 कः रक्षति कः रक्षितः
1. एकपदेन उत्तरत
(एक पद में उत्तर दो)
(क) केन पीडितः वैभवः बहिरागत:?
उत्तराणि:
आतपेन
(ख) भवनेत्यादीनां निर्माणाय के कर्त्यन्ते?
उत्तराणि:
वृक्षाः
(ग) मार्गे किं दृष्ट्वा बालाः परस्परं वार्तालापं कुर्वन्ति?
उत्तराणि:
अवकरम्
(घ) वयं शिक्षिताः अपि कथमाचरामः? ।
उत्तराणि:
अशिक्षिताः
(ङ) प्लास्टिकस्य मृत्तिकायां लयाभावात् कस्य कृते महती क्षतिः भवति?
उत्तराणि:
पर्यावरणस्य
(च) अद्य निदाघतापतप्तस्य किं शुष्कतां याति?
उत्तराणि:
तालु।
2. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दो)
(क) परमिन्दर् गृहात् बहिरागत्य किं पश्यति?
उत्तराणि:
परमिन्दर् गृहात् बहिरागत्य पश्यति यत् वायुवेगः अवरुद्धः अस्ति।
(ख) अस्माभिः केषां निर्माणाय वृक्षाः कर्त्यन्ते?
उत्तराणि:
अस्माभिः भवनानां निर्माणाय वृक्षाः कर्त्यन्ते।
(ग) विनयः सङ्गीतामाहूय किं वदति?
उत्तराणि:
विनयः संगीताम् आहूय वदति यत् मार्गे अवकरस्य क्षेपणम् अशोभनम्।
(घ) रोजलिन् आगत्य किं करोति?
उत्तराणि:
रोजलिन् आगत्य अवकरं कण्डोले पातयति।
(ङ) अन्ते जोसेफः पर्यावरणरक्षायै कः उपायः बोधयति?
उत्तराणि:
जोसेफ: बोधयति यत् पर्यावरणस्य रक्षा करणीया।
3. रेखांकितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत
(रेखांकित पदों के लिए प्रश्न निर्माण कीजिए)
(क) जागरूकतया एव स्वच्छताऽभियानमपि गतिं प्राप्स्यति।
उत्तराणि:
कया एव स्वच्छताऽभियानमपि गतिं प्राप्स्यति?
(ख) धेनुः शाकफलानामावरणैः सह प्लास्टिकस्यूतमपि खादति स्म।
उत्तराणि:
धेनुः कैः सह प्लास्टिकस्यूतमपि खादति स्म?
(ग) वायुवेगः सर्वथाऽवरुद्धः आसीत्।
उत्तराणि:
कः सर्वथाऽवरुद्धः आसीत्?
(घ) सर्वे अवकरं संगृह्य अवकरकण्डोले पातयन्ति।
उत्तराणि:
सर्वे अवकरं संगृह्य कस्मिन् पातयन्ति?
(ङ) अधुना प्लास्टिकनिर्मितानि वस्तूनि प्रायः प्राप्यन्ते।
उत्तराणि:
अधुना प्लास्टिकनिर्मितानि कानि प्रायः प्राप्यन्ते?
(च) सर्वे नदीतीरं प्राप्ताः प्रसन्नाः भवति।
उत्तराणि:
सर्वे कम् प्राप्ताः प्रसन्नाः भवति?
4. सन्धिविच्छेदं पूरयत
(संधि करके रिक्त स्थान पूरा कीजिए)
(क) ग्रीष्मर्तौ – …………………. + ऋतौ
उत्तराणि:
ग्रीष्मर्तौ – ग्रीष्म + ऋतौ
(ख) बहिरागत्य – बहिः + ………………….
उत्तराणि:
बहिरागत्य – बहिः + आगत्य
(ग) काञ्चित् – …………………. + चित्
उत्तराणि:
काञ्चित् – काम् + चित्
(घ) तद्वनम् – …………………. + वनम्
उत्तराणि:
तद्वनम् – तत् + वनम्
(ङ) कलमेत्यादीनि – …………………. + इत्यादिनि
उत्तराणि:
कलमेत्यादीनि – कलम + इत्यादिनि
(च) अतीवानन्दप्रदोऽयम् – …………………. + आनन्दप्रदः + ………………….
उत्तराणि:
अतीवानन्दप्रदोऽयम् – अतीव + आनन्दप्रदः + अयम्
5. विशेषणपदैः सह विशेष्यपदानि योजयत.
(विशेषण पदों के साथ विशेष्य जोड़कर लिखिए)
काञ्चित् – अवकरम्
स्वच्छानि – स्वास्थ्यकरी
पिहिते – क्षतिः
स्वच्छता – शान्तिम्
गच्छन्ति – गृहाणि
अन्यत् – अवकरकण्डोले
महती – मित्राणि
उत्तराणि:
काञ्चित् – शान्तिम्
स्वच्छानि – गृहाणि
पिहिते – अवकरकण्डोले
स्वच्छता – स्वास्थ्यकरी
गच्छन्ति – मित्राणि
अन्यत् – अवकरम्
महती – क्षतिः
6. शुद्धकथनानां समक्षम् [आम्] अशुद्धकथनानां समक्षं च [न] इति लिखत –
(शुद्ध कथन के सामने हाँ तथा अशुद्ध कथन के सामने ना लिखे)
(क) प्रचण्डोष्मणा पीडिताः बालाः सायंकाले एकैकं कृत्वा गृहाभ्यन्तरं गताः।
(ख) मार्गे मित्राणि अवकरभाण्डारं यत्र-तत्र विकीर्ण दृष्ट्वा वार्तालापं कुर्वन्ति।
(ग) अस्माभिः पर्यावरणस्वच्छतां प्रति प्रायः ध्यानं न दीयते।
(घ) वायु विना क्षणमपि जीवितुं न शक्यते।
(ङ) रोजलिन् अवकरम् इतस्ततः प्रक्षेपणात् अवरोधयति बालकान्।
(च) एकेन शुष्कवृक्षेण दह्यमानेन वनं सुपुत्रेण कुलमिव दह्यते।
(छ) बालकाः धेनुं कदलीफलानि भोजयन्ति।
(ज) नदीजले निमज्जिताः बालाः प्रसन्नाः भवन्ति।
उत्तराणि:
7. घटनाक्रमानुसारं लिखत
(कथा को सही क्रम में लिखिए)
(क) उपरितः अवकर क्षेप्तुम् उद्यतां रोजलिन् बालाः प्रबोधयन्ति।
उत्तराणि:
गृहे प्रचण्डोष्मणा पीडितानि मित्राणि एकैकं कृत्वा गृहात् बहिरागच्छन्ति।
(ख) प्लास्टिकस्य विविधापक्षान् विचारयितुं पर्यावरणसंरक्षणन पशूनित्यादीन् रक्षितुं बालाः कृतनिश्चयाः भवन्ति।
उत्तराणि:
वृक्षाणां निरन्तरं कर्तनेन, ऊष्मावर्धनेन च दुःखिताः बालाः नदीतीरं गन्तुं प्रवृत्ताः भवन्ति।
(ग) गृहे प्रचण्डोष्मणा पीडितानि मित्राणि एकैकं कृत्वा गृहात् बहिरागच्छन्ति।
उत्तराणि:
मार्गे यत्र-तत्र विकीर्णमवकरं दृष्ट्वा पर्यावरणविषये चिन्तिताः बालाः परस्परं विचारयन्ति।
(घ) अन्ते बालाः जलविहारं कृत्वा प्रसीदन्ति।
उत्तराणि:
उपरितः अवकरं क्षेप्तुम् उद्यतां रोजलिन् बालाः प्रबोधयन्ति।
(ङ) शाकफलानामावरणैः सह प्लास्टिकस्यूतमपि खादन्तीं धेनुं बालकाः कदलीफलानि भोजयन्ति।
उत्तराणि:
बालैः सह रोजलिन् अपि मार्गे विकीर्णमवकरं यथास्थानं प्रक्षिपति।
(च) वृक्षाणां निरन्तरं कर्तनेन, ऊष्मावर्धनेन च दु:खिताः बालाः नदीतीरं गन्तुं प्रवृत्ताः भवन्ति।
उत्तराणि:
शाकफलानामावरणैः सह प्लास्टिकस्यूतमपि खादन्तीं धेनुं बालकाः कदलीफलानि भोजयन्ति।
(छ) बालैः सह रोजलिन् अपि मार्गे विकीर्णमवकरं यथास्थानं प्रक्षिपति।
उत्तराणि:
प्लास्टिकस्य विविधापक्षान् विचारयितुं पर्यावरणसंरक्षेण पशूनित्यादीन् रक्षितुं बालाः कृतनिश्चयाः भवन्ति।
(ज) मार्गे यत्र-तत्र विकीर्णमवकरं दृष्ट्वा पर्यावरणविषये चिन्तिताः बालाः परस्परं विचारयन्ति।
उत्तराणि:
अन्ते बालाः जलविहारं कृत्वा प्रसीदन्ति।
अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा निर्देशानुसारं प्रश्नान् उत्तरत –
(क) मार्गे कदलीफलविक्रेतारं दृष्ट्वा बालाः कदलीफलानि क्रीत्वा धेनुमाह्वयन्ति भोजयन्ति च, मार्गात् प्लास्टिकस्यूतानि चापसार्य पिहिते अवकरकण्डोले क्षिपन्ति।
I. एकपदेन उत्तरत
(i) बालाः किं क्रीणन्ति?
उत्तराणि:
फलानि
(ii) बालाः का आह्वयन्ति?
उत्तराणि:
धेनुम् ।
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत
(i) बालाः किं भोजयन्ति?
उत्तराणि:
बालाः धेनुं कदलीफलानि भोजयन्ति।
(ii) बालाः अवकरं कुत्र क्षिपन्ति?
उत्तराणि:
बालाः अवकरं अवकरकण्डोले क्षिपन्ति।
III. यथानिर्देशम् उत्तरत
(क) ‘दृष्ट्वा ‘ इत्यत्र कः प्रत्ययः?
(i) ट्रा
(ii) त्वा
(iii) क्त्वा
(iv) बा
उत्तराणि:
(iii) क्त्वा
(ख) ‘क्षिपन्ति’ इत्यत्र कः लकारः?
(i) लोट
(ii) लट
(iii) लङ्
(iv) लृट्
उत्तराणि:
(ii) लट्
(ग) ‘मार्गात्’ इत्यत्र का विभक्तिः ?
(i) तृतीया
(ii) चतुर्थी
(iii) पञ्चमी
(iv) प्रथमा
उत्तराणि:
(iii) पञ्चमी
प्रकार: ‘क’-रिक्तस्थानपूर्तिद्वारा
(क) पर्यावरणेन सह पशवः अपि रक्षणीयाः।
भावः- पर्यावरणेन ………. पशूनाम् ……….. रक्षा करणीया।
उत्तराणि:
पर्यावरणेन सह पशूनाम् अपि रक्षा करणीया।
प्रकारः ‘ख’-शुद्धाशुद्धकथनद्वारा
(क) उपरितः इदानीमपि अवकरः मार्गे क्षिप्यते।
भावः-(क) उपरिष्टात् अवकरस्यमार्गे क्षेपणं क्रियते।
(ख) उपरितः मार्गे अवकरः क्षेपणीयः।
उत्तराणि:
(क) (✓) (ख) (✗)
अधोलिखितस्य श्लोकस्य अन्वयं लिखत –
(क) निदाघतापतप्तस्य याति तालु हि शुष्कताम्।
उत्तराणि:
निदाघतापतप्तस्य (जनस्य) हि तालु शुष्कतां याति।
मञ्जूषातः उचितपदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –
पश्यतु …………… यत्र तत्र प्लास्टिकस्यूतानि ……….. अवकर प्रक्षिप्तम् ……………..। कथ्यते यत् ……………. स्वास्थ्य करी, परं ……………. शिक्षिताः अपि ……………. इव ……………
अस्ति मित्राणि, अन्यत्, वयम्, अशिक्षिताः, स्वच्छता, आचरामः
उत्तराणि:
पश्यतु मित्राणि। यत्र तत्र प्लास्टिकस्यूतानि अन्यत् अवकरं प्रक्षिप्तम् अस्ति। कथ्यते यत् स्वच्छता स्वास्थ्यकरी, परं वयम् शिक्षिताः अपि अशिक्षिताः इव आचरामः।
अधोलिखितानां शब्दानां वाक्येषु प्रयोगं कुरुत –
क्षतिः, धेनुः, अवकरः
उत्तराणि:
(क) क्षतिः = हानि
प्लास्टिकेन पर्यावरणस्य क्षतिः भवति।
(ख) धेनुः = गाय
धेनुः प्लास्टिकस्यूतानि खादति।
(ग) अवकरः = कूड़ा
यत्र तत्र अवकरः न प्रक्षेपणीयः।
अधोलिखितानाम् अर्थमेलनं कुरुत-
शब्दाः – अर्थाः
क्षतिः – स्नाताः
अपरः – हानिः
निमज्जिताः – द्वितीयः
तीरम् – अवलोक्य
दृष्टवा – तटम्
उत्तराणि:
शब्दाः – अर्थाः
क्षतिः – हानिः
अपरः – द्वितीयः
निमज्जिताः – स्नाताः
तीरम् – तटम्
दृष्टवा – अवलोक्य
उचितविकल्पं चित्वा उत्तराणि लिखत-
(i) प्लास्टिकं कदापि न गलति।
(क) का
(ख) किम्
(ग) के
(घ) को
उत्तराणि:
(ख) किम्
(ii) वस्तूनि विनश्य मृत्तिकायां मिलन्ति।
(क) कः
(ख) कानि
(ग) किम्
(घ) के
उत्तराणि:
(ख) कानि
(iii) पर्यावरणरक्षणे अस्माकं प्रयासः अपेक्षितः।
(क) किम
(ख) के
(ग) कः
(घ) का
उत्तराणि:
(ग) कः