Our free Class 7 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 7 Sanskrit Chapter 9 अन्नाद् भवन्ति भूतानि Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 7 Sanskrit Chapter 9 Worksheet अन्नाद् भवन्ति भूतानि
Class 7 Sanskrit अन्नाद् भवन्ति भूतानि Worksheet
अन्नाद् भवन्ति भूतानि Worksheet
प्रश्न 1.
अधोलिखितं संवादं पठित्वा तदाधारितान् प्रश्नान् उत्तरत।
(नीचे लिखे संवाद को पढ़कर उस पर आधारित प्रश्नों के उत्तर दीजिए ।)
पुत्री – अम्ब! मम काचिद् जिज्ञासा अस्ति । वयं मनुष्याः प्राणिनः कीटाः च कथं भूलोके आगताः ?
माता – वत्से! तदर्थं भवती प्रथमं पृथिव्याः उत्पत्तिक्रमं जानीयात् ।
पुत्री – अहो! रोचकं स्यात् कृपया श्रावयतु।
माता – अस्तु! प्रथमं ब्रह्मणः आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत् ।
पुत्री – ब्रह्म इत्युक्ते किम् अम्ब ?
माता – ब्रह्म इत्युक्ते चेतना – शक्ति:, ऊर्जा वा या सर्वत्र व्याप्ता अस्ति। यथा व्याप्तः अस्ति।
पुत्री – अनन्तरम् ?
माता – आकाशात् वायुः उत्पन्नः।
I. एकपदेन उत्तरत। ( एक पद में उत्तर दीजिए ।)
(i) वायुः कस्मात् उत्पन्नः? ___________
(ii) आकाशस्य उत्पत्तिः कस्मात् अभवत्? ___________
(iii) ब्रह्म इत्युक्ते कः ? ___________
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत। (पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
(i) सर्वत्र व्याप्त कः ? ___________
(ii) आकाशस्य उत्पत्तिः कथम् अभवत्? ___________
III. भाषिककार्यम् । (भाषा संबंधी कार्य ।)
(i) ‘ श्रावयतु’ इति पदे कः लकारः ? ___________
(ii) ‘आकाशात्’ इति पदे का विभक्तिः ? ___________
(iii) ‘अम्ब’ इति पदस्य पर्यायपदं किम् ? ___________
प्रश्न 2.
एकवचनपदस्य परिवर्तनं बहुवचने, बहुवचनपदस्य परिवर्तनम् एकवचने कुर्वन्तु ।
(एकवचन पद का परिवर्तन बहुवचन में और बहुवचन पद का परिवर्तन एकवचन में कीजिए ।)
(क) मम ___________
(ख) आकाशात् ___________
(ग) जानीयात् ___________
(घ) अभवन् ___________
(ङ) जानन्तु ___________
(च) अहम् ___________
प्रश्न 3.
मञ्जूषातः उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
(क) जलात् ___________ उत्पत्तिः अभवत्।
(ख) ___________ आहारस्य उत्पत्तिः अभवत्।
(ग) मम पुत्री बहु ___________ अस्ति ।
(घ) कथं मनुष्याः ___________ वा जीवन्ति ।
(ङ) ब्रह्म इत्युक्ते ___________ शक्तिः भवति ।
(च) प्रथमं ब्रह्मणः ___________ उत्पत्तिः अभवत्।
प्रश्न 4.
रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न निर्माण कीजिए |)
(क) वायोः अग्निः उत्पन्नः जातः।
_________________________
(ख) मम पुत्री बहु चतुरा अस्ति ।
_________________________
(ग) अहमपि उपनिषदं पठामि अम्ब!
_________________________
(घ) साक्षात् मनुष्याणाम् उत्पत्तिं वदतु ।
_________________________
(ङ) भारतस्य विशिष्ट ज्ञानं संस्कृताश्रितं वर्तते ।
_________________________
(च) सस्येभ्यः आहारस्य उत्पत्तिः अभवत्।
_________________________
प्रश्न 5.
शुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध कथनस्य समक्षं ‘न’ इति लिखत ।
(सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए।)
(क) आहारात् आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत् । ___________
(ख) जलात् पृथिव्याः उत्पत्तिः अभवत्। ___________
(ग) भारतस्य प्रतिष्ठे द्वे संस्कृतं संस्कृतिः च । ___________
(घ) प्रथमं विष्णोः आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत्। ___________
(ङ) जलात् आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत् । ___________
(च) पृथिव्याः वृक्षादीनाम् उत्पत्तिः अभवत्। ___________
प्रश्न 6.
संस्कृतभाषायाम् अनुवादं कुरुत । (संस्कृत भाषा में अनुवाद कीजिए |)
(क) मेरी पुत्री बहुत चतुर है। ___________
(ख) अग्नि से किसकी उत्पत्ति होती है? ___________
(ग) फ़सलों से आहार की उत्पत्ति हुई । ___________
(घ) आज हम सृष्टि क्रम के विषय में पढ़ेंगे। ___________
(ङ) साक्षात् मनुष्यों की उत्पत्ति बताइए । ___________
(च) माता! मैं भी उपनिषद पढ़ती हूँ । ___________
प्रश्न 7.
किं अन्नस्य तुलना भगवता सह कर्तुं शक्यते ? स्पष्टं कुरुत ।
(क्या अन्न की तुलना भगवान से की जा सकती है? स्पष्ट कीजिए।)
____________________________________________
____________________________________________
____________________________________________
____________________________________________
प्रश्न 8.
कस्मात् कः उत्पन्नः इति मेलनं कुरुत |
(किससे क्या उत्पन्न हुआ, इसका मिलान कीजिए ।)
प्रश्न 9.
पदपरिचयं लिखत ।
(पद परिचय लिखिए।)
प्रश्न 10.
उत्पत्त्याः क्रमानुसारं 1, 2, 3 इति लिखत ।
(उत्पत्ति – क्रम के अनुसार 1, 2, 3. लिखिए |)
प्रश्न 11.
इन्टरनेट वा शिक्षकसहायतया उपनिषदः विषये पञ्च वाक्यानि संस्कृतेन लिखत ।
(इंटरनेट या शिक्षक की सहायता से उपनिषद के विषय में पाँच वाक्य संस्कृत में लिखिए।)
____________________________________________
____________________________________________
____________________________________________
____________________________________________
प्रश्न 12.
निम्नलिखित – पदानां मूलशब्द, विभक्ति वचनं च लिखत ।
(निम्नलिखित पदों के मूल शब्द, विभक्ति तथा वचन लिखिए | )
बहुविकल्पीयप्रश्नाः
प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) अन्नात् कानि भवन्ति ?
(i) भूतानि
(ii) फलानि
(iii) पुष्पाणि
(ख) जलात् कस्याः उत्पत्तिः अभवत्?
(i) मेघस्य
(ii) मनुष्यस्य
(iii) देवस्य
(ग) अग्नेः कस्य उत्पत्तिः अभवत्?
(i) मेघस्य
(ii) जलस्य
(iii) मनुष्यस्य
(घ) ‘श्रावयतु’ इति पदस्य कर्ता अस्ति-
(i) भवती
(ii) पुत्री
(iii) पिता
(ङ) ‘जननी’ इति पदस्य पर्यायपदम् अस्ति-
(i) माता
(ii) पुत्री
(iii) दुहिता
(च) आकाशात् : वायु: : : वायो: : ?
(i) पृथ्वी
(ii) अग्निः
(iii) जलम्
प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं स्वीकृत्य रिक्तस्थाने लिखन्तु ।
(कोष्ठक से उचित पद लेकर रिक्त स्थानों में लिखिए |)
(क) जलस्य उत्पत्तिः ___________ अभवत्। (अग्नेः / वायोः / आकाशात्)
(ख) ___________ वायुः उत्पन्नः जातः । (पृथिव्याः/ सस्येभ्यः/ आकाशात्)
(ग) ‘जलात्’ इति पदे ___________ विभक्तिः अस्ति । (चतुर्थी / पञ्चमी / द्वितीया )
(घ) ‘अहं मनुष्यः अस्मि । ‘ इति वाक्यस्य बहुवचनं रूपं ___________ अस्ति । (वयं मनुष्याः स्मः। / आवां मनुष्याः स्व:।/ वयं मनुष्याः अस्मि । )
(ङ) चेतना – शक्तिः इत्युक्ते ___________ भवति । (पशु:/ब्रह्म / मनुष्यः)
(च) ‘मौलिकं ज्ञानम्’ अत्र विशेष्यपदं ___________ अस्ति । (मौलिकं / ज्ञानं / उभौ )