We have given detailed Deepakam Class 8 Solutions and Class 8th Sanskrit Deepakam Chapter 10 Question Answer सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः) come in handy for quickly completing your homework.
Sanskrit Class 8 Chapter 10 Question Answer सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः)
Class 8 Sanskrit Chapter 10 NCERT Solutions सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः)
कक्षा 8 संस्कृत पाठ 10 के प्रश्न उत्तर सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः)
पाठम् आधृत्य उदाहरणानुगुणं लिखत ‘आम्’ अथवा ‘न’।
(पाठ के आधार पर उदाहरण के अनुसार ‘हाँ’ या ‘नहीं’ लिखिए।)
यथा- किं राज्ञः शूद्रकस्य नगर्याः नाम शोभावती आसीत्? आम्
किं वीरवर: अनेकशास्त्राणां ज्ञाता आसीत्? न
(क) किं वीरवरः राजपुत्रः आसीत् ?
उत्तर :
आम्
(ख) “किं ते वर्तनम् ” ? इति किं शूद्रक : अपृच्छत्?
उत्तर :
आम्
(ग) किं वीरवरं राज्ञः समीपे दौवारिकः अनयत् ?
उत्तर :
आम्
(घ) किं राजा शूद्रक : राजपुत्र वीरवरं साक्षात् दृष्ट्वा एवं वृत्तिम् अयच्छत् ?
उत्तर :
(ङ) किं वीरवरः स्ववेतनस्य चतुर्थं भागम् एव पत्न्यै यच्छति स्म ?
उत्तर :
आम्
(च) किं करुण – रोदन – ध्वनिं राजा श्रुतवान्?
उत्तर :
न
(छ) किं करुणरोदनध्वनिः दिवसे श्रुतः आसीत्?
उत्तर :
न
(ज) किं राजलक्ष्म्या उक्तः उपायः अतीव दुःसाध्यः आसीत्?
उत्तर :
आम्
(झ) किं भगवती सर्वमङ्गला उपायं संसूच्य शीघ्रमेव अदृश्या अभवत्?
उत्तर :
आम्
अधोलिखितान् प्रश्नान् पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(नीचे दिए गए प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में दीजिए।)
(क) शूद्रक : कीदृश: राजा आसीत् ?
उत्तर :
शूद्रक: महापराक्रमी, नानाशास्त्रवित्, पूतचरित्रः च राजा आसीत्।
(ख) वीरवरः कस्य समीपं गन्तुम् इच्छति स्म ?
उत्तर :
वीरवरः राज्ञः शूद्रकस्य समीपं गन्तुम् इच्छति स्म।
(ग) राज्ञः शूद्रकस्य ‘का ते सामग्री?’ इति प्रश्नस्य उत्तरं वीरवरः किम् अयच्छत्?
उत्तर :
राज्ञः शुद्रकस्य ‘ का ते सामग्री?’ इति प्रश्नस्य उत्तररूपेण वीरवरः अवदत् – ‘इमौ बाहू, एषः खड्गः च।’
(घ) वीरवरः स्वगृहं कदा गच्छति स्म ?
उत्तर :
वीरवरः यदा राजा स्वयम् आदेशं ददाति, तदा स्वगृहं गच्छति स्म।
(ङ) वीरवरः स्ववेतनस्य अर्धं केभ्यः यच्छति स्म ?
उत्तर :
वीरवरः स्ववेतनस्य अर्धं देवेभ्यः यच्छति स्म।
(च) राजलक्ष्मीः कुत्र सुखेन अवसत् ?
उत्तर :
राजलक्ष्मीः भूपालस्य शूद्रकस्य भुजच्छायायां सुमहता सुखेन अवसत् ।
(छ) राजलक्ष्म्याः दुःखस्य कारणं श्रुत्वा बद्धाञ्जलिः वीरवरः किम् अवदत् ?
उत्तर :
राजलक्ष्म्याः दुःखस्य कारणं श्रुत्वा बद्धाञ्जलिः वीरवरः अम्ब! अस्त्यत्र कश्चित् उपायः येन भगवत्याः पुनरिह चिरवासः भवति, सुचिरं जीवति च स्वामी ? इति अवदत्।
उदाहरणानुसारं निम्नलिखितानि वाक्यानि अन्वयरूपेण लिखत ।
(उदाहरण के अनुसार निम्नलिखित वाक्यों को अन्वय रूप में लिखिए।)
यथा- वृत्त्यर्थमागतो राजपुत्रोऽस्मि तस्मान्नय मां स्वामिनः समीपम्।
(अहं) राजपुत्रः वृत्त्यर्थम् आगतः अस्मि, तस्माद् मां स्वामिनः समीपं नय ।
(क) आसीत् शोभावती नाम काचन नगरी ।
उत्तर :
शोभावती नाम काचन नगरी आसीत्।
(ख) प्रतिदिनं सुवर्णशतचतुष्टयं देव !
उत्तर :
प्रतिदिनं सुवर्णशतचतुष्टयं (मया) आवश्यकम्, हे देव!
(ग) देव! दिनचतुष्टयस्य वेतनार्पणेन प्रथममवगम्यतां स्वरूपमस्य वेतनार्थिनो राजपुत्रस्य, किमुपपन्नमेतत् वेतनं न वेति ।
उत्तर :
देव! दिनचतुष्टयस्य वेतनार्पणेन (अस्य राजपुत्रस्य) वेतनार्थिनः स्वरूपम् प्रथमं अवगम्यताम् एतत् वेतनं उपपन्नं वा न वा इति ।
(घ) क्रन्दनमनुसर राजपुत्र !
उत्तर :
(हे) राजपुत्र ! (त्वं) क्रन्दनं अनुसर ।
(ङ) अथ मन्त्रिणां वचनात् ताम्बूलदानेन नियोजितोऽसौ राजपुत्रो वीरवरो नरपतिना ।
उत्तर :
नरपतिना मन्त्रिणां वचनात् असौ राजपुत्रः वीरवरः ताम्बूलदानेन नियोजितः ।
(च) नैष गन्तुमर्हति राजपुत्र एकाकी सूचिभेद्ये तिमिरेऽस्मिन् ।
उत्तर :
राजपुत्रः एकाकी अस्मिन् सूचिभेद्ये तिमिरे गन्तुम् न अर्हति।
(छ) भगवति ! अस्त्यत्र कश्चिदुपायो येन भगवत्याः पुनरिह चिरवासो भवति, सुचिरं जीवति च स्वामी ?
उत्तर :
भगवति ! अत्र कश्चित् उपायः अस्ति, येन उपायेन भगवत्याः पुनः इह चिरवासः भवति, स्वामी च सुचिरं जीवति ।
(ज) तदा पुनर्जीविष्यति राजा शूद्रको वर्षाणां शतम् ।
उत्तर :
तदा राजा शूद्रक : वर्षाणां शतम् पुनः जीविष्यति ।
उदाहरणानुगुणं पाठगतानि पदानि अधिकृत्य रिक्त – स्थानानि पूरयत।
(उदाहरण अनुसार पाठ से शब्दों को लेकर रिक्त स्थान भरिए । )
यथा- अथैकदा = अथ + एकदा
वृत्त्यर्थम् = वृत्ति + ______________
उत्तर :
वृत्त्यर्थम् = वृत्ति + अर्थम्
कस्मादपि = ______________ + अपि
उत्तर :
कस्मादपि = कस्मात् + अपि
कोऽपि = कः + ______________
उत्तर :
कोऽपि = कः + अपि
राजपुत्रोऽस्मि = ______________ + अस्मि
उत्तर :
राजपुत्रोऽस्मि = राजपुत्र: + अस्मि
यथेष्टम् = यथा + ______________
उत्तर :
यथेष्टम् = यथा + इष्टम्
वेतनार्पणेन = वेतन + ______________
उत्तर :
वेतनार्पणेन = वेतन + अर्पणेन
तदालोक्य = ______________ + आलोक्य
उत्तर :
तदालोक्य = तद् + आलोक्य
ततोऽसौ = ततः + ______________
उत्तर :
ततोऽसौ = ततः + असौ
वर्त्तनार्थिनो = ______________ + अर्थिनः
उत्तर :
वर्त्तनार्थिनो = वर्तन + अर्थिनः
तदवशिष्टं = ______________ + अवशिष्टम्
उत्तर :
तदवशिष्टं = तद् + अवशिष्टम्
राजदर्शनादनन्तरं = राजदर्शनात् + ______________
उत्तर :
राजदर्शनादनन्तरं = राजदर्शनात् + अनन्तरम्
वेति = ______________ + इति
उत्तर :
वेति = वा + इति
राजलक्ष्मीरुवाच = राजलक्ष्मीः + ______________
उत्तर :
राजलक्ष्मीरुवाच = राजलक्ष्मीः + उवाच
चार्द्धं = ______________ + अर्धम्
उत्तर :
चार्द्धं = च + अर्धम्
बहिर्नगरादालोकिता = बहि: + ______________ + आलोकिता
उत्तर :
बहिर्नगरादालोकिता = बहिः + नगराद् + आलोकिता
कापि = ______________ + अपि
उत्तर :
कापि = का + अपि
प्रत्युवाच = प्रति + ______________
उत्तर :
प्रत्युवाच = प्रति + उवाच
राजलक्ष्मीरस्मि = ______________ + अस्मि
उत्तर :
राजलक्ष्मीरस्मि = राजलक्ष्मीः + अस्मि
स्थास्यामीति = स्थास्यामि + ______________
उत्तर :
स्थास्यामीति = स्थास्यामि + इति
भुजच्छायायां = ______________ + छायायाम्
उत्तर :
भुजच्छायायां = भुज + छायायाम्
अस्त्यत्र = अस्ति + ______________
उत्तर :
अस्त्यत्र = अस्ति + अत्र
कश्चिदुपायो = ______________ + उपायः
उत्तर :
कश्चिदुपायो = कश्चिद् + उपायः
अधोलिखितेषु वाक्येषु रक्तवर्णीयपदानि केभ्यः प्रयुक्तानि इति उदाहरणानुगुणं लिखत ।
(नीचे दिए गए वाक्यों में लाल रंग के पदों का प्रयोग किसके लिए किया गया है, उदाहरण के अनुसार लिखिए।)
यथा – अहं भवतः सेवायां नियोजितः । – ” राज्ञे”
(क) ततः असौ तद्रोदनस्वरानुसरणक्रमेण प्रचलितः ।
उत्तर :
वीरवरः
(ख) तत् अहम् अपि गच्छामि पृष्ठतोऽस्य ।
उत्तर :
राजा शूद्रकः
(ग) चिरम् एतस्य भुजच्छायायां सुमहता सुखेन निवसामि ।
उत्तर :
राजलक्ष्मी:
(घ) सा चातीव दुःसाध्या ।
उत्तर :
राजलक्ष्मीः
(ङ) किं ते॒ वर्तनम्?
उत्तर :
राजा शूद्रक :
अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा तेन सम्बद्धं श्लोकं पाठात् चित्वा लिखत ।
(नीचे दिए गए वाक्यों को पढ़कर उससे संबंधित श्लोक पाठ से चुनकर लिखिए।)
(क) राजलक्ष्मीः वदति यत् यदि वीरवरः स्वस्य सर्वप्रियं वस्तु त्यजति तदा सा पुनः शूद्रकस्य समीपे स्थास्यति।
उत्तर :
“यदि त्वया स्वस्य सर्वतः प्रियं वस्तु सहासवदनेन भगवत्यै सर्वमङ्गलायै उपहारः क्रियेत तदा पुनर्जीविष्यति राजा शूद्रको वर्षाणां शतम्, अहञ्च सुखेन निवत्स्यामि । ”
(ख) राजा शूद्रक : प्रथम वीरवरस्य वृत्त्यर्थं प्रार्थनां न स्वीकरोति ।
उत्तर :
“राजा किं ते वर्तनम् ? वीरवर : – प्रतिदिनं सुवर्णशतचतुष्टयं देव !
(राजा प्रार्थना तु प्रथम न स्वीकरोति, वचनम् अपि विज्ञापयति तदर्थं)
(ग) एकदा कोऽपि वीरवरः नाम राजपुत्रः वृत्तिं प्राप्तुं राज्ञः शूद्रकस्य समीपं गच्छति ।
उत्तर :
“अथैकदा वीरवरनामा राजपुत्रः वृत्त्यर्थं कस्मादपि देशाद् राजद्वारमुपागच्छत्।”
(घ) सः तस्य कर्तव्यनिष्ठां साक्षात् पश्यति।
उत्तर :
‘ तस्य स्वामिभक्तिः राष्ट्राय समर्पणभावः च प्रेरणार्थः।”
(ङ) राजा मन्त्रिणां मन्त्रणया वीरवराय वृत्तिं यच्छति।
उत्तर :
अथ मन्त्रिणं वचनात् ताम्बूलदानेन नियोजितोऽसौ राजपुत्रो वीरवरो नरपतिना ।
अधोलिखितानां वाक्यानां पदच्छेदं कुरुत ।
(नीचे दिए गए वाक्यों का पद अलग कीजिए ।)
यथा-अथैकदा वीरवरनामा राजपुत्रः वृत्त्यर्थं कस्मादपि देशाद् राजद्वारमुपागच्छत्।
अथ एकदा वीरवरनामा राजपुत्रः वृत्त्यर्थं कस्मात् अपि देशात् राजद्वारम् उपागच्छत्।
(क) वृत्त्यर्थमागतो राजपुत्रोऽस्मि ।
उत्तर :
वृत्त्यर्थम् आगतः राजपुत्रः अस्मि ।
(ख) अथैकदा कृष्णचतुर्दश्यामर्धरात्रे स राजा श्रुतवान् करुणरोदनध्वनि कञ्चन।
उत्तर :
अथ एकदा कृष्णचतुर्दश्याम् अर्धरात्रे स राजा श्रुतवान् करुणरोदनध्वनिम् कञ्चन।
(ग) तदहमपि गच्छामि पृष्ठतोऽस्य निरूपयामि च किमेतदिति ।
उत्तर :
तत् अहम् अपि गच्छामि पृष्ठतः अस्य निरूपयामि च किम् एतत् इति।
(घ) अस्त्यत्र कश्चिदुपायो येन भगवत्याः पुनरिह चिरवासो भवति।
उत्तर :
अस्ति अत्र कश्चिद् उपायो येन भगवत्याः पुनः इह चिरवासो भवति ।
(ङ) एकैवात्र प्रवृत्तिः सा चातीव दुःसाध्या ।
उत्तर :
एक एव अत्र प्रवृत्ति: सा च अति एव दुःसाध्या ।
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Ruchira Chapter 10 नीतिनवनीतम्
1. अधोलिखितानि प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत –
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में लिखो)
(क) नृणां संभवे कौ क्लेशं सहेते?
उत्तराणि:
मातापितरौ
(ख) कीदृशं जलं पिबेत्?
उत्तराणि:
वस्त्रपूतम्
(ग) नीतिनवनीतं पाठः कस्मात् ग्रन्थात् सङ्कलित?
उत्तराणि:
मनुस्मृतेः
(घ) कीदृशीं वाचं वदेत्?
उत्तराणि:
सत्यपूताम्
(ङ) उद्यानं कैः निनादैः रम्यम्?
उत्तराणि:
खगानाम्
(च) दु:खं किं भवति?
उत्तराणि:
परवशम्
(छ) आत्मवशं किं भवति?
उत्तराणि:
सुखम्
(ज) कीदृशं कर्म समाचरेत्?
उत्तराणि:
मनःपूताम्
2. अधोलिखितानि प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत –
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखो)
(क) पाठेऽस्मिन् सुखदुःखयोः किं लक्षणम् उक्तम्?
उत्तराणि:
परवशं दु:खम्, आत्मवशं सुखम्।
(ख) वर्षशतैः अपि कस्य निष्कृतिः कर्तुं न शक्या?
उत्तराणि:
मातापितरौः यं क्लेशं सहेते, तस्य निष्कृतिः कर्तुं न शक्या।
(ग) “त्रिषु तुष्टेषु तपः समाप्यते”-वाक्येऽस्मिन् त्रयः के सन्ति?
उत्तराणि:
माता पिता आचार्यः एते त्रयः सन्ति।
(घ) अस्माभिः कीदृशं कर्म कर्तव्यम्?
उत्तराणि:
अस्माभिः मन:पूतं कर्म कर्त्तव्यम्।
(ङ) अभिवादनशीलस्य कानि वर्धन्ते?
उत्तराणि:
अभिवादनशीलस्य आयुर्विद्यायशोबलं वर्धन्ते।
(च) सर्वदा केषां प्रियं कुर्यात्?
उत्तराणि:
सर्वदा मातापित्रोः गुरोश्च प्रियं कुर्यात्।
(घ) सत्यपूताम्
उत्तराणि:
3. स्थूलपदान्यवलम्बय प्रश्ननिर्माणं कुरुत
(मोटे छपे शब्दों के लिए प्रश्न निर्माण कीजिए)
(क) वृद्धोपसेविनः आयुर्विद्या यशो बलं न वर्धन्ते।
उत्तराणि:
कस्य आयुर्विद्या यशो बलं न वर्धन्ते?
(ख) मनुष्यः सत्यपूतां वाचं वदेत्।
उत्तराणि:
मनुष्यः सत्यपूतां किम् वदेत्?
(ग) त्रिषु तुष्टेषु सर्वं तपः समाप्यते?
उत्तराणि:
त्रिषु तुष्टेषु सर्वं किम् समाप्यते?
(घ) मातापितरौ नृणां सम्भवे भाषया क्लेशं सहेते।
उत्तराणि:
कौ नृणां सम्भवे भाषया क्लेशं सहेते?
(ङ) तयोः नित्यं प्रियं कुर्यात्।
उत्तराणि:
तयोः नित्यं किं कुर्यात्?
4. संस्कृतभाषायां वाक्यप्रयोगं कुरुत
(संस्कृत भाषा में वाक्य प्रयोग कीजिए)
(क) विद्या
(ख) तपः
(ग) समाचरेत्
(घ) परितोषः
(ङ) नित्यम्
उत्तराणि:
(क) विद्या- विद्या मनुष्यस्य बलम् अस्ति।
(ख) तपः- पित्रोः सेवा एव तपः अस्ति।
(ग) समाचरेत्- सर्वथा प्रियं समाचरेत्।
(घ) परितोष:- परितोषः मनुष्यस्य धनम् अस्ति।
(ङ) नित्यम्- नित्यं सत्यं वदेत्।
5. शुद्धवाक्यानां समक्षम् ‘आम्’ अशुद्धवाक्यानां समक्षं च ‘नैव’ इति लिखत
(शुद्ध वाक्य के सामने ‘हाँ’ तथा अशुद्ध वाक्य के सामने ‘ना’ लिखो)
(क) अभिवादनशीलस्य किमपि न वर्धते।
उत्तराणि:
न
(ख) मातापितरौ नृणां सम्भवे कष्टं सहेते।
उत्तराणि:
आम्
(ग) आत्मवशं तु सर्वमेव दु:खमस्ति।
उत्तराणि:
न
(घ) येन पितरौ आचार्यः च सन्तुष्टाः तस्य सर्वं तपः समाप्यते।
उत्तराणि:
आम्
(ङ) मनुष्यः सदैव मनः पूतं समाचरेत्।
उत्तराणि:
आम्
(च) मनुष्यः सदैव तदेव कर्म कुर्यात् येनान्तरात्मा तुष्यते।
उत्तराणि:
आम्
6. समुचितपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत
(कोष्ठक से सही शब्द चुनकर रिक्तस्थान पूरा कीजिए)
(क) मातापित्रोः तपसः निष्कृतिः ………………. कर्तुमशक्या। (दशवर्षैपि/षष्टिः वर्षैरपि वर्षशतैरपि)
उत्तराणि:
वर्षशतैरपि
(ख) नित्यं वृद्धोपसेविनः ……………….. वर्धन्ते। (चत्वारि/पञ्च/षट्)
उत्तराणि:
चत्वारि
(ग) त्रिषु तुष्टेषु . … सर्वं समाप्यते। (जपः/तप:/कर्म)।
उत्तराणि:
तपः
(घ) एतत् विद्यात् ……….. लक्षणं सुखदु:खयोः। (शरीरेण! समासेन/विस्तारेण)
उत्तराणि:
समासेन
(ङ) दृष्टिपूतम् न्यसेत् .. । (हस्तम्/पादम्/मुखम्)
उत्तराणि:
पादम्
(च) मनुष्यः मातापित्रोः आचार्यस्य च सर्वदा …… कुर्यात्। (प्रियम्/अप्रियम्/अकार्यम)
उत्तराणि:
प्रियम्।
7. मञ्जूषातः चित्वा उचिताव्ययेन वाक्यपूर्ति कुरुत
(मञ्जूषा से उचित शब्द चुनकर वाक्य पूर्ति कीजिए)
तावत्, अपि, एव, यथा, नित्यं, यादृशम्
(क) तयोः .. .. प्रियं कुर्यात्।।
उत्तराणि:
तयोः नित्यं प्रियं कुर्यात्।
(ख) …. … कर्म करिष्यसि। तादृशं फलं प्राप्स्यसि।
उत्तराणि:
यादृशम् कर्म करिष्यसि। तादृशं फलं प्राप्स्यसि।
(ग) वर्षशतैः ………. निष्कृतिः न कर्तुं शक्या।
उत्तराणि:
वर्षशतैः अपि निष्कृतिः न कर्तुं शक्या।
(घ) तेषु …………. त्रिषु तुष्टेषु तपः समाप्यते।
उत्तराणि:
तेषु एव त्रिषु तुष्टेषु तपः समाप्यते।
(ङ) ………………. राजा तथा प्रजाः।
उत्तराणि:
यथा राजा तथा प्रजाः।।
(च) यावत् सफलः न भवति ……………… परिश्रमं कुरु।
उत्तराणि:
यावत् सफलः न भवति, तावत् परिश्रमं कुरु।
अधोलिखितं श्लोकं पठित्वा निर्देशानुसारं प्रश्नान् उत्तरत लिखत –
(क) यं मातापितरौ क्लेशं सहेते सम्भवे नृणाम्।
न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैरपि॥
I. एकपदेन उत्तरत
(i) केषां सम्भवे मातापितरौ क्लेशं सहेते?
उत्तराणि:
नृणाम्
(ii) क्लेशस्य निष्कृतिः कैरपि कर्तुं न शक्या?
उत्तराणि:
वर्षशतैः
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत
(i) कस्य निष्कृतिः कर्तुं न शक्या?
उत्तराणि:
क्लेशस्य निष्कृतिः कर्तुं न शक्या।
(ii) नृणां सम्भवे कौ क्लेशं सहेते?
उत्तराणि:
नृणां सम्भवे मातापितरौ क्लेशं सहेते।
III. यथानिर्देशम् उत्तरत
(i) ‘नृणाम्’ इत्यत्र का विभक्तिः ?
उत्तराणि:
षष्ठी
(ii) ‘कर्तुम्’ इत्यत्र कः प्रत्ययः?
उत्तराणि:
तुमुन्
(iii) ‘शतैरपि’ इत्यत्र कः सन्धिः ?
उत्तराणि:
विसर्ग
(iv) ‘सहेते’ इत्यत्र कः लकारः?
उत्तराणि:
लट्।
भावबोधनम्
प्रकारः ‘क’-रिक्तस्थानपूर्तिद्वारा
अभिवादनशीलस्य चत्वारि वर्धन्ते।
भाव:-………… चत्वारि …………।
उत्तराणि:
अभिवादनशीलस्य चत्वारि वर्धन्ते।
अधोलिखितेषु भावार्थेषु समुचितभावार्थं लिखत –
(क) सर्वं परवशं दुःखम्।
भावार्थाः
(i) परवशं दुःखं न कथ्यते।
(ii) परवशं सर्वं दुःखं भवति।
उत्तराणि:
(ii) परवशं सर्वं दुःखं भवति।
अधोलिखितस्य श्लोकस्य रिक्तस्थानपूर्ति द्वारा अन्वयं लिखत –
(क) यं मातापितरौ क्लेशं सहेते सम्भवे नृणाम्।
न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैरपि।।
अन्वयः- नृणां सम्भवे ……………………. क्लेशं सहेते। तस्य ………………….. कर्तुं ………….न शक्या ।
उत्तराणि:
नृणां सम्भवे मातापितरौ यं क्लेशं सहेते। तस्य निष्कृतिः कर्तुं वर्षशतैरपि न शक्या।
अधोलिखितानां शब्दानां समक्षं दतैरथैः सह मेलनं कुरुत –
शब्दाः – अर्थाः
क्लेशम् – कष्टम्
सर्वदा – वाणीम्
वर्जयेत् – पवित्रम्
पूतम् – त्यजेत्
वाचम् – सदा
उत्तराणि:
शब्दाः – अर्थाः
क्लेशम् – कष्टम्
सर्वदा – सदा
वर्जयेत् – त्यजेत्
पूतम् – पवित्रम्
वाचम् – वाणीम्
बहुविकल्पीयप्रश्नाः
(i) अभिवादनशीलस्य ………………. वर्धन्ते।
(क) षट्
(ख) चत्वारि
(ग) त्रीणि
(घ) शतम्।
उत्तराणि:
(ख) चत्वारि
(ii) मातापितरौ ……………… सम्भवे क्ले शं सहेते।
(क) पुत्रस्य
(ख) पुत्र्याः
(ग) वानरस्य
(घ) नृणाम्
उत्तराणि:
(घ) नृणाम्
(iii) सर्वं परवशं .. ।
(क) सुखम्
(ख) दु:खम्
(ग) त्यागः
(घ) हितकरम्।
उत्तराणि:
(ख) दु:खम्
(iv) ‘सुखदुःखयोः’ इत्यत्र कः समासः?
(क) द्विगु
(ख) द्वंद्व
(ग) कर्मधारय
(घ) तत्पुरुष।
उत्तराणि:
(ख) द्वंद्व।