Check the below Class 7 Sanskrit MCQ Chapter 11 द्वीपेषु रम्यः द्वीपोऽण्डमानः with Answers based on the latest exam pattern. Students can also read NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 11 Questions and Answers at LearnInsta.
द्वीपेषु रम्यः द्वीपोऽण्डमानः Class 7 MCQ Questions Sanskrit Chapter 11
यथानिर्देशम् उत्तरत-
प्रश्न 1.
‘भूमिका’ इति पदस्य विशेषणपदं किम्?
(क) विशिष्टा
(ख) विशिष्टः
(ग) विशिष्टम्
(घ) विशिष्ट
उत्तराणि-
(क) विशिष्टा
प्रश्न 2.
‘मीनै:’ इति पदस्य समानार्थकम् पदम् किम्?
(क) अन्यैः
(ख) जलचरैः
(ग) कच्छपैः
(घ) मत्स्यैः
उत्तराणि-
(घ) मत्स्यैः
प्रश्न 3.
‘समुद्रतटेषु’ इति पदे का विभक्तिः?
(क) सप्तमी
(ख) षष्ठी
(ग) द्वितीया
(घ) पञ्चमी
उत्तराणि-
(क) सप्तमी
प्रश्न 4.
‘गायाम:’ इति क्रियापदे कः लकारः?
(क) लोट्
(ख) लट्
(ग) लङ्
(घ) लृट्
उत्तराणि-
(ख) लट्
प्रश्न 5.
‘भवान् स्वराजद्वीपं दृष्टवान्’ अत्र क्रियापदं किम्?
(क) दृष्टवान्
(ख) भवान्
(ग) स्वराज
(घ) द्वीपं
उत्तराणि-
(क) दृष्टवान्
प्रश्न 6.
सेण्टिनली-जनजातीयाः कस्मात् दूरे तिष्ठन्ति?
उत्तराणि-
समाजात्
प्रश्न 7.
कारागारस्य अपरं नाम किम् अस्ति?
उत्तराणि-
कालापानी
प्रश्न 8.
क: घोरं कष्टम् सोढ़वान्?
उत्तराणि-
वीर सावरकर:
प्रश्न 9.
एतत् कारागारम् कैः निर्मितम्?
उत्तराणि-
ब्रिटिशजनै:
प्रश्न 10.
केषाम् दमनार्थं ब्रिटिशजनैः एतत् कारागारम् निर्मितम्?
उत्तराणि-
क्रान्तिकारिणां
प्रश्न 11.
अत्र विशिष्टानि स्थानानि किमर्थं सन्ति?
उत्तराणि-
भ्रमणाय
प्रश्न 12.
अध्यापिका कस्य मानचित्रे अण्डमानद्वीपसमूहं दर्शयति?
उत्तराणि-
भारतस्य
प्रश्न 13.
रामायणकाले अस्य द्वीपस्य नाम किम् आसीत्?
उत्तराणि-
हंडुकमान्
प्रश्न 14.
कस्य नाम्नः इतिहास: अद्भुत अस्ति?
उत्तराणि-
अण्डमानद्वीपस्य
प्रश्न 15.
‘हन्डुकमान्’ इति कस्य शब्दस्य परिवर्तितं रूपम् अस्ति?
उत्तराणि-
हनूमान्
पठित अवबोधनम्
1. अधोलिखितानि गद्यांशं पठित्वा उत्तरं दीयताम् ।
(निम्नलिखित गद्यांश को पढ़कर उत्तर दीजिए ।)
अध्यापिका – अस्मिन् द्वीपे ‘सेल्युलर्’ इति कारागारम् अस्ति। अस्य कारागारस्य अपरं नाम ‘कालापानी’ इत्यपि अस्ति ।
सुधीरः – (साश्चर्यम्) आचार्ये! अस्य कः अभिप्रायः ?
सुरेखा – ‘कालापानी’ इति शब्दं श्रुत्वा एव भीतिः भवति ।
अध्यापिका – सत्यमेव । भारतस्य स्वातन्त्र्यार्थं युद्धरतानां
क्रान्तिकारिणां दमनार्थं ब्रिटिशजनैः निर्मितं
त्रितलात्मकम् एतत् कारागारम्। अत्रैव महान्
देशभक्तः स्वातन्त्र्यवीरः सावरकरः मातृभूमेः
रक्षणाय दश वर्षाणि यावत् कल्पनातीतं घोरं कष्टं सोढवान्।
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए।)
- अस्मिन् द्वीपे कः कारागारम् ?
- कस्य कारागारस्य अपरं नाम ‘कालापानी’ अस्ति?
- ‘कालापनी’ इति शब्दं श्रुत्वा एव किम् भवति ?
- कथं वचनं श्रुत्वा भीता भवति ?
उत्तर:
- ‘सेल्युलर’
- अण्डमानस्य
- भीति:
- कालापानी
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए।)
- महान् वीरः सावरकरः कस्य रक्षणाय दश वर्षाणि यावत् घोरं कष्टं सोढवान्।
- ब्रिटिशजनैः निर्मित कति तलात्मकम् एतद् कारागारम्।
उत्तर:
- महान् वीरः सावरकर : ‘मातृभूमेः’ रक्षणाय दश वर्षाणि यावत् घोरं कष्टं सोढवान्।
- ब्रिटिशजनैः निर्मितं त्रितलात्मकम् एतद् कारागारम्
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए।)
- ‘भवति’ पदे कः पुरुषः ?
- ‘रक्षणाय ‘ पदे कः विभक्तिः ?
उत्तर:
- प्रथम पुरुष:
- चतुर्थी विभक्तिः
IV. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए ।)
(i) ‘श्रुत्वा’ पदे प्रत्यय कः ?
(क) कत्वा
(ख) क्त
(ग) कत्
(घ) क्त्वा
उत्तर:
(क) कत्वा
(ii) ‘कल्पनातीतं ‘ शब्दस्य सन्धि-विच्छेदं किम् ?
(क) कल्पन + आतीतं
(ख) कल्पना + अतीतं
(ग) कल्प + नातीतं
(घ) कल्पना + तीतं
उत्तर:
(ख) कल्पना + अतीतं
(iii) “अत्रैव महान् देशभक्तः आसीत्” अस्मिन् वाक्ये विशेषणपदं किमस्ति ?
(क) महान्
(ख) आसीत्
(ग) अत्रैव
(घ) देशभक्तः
उत्तर:
(क) महान्
(iv) “अत्रैव महान् देशभक्तः सावरकरः घोरं कष्ट सोढवान् अस्मिन् वाक्ये । विशेष्य पदं किमस्ति ।
(क) घोरं
(ग) अत्रैव
(ख) महान्
(घ) देशभक्तः
उत्तर:
(घ) देशभक्तः
2. सुरुचि – महोदये ! अत्र भ्रमणाय विशिष्टानि स्थानानि कानि ?
अध्यापिका – भवत्सु कोऽपि अस्मिन् विषये कथयितुम् इच्छति ?
राजर्षिः – आम् महोदये! अहं वक्तुम् इच्छामि। अहम् एकदा पित्रा सह भ्रमणाय तत्र अगच्छम् । वयं तत्र सर्वत्र प्रकृतेः हारित्यं नीलसमुद्रं च दृष्टवन्तः। वयं महात्मगान्धि- मरीन – राष्ट्रियम् उद्यानम्, नॉर्थ-बे-द्वीपम्, समुद्रिका-नौसेना-समुद्रीय सङ्ग्रहालयं, कालापत्थर-तटं, विजयनगर-तटं च दृष्टवन्तः। तत्र भारतस्य समुद्रतटेषु राधानगर-तटस्य अत्यन्तं विशिष्टं स्थानम् अस्ति । तत्रत्यः श्वेतरेणुः, नीलं निर्मलं जलं, पारदर्शिसमुद्रतलं च अविस्मरणीयम् अस्ति ।
I. एकपदेन उत्तरत।
(एक पद में उत्तर दीजिए ।)
- एकदा पित्रा सह भ्रमणाय कः अगच्छम् ?
- ‘महात्मागान्धि – मरीन – राष्ट्रियम् उद्यानम्’ कुत्रास्ति ?
- वयं तत्र सर्वत्र किम् दृष्टवन्तः ?
- ‘कालापत्थर-तट’ कुत्रास्ति ?
उत्तर:
- राजर्षिः
- अण्डमान-द्वीपसमूहे
- नीलसमुद्रं
- अण्डमानद्वीपे
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
(पूर्ण वाक्य में उत्तर दीजिए ।)
- वयं तत्र किम् दृष्टवन्तः ?
- भारतस्य समुद्रतटेषु अत्यन्तं विशिष्टं स्थानं किमस्ति ?
उत्तर:
- वयं तत्र सर्वत्र प्रकृतेः हारित्यं नीलसमुद्रं च दृष्टवन्तः ।
- भारतस्य समुद्रतटेषु अत्यन्तं विशिष्टं स्थानम् ‘राधानगर – तटस्थय’ अस्ति ।
III. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए ।)
- ‘पित्रा’ शब्दे कः विभक्तिः ?
- ‘कथयितुम्’ पदे कः प्रत्ययः ?
उत्तर:
- तृतीया विभक्तिः
- तुमुन् प्रत्ययः
IV. निर्देशानुसारम् उत्तरत।
(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए ।)
(i) ‘विशिष्ट स्थानम्’ अस्मिन् वाक्ये विशेष्यपदम् अस्ति ।
(क) विशिष्टस्थानम्
(ख) विशिष्ट
(ग) स्थानम्
(घ) न कोऽपि
उत्तर:
(ग) स्थानम्
(ii) ‘श्वेतरेणुः’ पदस्य कोऽर्थः
(क) धवलधूलि:
(ख) स्वर्णधूलि:
(ग) रजधूलि:
(घ) पुष्पधूलि:
उत्तर:
(क) धवलधूलि:
(iii) ‘भवत्सु पदस्य कः सन्धि-विच्छेद ?
(क) भवद् + सु
(ख) भव + सु
(ग) भवत् + सु
(घ) भवत + सु
उत्तर:
(क) भवद् + सु
(iv) ‘इच्छामि’ पदे कः लकारः?
(क) लङ् लकार:
(ख) लोट् लकारः
(ग) लट् लकार:
(घ) लृट् लकार:
उत्तर:
(ग) लट् लकार:
अतिलघु उत्तरीय प्रश्ना:
प्रश्न 1.
केषु रम्यः द्वीपोऽण्डमानः ?
उत्तर:
द्वीपेषु
प्रश्न 2.
‘हण्डुकमान्’ कस्य शब्दस्य परिवर्तितं रूपम् ?
उत्तर:
हनुमान्
प्रश्न 3.
‘कालापानी’ कारागारस्य अपरं नाम् किमस्ति ?
उत्तर:
सेल्युलरः
प्रश्न 4.
कस्य नाम इतिहास: अद्भुत अस्ति ?
उत्तर:
अण्डमानद्वीपस्य
लघु उत्तरीय प्रश्नाः
प्रश्न 5.
बहु आकर्षकम् किमस्ति ?
उत्तर:
बहु आकर्षणम् अण्डमान द्वीपसमूहः अस्ति ।
प्रश्न 6.
वयं कस्य विषये ज्ञातुम् इच्छामः ?
उत्तर:
वयं द्वीपस्य विषये अधिकं ज्ञातुम् इच्छामः ।
प्रश्न 7.
अण्डमान् – द्वीपम् का सूच्याम् अपि संरक्षितम् ?
उत्तर:
अण्डमान् -द्वीपम् यूनेस्को संस्थायां सूच्याम् अपि संरक्षितम्।
प्रश्न 8.
स्वराजद्वीपे का तटम् अस्ति ?
उत्तर:
स्वराजद्वीपे एलीफेण्टा तटम् अस्ति।
दीर्घ उत्तरीय प्रश्ना:
प्रश्न 9.
अण्डमान-द्वीपसमूहस्य प्राचीन नाम किम् आसीत्?
उत्तर:
अण्डमान-द्वीपसमूहस्य प्राचीन नाम ‘पोर्ट ब्लेयर्’ आसीत्।
प्रश्न 10.
अण्डमान द्वीपे कानि जनजातयः निवसन्ति?
उत्तर:
अण्डमान द्वीपे अण्डमानी, ओङ्गी – जारवा, सेण्टिनली इत्यादयः जनजातीनाम् निवसन्ति ।
प्रश्न 11.
क्रान्तिकारिणां किमर्थं ब्रिटिशजनैः निर्मितं त्रितलात्मकम् एतत् कारागारम्।
उत्तर:
क्रान्तिकारिणां दमनार्थं ब्रिटिशजनैः निर्मितं त्रितलात्मकम् एतत् कारागारम्।
प्रश्न 12.
कस्य द्वीपस्य काचित् विशिष्टा भूमिका अस्ति ?
उत्तर:
अण्डमानद्वीपस्य काचित् विशिष्टा भूमिका अस्ति ।
Class 7 Sanskrit Chapter 11 MCQ समवायो हि दुर्जयः (Old Syllabus)
मञ्जूषायाः सहायतया अनुच्छेदं पूरयत- (मञ्जूषा की सहायता से अनुच्छेद पूरा कीजिए)
Complete the para with help from the box.
चटकायाः, दुःखेन, सन्ततिः, वृक्षे, वृक्षस्य, विलापम्, चटका, शुण्डेन, भद्रे, अण्डानि।
पुरा एकस्मिन् …………… एका चटका प्रतिवसति स्म। कालेन तस्याः …………. जाता। एकदा कश्चित् प्रमत्तः गजः तस्य …………….. अधः आगत्य तस्य शाखां …………….. अत्रोटयत्। …………… नीडं भुवि अपतत्। तेन …………. विशीर्णानि। अथ सा ……………. व्यलपत्। तस्याः …………… श्रुत्वा काष्ठकूटः नाम खगः …………… ताम् अपृच्छत्- ……………. किमर्थं विलपसि?” इति।
Answer
Answer:
वृक्षे, सन्ततिः, वृक्षस्य, शुण्डेन, चटकायाः, अण्डानि, चटका, विलापम्, दुःखेन, भने।
गद्यांशं पठत अधोदत्तान् प्रश्नान् च उत्तरत- (गद्यांश पढ़िए और निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दीजिए)
Read the extract and answer the questions that follow.
चटकावदत्-“दुष्टेनैकेन गजेन मम सन्ततिः नाशिता। तस्य गजस्य वधेनैव मम दुःखम् अपसरेत्। ततः काष्ठकूटः तां वीणारवा नाम्न्याः मक्षिकायाः समीपम् अनयत्। तयोः वार्ता श्रुत्वा मक्षिकावदत्-“ममापि मित्रं मण्डूकः मेघनादः अस्ति। शीघ्रं तमुपेत्य यथोचितं करिष्यामः।” तदानीं तौ मक्षिकया सह गत्वा मेघनादस्य पुरः सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयताम्।
Question 1.
कस्याः सन्ततिः नाशिता?
Answer
Answer: चटकायाः
Question 2.
कस्य वधेन चटकायाः दुःखम् अपसरेत्?
Answer
Answer: गजस्य
Question 3.
मेघनादः कस्याः मित्रम् अस्ति?
Answer
Answer: मक्षिकायाः
Question 4.
चटकायाः सन्ततिः केन नाशिता?
Answer
Answer: गजेन
Question 5.
चटका काष्ठकूटं किम् अवदत्?
Answer
Answer: चटका काष्ठकूटम् अवदत्- “दुष्टेनैकेन गजेन मम सन्ततिः नाशिता। तस्य गजस्य वधेनैव मम दुःखम् अपसरेत्।”
Question 6.
काष्ठकूटः चटकां कुत्र अनयत्?
Answer
Answer: काष्ठकूटः चटकां वीणारवा नाम्न्याः मक्षिकायाः समीपम् अनयत्।
Question 7.
‘मक्षिकया सह’ – अत्र ‘सह’ योगे का विभक्तिः प्रयुक्ता? ……………….
Answer
Answer: तृतीया विभक्तिः
Question 8.
पर्यायम् लिखत – अन्तिके – ……………….
Answer
Answer: समीपे
Question 9.
‘सर्वं वृत्तान्तम्’ – अत्र किं विशेष्यपदम्? …………….
Answer
Answer: वृत्तान्तम्
Question 10.
(i) मित्रम् …………… लिङ्गम् ……………… विभक्तिः …………….. वचनम्
(ii) अनयत् ……………… धातुः …………….. लकारः ……………… पुरुषः ……………… वचनम्
(iii) अवदत् ……………….. द्विवचनम् ……………….. बहुवचनम्
Answer
Answer:
(i) नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्
(ii) नी, लङ्, प्रथमः, एकवचनम्
(iii) अवदताम्, अवदन्
कः कम् प्रति कथयति? (कौन किसको (किससे) कहता है?
Who says to whom?
Answer
Answer:
(i) चटका, काष्ठकूटम्
(i) मेघनादः; मक्षिकां काष्ठकूटं च
(iii) काष्ठकूटः, चटकाम्
(iv) मेघनादः; चटकां मक्षिका काष्टकूटं च
मञ्जूषातः समानार्थकम् पदं चित्वा रिक्तस्थानपूर्तिं कुरुत- (मञ्जूषा से समानार्थक पद चुनकर रिक्तस्थान भरिए)
Fill in the blanks with words having the same meaning.
तृषार्तः, भुवि, विशीर्णानि, वृक्षस्य, उपेत्य, नयने, समूह:/संगठनम्
(i) समीपम् गत्वा ……………..
(ii) समवायः ……………..
(iii) पिपासितः ……………..
(iv) तरोः ………………
(v) नेत्रे …………………..
(vi) नष्टानि ………………
(vii) धरातले ……………..
Answer
Answer:
(i) उपेत्य
(ii) समूहः/संगठनम्
(iii) तृषार्तः
(iv) वृक्षस्य
(v) नयने
(vi) विशीर्णानि
(vii) भुवि।
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितं पदम् आदाय रिक्तस्थानानि पूरयत- (दिए गए विकल्पों से उचित पद चुनकर रिक्तस्थान भरिए)
Pick out the correct form from the option given and fill in the blanks.
एकः, एका, एकम् (क)
1. (i) …………… अण्डम्।
(ii) …………… चटका।
(iii) ………….. खगः।
Answer
Answer:
(i) एकम्
(ii) एका
(iii) एकः
2. (i) तस्य गजस्य ……………… एव मम दुःखम् अपसरेत्। (वधात्, वधेन, वधः)
(ii) तौ मक्षिकया सह ……………… (अगच्छत्, अगच्छताम्, अगच्छन्)
(iii) गजः ……………. अन्तः पतिष्यति। (गर्तः, गर्ने, गर्तस्य)
(iv) एकदा कश्चित् प्रमत्तः गजः ……………….. अधः आगच्छत्। (वृक्षः, वृक्षम्, वृक्षस्य)
(v) चटका नीडं पतितं दृष्ट्वा ……………… (विलपसि, व्यलपति, विलपति स्म)
Answer
Answer:
(i) वधेन
(ii) अगच्छताम्
(iii) गर्तस्य
(iv) वृक्षस्य
(v) विलपति स्म
कोष्ठकात् उचितं विकल्पं चित्वा एकपदेन प्रत्येक प्रश्नम् उत्तरत- (कोष्ठक से उचित विकल्प चुनकर एक पद में प्रत्येक प्रश्न का उत्तर दीजिए)
Pick out the correct option from the box and answer each question in one word.
(i) मक्षिका गजस्य कर्णे कदा शब्दं करोति? (मध्याह्ने, अपराह्ने, प्रात:काले)
(ii) कः गजस्य नयने स्फोटयिष्यति? (गर्तः, काष्ठकूटः, मण्डूक:)
(iii) गर्तः कुत्र अस्ति? (जलाशये, वृक्षे, मार्गे)
(iv) कस्य शब्दम् अनुसृत्य गजः गर्ने पतिष्यति? (काष्ठकूटस्य, मण्डूकस्य, खगस्य)
(v) चटकायाः किम् भुवि अपतत्? (अण्डम्, नीडम्, मित्रम्)
Answer
Answer:
(i) मध्याह्ने
(ii) काष्ठकूटः
(iii) मार्गे
(iv) मण्डूकस्य
(v) नीडम्
मञ्जूषातः उचितं क्रियापदं चित्वा वाक्यपूर्ति कुरुत। (मञ्जूषा से उचित क्रियापद चुनकर वाक्यपूर्ति दीजिए)
Complete the sentence by picking out the correct verb from the box.
(i) विलापं श्रुत्वा काष्ठकूटः चटकाम् ……………….। (अप्रच्छत्, अपृच्छत्, अपृच्छताम्)
(ii) गजः नयने निमील्य ………………….। (तिष्ठिष्यति, स्थासयति, स्थास्यति)
(ii) काष्ठकूटः तस्य नयने ………………….। (स्फोटयिष्यति, स्फुटयिष्यति, स्फोटयिष्यति)
(vi) तृषार्तः गजः जलाशयम् ………………..। (गच्छिष्यति, गमिष्यति, गमिस्यति)
(v) गजः गर्तस्य अन्तः पतिष्यति …………………… च। (मरष्यति, मरिस्यति, मरिष्यति)
Answer
Answer:
(i) अपृच्छत्
(ii) स्थास्यति
(iii) स्फोटयिष्यति
(iv) गमिष्यति
(v) मरिष्यति।