Our free Class 7 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 7 Sanskrit Chapter 7 ईशावास्यम् इदं सर्वम् Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 7 Sanskrit Chapter 7 Worksheet ईशावास्यम् इदं सर्वम्
Class 7 Sanskrit ईशावास्यम् इदं सर्वम् Worksheet
ईशावास्यम् इदं सर्वम् Worksheet
प्रश्न 1.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत ।
(नीचे लिखे प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए |)
(क) गजस्य पद-दलनेन अपि कः जीवति ? ______________
(ख) ‘जानामि’ इति पदस्य मूलधातुः कः ? ______________
(ग) ‘हरिः तु सर्वत्र अस्ति ।’ इति कः वदति ? ______________
(घ) होलिका प्रह्लादस्य का आसीत्? ______________
(ङ) प्रह्लादः कस्य भक्तः आसीत्? ______________
(च) सर्वत्र कस्य नामकीर्तनं भवति ? ______________
प्रश्न 2.
रेखांकित – पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु ।
(रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न निर्माण कीजिए ।)
(क) सर्वत्र भवतः नामकीर्तनं भवति। _____________________________
(ख) ईश्वर : देवालये अस्ति । _____________________________
(ग) सर्वं जगत् ईशेन व्याप्तम् अस्ति । _____________________________
(घ) तथापि सः न मृतः । _____________________________
ङ) ब्रह्मणः वरप्रसादात् अग्निः मां न दहति । _____________________________
(च) अहं त्वाम् अग्नये दास्यामि । _____________________________
प्रश्न 3.
प्रत्येक स्तम्भात् पदानि चित्वा वाक्यानि रचयत ।
(प्रत्येक स्तम्भ से पदों को चुनकर वाक्य बनाइए ।)
(क) __________________________________
(ख) __________________________________
(ग) __________________________________
(घ) __________________________________
(ङ) __________________________________
प्रश्न 4.
विभक्त्यानुसारं पदानि पृथक्-पृथक् कुरुत।
(विभक्ति के अनुसार पदों को अलग-अलग कीजिए ।)
प्रश्न 5.
कोष्ठकप्रदत्त – पदानां यथोचित – विभक्तिभिः रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(कोष्ठक में दिए पदों की उचित विभक्ति द्वारा खाली स्थान भरिए ।)
(क) सर्वं जगत् ______________ व्याप्तम् अस्ति। (ईश)
(ख) ॐ नमो ______________ । (नारायण)
(ग) अहम् अनेन ______________ स्तम्भं भक्ष्यामि । (खड्ग)
(घ) हिरण्यकशिपुः ______________ प्रहरति । (स्तम्भ)
(ङ) अहं ______________ ज्वालयिष्यामि । (प्रह्लाद)
(च) अस्मिन् ______________ अपि अस्ति । (स्तम्भ)
प्रश्न 6.
शुद्ध – कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध कथनस्य समक्षं ‘न’ इति लिखत ।
( सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए।)
(क) प्रह्लादः शिवस्य भक्तः आसीत् । ______________
(ख) हिरण्यकशिपुः दैत्यराजः आसीत् । ______________
(ग) प्रह्लादस्य पुत्रः हिरण्यकशिपुः आसीत् । ______________
(घ) ईश्वरः सर्वत्र अस्ति। ______________
(ङ) अन्ते प्रह्लादः मृतः जातः । ______________
(च) होलिका प्रह्लादस्य पितृस्वसा आसीत् । ______________
प्रश्न 7.
उचितं मेलनं कुरुत ।
(उचित मिलान कीजिए।)
प्रश्न 8.
कः कं वदति इति लिखत ।
(कौन किसको कहता है, इसे लिखिए |)
| कः | कम् | |
| (क) अहं ब्रह्मदेवात् वरं प्राप्य अमरः अस्मि । | ||
| (ख) अहं त्वां मारयिष्यामि । | ||
| (ग) श्रीहरिः तु सर्वत्र अस्ति । | ||
| (घ) प्रथमं त्वं माम् अन्विष्यसि । | ||
| ङ) ब्रह्मणः वरप्रसादात् अग्निः मां न दहति । | ||
| (च) गजस्य पद-दलनेन अपि सः जीवति । | ||
| (छ) सर्वत्र जनाः मामेव ध्यायन्ति खलु । | ||
| (ज) अहं त्वाम् अग्नये दास्यामि । |
प्रश्न 9.
कथाक्रमानुसारं वाक्यानि उचितक्रमः (1, 2, 3… ) प्रदत्त ।
(कथा के क्रम के अनुसार वाक्यों को सही क्रम (1, 2, 3… ) दीजिए ।)
(क) प्रथमं त्वं माम् अन्विष्यसि ।
(ख) गजस्य पद-दलनेन अपि सः जीवति।
(ग) अहं त्वाम् अग्नये दास्यामि ।
(घ) अहं ब्रह्मदेवात् वरं प्राप्य अमरः अस्मि ।
(ङ) ब्रह्मणः वरप्रसादात् अग्निः मां न दहति ।
(च) अहं त्वां मारयिष्यामि ।
(छ) श्रीहरिः तु सर्वत्र अस्ति ।
(ज) सर्वत्र जनाः मामेव ध्यायन्ति खलु ।
प्रश्न 10.
रेखांकित – पदानि शुद्धं कृत्वा वाक्यानि पुनर्लिखत ।
(रेखांकित पदों को शुद्ध करके वाक्यों को पुन: लिखिए |)
(क) अहं तव मृत्युः असि।
______________
(ख) प्रथमं त्वं माम् अन्विष्यति ।
______________
(ग) सर्वत्र जनाः मामेव ध्यायतः ।
______________
(घ) अहं त्वाम् अग्निं दास्यामि ।
______________
(ङ) किं कारणम् अस्य दुःखम् ?
______________
(च) होलिका करतलध्वनिम् आह्वयति ।
______________
प्रश्न 11.
निम्नलिखित – क्रियापदानां मूलधातुः, लकारः, पुरुषः वचनं च लिखत ।
(नीचे दिए गए क्रिया पदों की मूल धातु, लकार, पुरुष और वचन लिखिए ।)
प्रश्न 12.
‘गम्’ धातोः लृट् लकारस्य रूपाणि पूरयत ।
(‘गम्’ धातु के लृट् लकार के रूप भरिए ।)
प्रश्न 13.
हिरण्यकशिपुः स्वं ईश्वरं किमर्थं स्वीकरोति स्म ?
(हिरण्यकशिपु स्वयं को ईश्वर क्यों मानता था ?)
__________________________________
__________________________________
__________________________________
__________________________________
__________________________________
प्रश्न 14.
हिन्दीभाषायाम् अनुवादं कुरुत । (हिन्दी भाषा में अनुवाद कीजिए ।)
(क) एतत् सर्वं जगत् ईशेन व्याप्तम् अस्ति ।
__________________________________
(ख) भवदाज्ञया वयम् उत्तुङ्गशिखरात् तं पातितवन्तः ।
__________________________________
(ग) इतः परं यज्ञभागादिकम् अपि देवेभ्यः न केऽपि दास्यन्ति।
__________________________________
(घ) भवान् मम पुत्रस्य विषये वक्तुम् इच्छति खलु ।
__________________________________
(ङ) भवान् मम पुत्रस्य विषये वक्तुम् इच्छति खलु।
__________________________________
(च) त्वं जानासि एव, मम पुत्रः एव मम शत्रुः जातः ।
__________________________________
बहुविकल्पीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत । (दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) होलिका दैत्यराजस्य का?
(i) अग्रजा
(ii) अनुजा
(iii) माता
(ख) त्रैलोक्याधिपतिः कः ?
(i) राजभट:
(ii) सेनापति:
(iii) हिरण्यकशिपुः
(ग) क : ‘ईश्वर : सर्वत्र अस्ति’ इति दर्शितवान् ?
(i) सेनापति:
(ii) प्रह्लादः
(iii) हिरण्यकशिपुः
(घ) हिरण्यकशिपोः शत्रु क: ?
(i) ब्रह्मा
(ii) विष्णुः
(iii) महेश:
(ङ) का आर्तनादं कुर्वती प्राणान् अत्यजत्?
(i) वसुधा
(ii) आर्या
(iii) होलिका
(च) गजस्य पद-दलनेन अपि कः जीवति ?
(i) हिरण्यकशिपुः
(ii) मन्त्री
(iii) प्रह्लाद :
प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं स्वीकृत्य रिक्तस्थाने लिखन्तु ।
(कोष्ठक से उचित पद लेकर रिक्त स्थानों में लिखिए |)
(क) हिरण्यकशिपो: अनुजा ______________ आसीत्। (होलिका/कोमोलिका / सभासदा)
(ख) ‘ब्रह्मण:’ इति पदे ______________ विभक्तिः अस्ति। (प्रथमा/द्वितीया / षष्ठी)
(ग) ‘जानामि’ इति पदे ______________ धातुः अस्ति । (पा/ज्ञा / जान्)
(घ) सर्वं जगत् ______________ व्याप्तम् अस्ति। (ईशेन / दैत्येन / पुरुषेण)
(ङ) ‘अलं’ इति पदेन सह ______________ विभक्तिः भवति । (द्वितीया/षष्ठी/तृतीया)
(च) देशे सर्वत्र ______________ एव पूजा भवति। (भवान्/भवतः/ भवन्तौ)