Our free Class 8 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 8 Sanskrit Chapter 13 वर्णोच्चारण-शिक्षा १ Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 8 Sanskrit Chapter 13 Worksheet वर्णोच्चारण-शिक्षा १
Class 8 Sanskrit वर्णोच्चारण-शिक्षा १ Worksheet
वर्णोच्चारण-शिक्षा १ Worksheet
प्रश्न 1.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए ।)
(क) नाभिप्रदेशे स्थिताः का: उरः नोदयन्ति ? _______________
(ख) आस्यस्य अभ्यन्तरे कौ स्थितौ ? _______________
(ग) ‘ब’ इति वर्णस्य उच्चारणे कस्य उपयोगः भवति ? _______________
(घ) आस्यस्य अभ्यन्तरे वर्णानाम् उत्पत्यर्थं कति तत्त्वानि सन्ति? _______________
(ङ) मूर्धन्य-वर्णानाम् उच्चारणस्थानं किम्? _______________
(च) नासा – स्थानोत्पन्नः वर्णः किं कथ्यते ? _______________
प्रश्न 2.
मञ्जूषातः पदं चित्वा अकारादि- क्रमेण लिखत ।
(मंजूषा से पद को चुनकर अकारादि क्रम से लिखिए ।)
| नाभिः, आस्यम्, उरः, जिहवा, कण्ठः, तन्त्रम्, मूर्धा, श्वासकोशः, तालुः, दन्तः, उच्चारणम्, स्थानम् |
(क) _______________
(ख) _______________
(ग) _______________
(घ) _______________
(ङ) _______________
(छ) _______________
(ज) _______________
(झ) _______________
(ञ) _______________
(ट) _______________
(ठ) _______________
प्रश्न 3.
मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित पद चुनकर रिक्त स्थानों में लिखिए ।)
| मञ्जूषा
षट् |
(क) उरः श्वासकोशस्थितं _______________ ऊर्ध्वं निःसारयति ।
(ख) आस्ये _______________ उच्चारणस्थानानि सन्ति ।
(ग) _______________ वायु-बल-तन्त्रं भवति ।
(घ) तालु-स्थाने _______________ इति वर्णाः सन्ति ।
(ङ) ‘ज’ वर्णः _______________ आगच्छति ।
(च) कण्ठ्य – वर्णानां करणं _______________ भवति ।
प्रश्न 4.
उचितं मेलनं कुरुत ।
(उचित मिलान कीजिए।)
| ‘क’ स्तम्भः | ‘ख’ स्तम्भः |
| (क) नाभि-प्रदेश: | (i) उच्चारण-तन्त्रम् |
| (ख) उरः | (ii) ध्वनि-तन्त्रम् |
| (ग) कण्ठ-बिलः | (iii) षट् |
| (घ) उच्चारण-स्थानानि | (iv) मुखं नासिका च |
| (ङ) आस्यस्य अभ्यन्तरे | (v) वायु-बल-तन्त्रम् |
| (च) आस्यम् | (v) मांसपेशी-बल-तन्त्रम् |
प्रश्न 5.
शुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध कथनस्य समक्षं ‘न’ इति लिखत ।
(सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए |)
(क) स्वराः स्वयं राजन्ते । _______________
(ख) व्यञ्जनम् अन्वग् भवति। _______________
(ग) व्यञ्जन वर्णः अचं प्रति न आश्रितः । _______________
(घ) किम् उच्चारण – स्थानानि सप्त सन्ति? _______________
(ङ) तालव्यानां मूर्धन्यानां दन्त्यानां च करणं जिह्वा भवति । _______________
(च) उच्चारण-स्थानस्य षट् करणानि भवन्ति । _______________
प्रश्न 6.
अव्यवस्थितान् वर्णान् शब्ददृष्ट्या व्यवस्थितरूपेण लिखत ।
(अव्यवस्थित वर्णों को शब्द की दृष्टि से व्यवस्थित रूप में लिखिए ।)
(क) लताव्याः _______________
(ख) रलीमु _______________
(ग) रकणम् _______________
(घ) तेजरा _______________
(ङ) नांन्यार्धमू _______________
(च) ञ्जनंव्य _______________
(छ) नांकानासि _______________
(ज) रभ्यअन्त _______________
प्रश्न 7.
प्रदत्त-पदेभ्यः एकवचन द्विवचन बहुवचनानि पदानि पृथक् कृत्वा घट लिखत ।
(दिए गए पदों से एकवचन, द्विवचन एवं बहुवचन पदों को अलग कर घड़े में लिखिए ।)
प्रश्न 8.
रेखांकितम् अशुद्धं पदं शुद्धं कृत्वा वाक्यानि पुनर्लिखत ।
(रेखांकित अशुद्ध पदों को शुद्ध करके वाक्यों को पुनः लिखिए ।)
(क) शब्दान् उच्चारणं सम्यक् शुद्धं च कर्तव्यम् ।
_________________________________
(ख) आस्यम् अभ्यन्तरे वर्णानाम् उत्पत्त्यर्थं त्रीणि तत्त्वानि आवश्यकानि भवन्ति ।
_________________________________
(ग) कण्ठ्यवर्णः स्थानं करणं च कण्ठः एव भवति ।
_________________________________
(घ) वर्णान् क्रम-पूर्वक – व्यवस्था वर्णमाला इति कथ्यते ।
_________________________________
(ङ) ‘न’ इत्यस्य उच्चारणस्थानं नासिका अस्ति ।
_________________________________
(च) षट् उच्चारणस्थानं भवन्ति ।
_________________________________
प्रश्न 9.
रेखांकितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु ।
(रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न निर्माण कीजिए ।)
(क) मूर्धन्यानां वर्णानाम् उच्चारणार्थं जिह्वा स्थानं स्पृशति ।
_________________________________
(ख) श्वासकोशस्थितः वायुः ऊर्ध्वं चरन् पूर्वम् आस्यं प्राप्नोति ।
_________________________________
(ग) आस्ये षट् उच्चारण-स्थानानि सन्ति।
_________________________________
(घ) तालव्य-वर्णानाम् उच्चारणार्थं दन्तः स्थानं स्पृशति ।
_________________________________
(ङ) स्वराः स्वयं राजन्ते ।
_________________________________
(च) मुरल्या छिद्राणि आस्यस्य स्थानानि इव सन्ति ।
_________________________________
प्रश्न 10.
संस्कृतभाषायाम् अनुवादं कुरुत ।
(संस्कृत भाषा में अनुवाद कीजिए ।)
(क) वर्गों के उच्चारण में जीभ का विशेष महत्व है।
_________________________________
(ख) मूर्धन्य वर्णों का उच्चारण मूर्धा से होता है।
_________________________________
(ग) वर्णों के उच्चारण स्थान छह होते हैं।
_________________________________
(घ) वर्णों का शुद्ध उच्चारण करना आवश्यक है।
_________________________________
(ङ) वर्गों के उच्चारण के छह करण होते हैं।
_________________________________
प्रश्न 11.
असंगत-पदानि चित्वा रिक्तस्थानेषु लिखत ।
(असंगत पदों को चुनकर रिक्त स्थानों में लिखिए।)
प्रश्न 12.
मञ्जूषा – सहायतया चित्रं दृष्ट्वा उच्चारण- स्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा की सहायता से चित्र को देखकर उच्चारण स्थानों को भरिए ।)
बहुविकल्पीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत । (दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) तालव्य – मूर्धन्य – दन्त्यानां _______________ करणम्।
(i) तालुः
(ii) जिह्वा
(iii) मूर्धा
(ख) जिह्वाग्रेण इति _______________ वर्णानाम् उच्चारणं भवति ।
(i) तालव्यानाम्
(ii) दन्त्यानाम्
(iii) मूर्धन्यानाम्
(ग) _______________ तालव्यानां वर्णानाम् उच्चारणं भवति ।
(i) जिह्वाग्रेण
(ii) जिह्वोपाग्रेण
(iii) जिह्वामध्येन
(घ) उच्चारणार्थं यः वर्णः अचं प्रति पराश्रितः भवति
(i) अच्
(ii) स्वरः
(iii) व्यञ्जनम्
(ङ) ये वर्णाः स्वतन्त्ररूपेण उच्चार्यन्ते
(i) हल्
(ii) स्वराः
(iii) व्यञ्जनानि
(च) ‘ङ’ इत्यस्य उच्चारणस्थानम् किम् अस्ति ?
(i) मूर्धा
(ii) तालु
(iii) नासिका
प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत ।
(कोष्ठक से सही पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
(क) स्वरः इत्यस्य अपर नाम _______________ अस्ति । (अच/अच्/अच: )
(ख) नासिका इति _______________ उच्चारण-स्थानम् अस्ति । (पवर्णस्य / णवर्णस्य / लवर्णस्य)
(ग) जिह्वाकरणस्य _______________ विशेष- करणम् अस्ति । (जिह्व:/जिह्वा / जिह्वोपाग्रः)
(घ) व्यञ्जनम् इत्यस्य अपरनाम _______________ अस्ति। (हल्/ अच्/ हलम्)
(ङ) ‘ल’ वर्णस्य उच्चारणस्थानं _______________ इति अस्ति । (कण्ठ:/तालुः/दन्त:)
(च) _______________ ओष्ठ-वर्णः अस्ति । (उ / अ /इ)