Our free Class 8 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 8 Sanskrit Chapter 12 सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते Worksheet with Answers make learning easier and fun.
Class 8 Sanskrit Chapter 12 Worksheet सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
Class 8 Sanskrit सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते Worksheet
सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते Worksheet
प्रश्न 1.
निम्नलिखित – प्रश्नानाम् उत्तरम् एकपदेन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए। )
(क) क: देवानां राजा आसीत्? ____________________
(ख) बलवान् इन्द्रः केन वृत्रासुरं मारितवान् ? ____________________
(ग) भाषणकाले पठनकाले च स्पष्टं शुद्धं च किम् कुर्मः? ____________________
(घ) का स्वशिशुं दन्तैः नयति ? ____________________
(ङ) कस्य अतिकठोररूपेण अतिशैथिल्येन वा उच्चारणं न कर्तव्यम् । ____________________
(च) केषु ग्रन्थेषु वर्णानाम् उच्चारणविधिः स्वराः विरामः च वर्णिताः सन्ति? ____________________
प्रश्न 2.
उचितं मेलनं कुरुत ।
(उचित मिलान कीजिए ।)
| ‘क’ स्तम्भः | ‘ख’ स्तम्भः |
| (क) पुरोहिताः | (i) असुरः |
| (ख) गुणः | (ii) गीती |
| (ग) निरुक्तम् | (iii) मुखम् |
| (घ) अवगुणः | (iv) श्रोत्रम् |
| (ङ) व्याकरणम् | (v) सुस्वरः |
| (च) वृत्रासुरः | (vi) ऋत्विजः |
प्रश्न 3.
मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(मंजूषा से उचित पद चुनकर रिक्त स्थानों में लिखिए |)
| मञ्जूषा शब्दानां |
(क) कल्पग्रन्थेषु ____________________ क्रियाविधेः वर्णनम् अस्ति।
(ख) ____________________ वेदाङ्गानि सन्ति।
(ग) निरुक्त – शास्त्रे ____________________ व्युत्पतिः वर्तते ।
(घ) ____________________ मात्रा – तालादिदृष्ट्या वर्णनम् अस्ति ।
(ङ) ज्योतिषम् ____________________ इति उच्यते।
(च) मुखं ____________________ स्मृतम्।
प्रश्न 4.
अव्यवस्थितान् वर्णान् शब्ददृष्ट्या व्यवस्थितरूपेण लिखत ।
(अव्यवस्थित वर्णों को शब्द की दृष्टि से व्यवस्थित रूप में लिखिए ।)
(क) रः स्वसु ____________________
(ख) ठपाकः ____________________
(ग) ण्ठःकल्पअ ____________________
(घ) नंयन ____________________
(ङ) मधुमार्य ____________________
(च) रकव्याम्ण ____________________
(छ) सिकाना ____________________
(ज) स्त्रंशा ____________________
प्रश्न 5.
प्रदत्त – पदेभ्यः एकवचन द्विवचन बहुवचनानि पदानि पृथक् कृत्वा घट लिखत ।
(दिए गए पदों से एकवचन, द्विवचन एवं बहुवचन पदों को अलग कर घड़े में लिखिए ।)
प्रश्न 6.
शुद्ध-कथनस्य समक्षम् ‘आम्’ अशुद्ध कथनस्य समक्षं ‘न’ इति लिखता
(सही कथन के सामने ‘आम्’ गलत कथन के सामने ‘न’ लिखिए ।)
(क) इन्द्र: वज्रेण वृत्रासुरं हतवान् । ____________________
(ख) वृत्रासुरः देवानां राजा आसीत् । ____________________
(ग) पाठकस्य गुणाः सप्त भवन्ति । ____________________
(घ) पाठकस्य अवगुणाः षट् भवन्ति । ____________________
(ङ) शुद्धं – उच्चारण-प्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते । ____________________
(च) व्याकरणम् अवश्यमेव पठनीयम् । ____________________
प्रश्न 7.
असंगत – पदानि चित्वा रिक्तस्थानेषु लिखत ।
(असंगत पदों को चुनकर रिक्त स्थानों में लिखिए ।)
प्रश्न 8.
मञ्जूषायां बहूनि पदानि प्रदत्तानि सन्ति तेषु उत्तमपाठकस्य गुणान् चित्वा रिक्तस्थानेषु लिखत ।
(मंजूषा में बहुत पद दिए गए हैं। उनमें से उत्तमपाठक के गुणों को चुनकर रिक्तस्थान में लिखिए।)
अनर्थः, लयसमर्थम्, अक्षरव्यक्तिः, अल्पकण्ठः, गीती, शिरः कम्पी,
माधुर्यम्, पदच्छेदः, धैर्यम्, शीघ्री, सुस्वर:, अनर्थज्ञः, लिखितपाठकः
| उत्तमपाठकस्य | लयसमर्थम् | _______ | ______ |
| गुणाः | _______ | _______ | _______ |
प्रश्न 9.
रेखांकितम् अशुद्धं पदं शुद्धं कृत्वा वाक्यानि पुनर्लिखत ।
(रेखांकित अशुद्ध पदों को शुद्ध करके वाक्यों को पुनः लिखिए |)
(क) व्याकरणग्रन्थान् भाषायाः नियमाः सन्ति ।
____________________
(ख) निरुक्तशास्त्रम् शब्दानां व्युत्पत्तिः वर्तते ।
____________________
(ग) षट् वेदाङ्गान् सन्ति।
____________________
(घ) पठनकाले वयं एतान् दोषं परिष्कृत्य पठामः ।
____________________
(ङ) शुद्धोच्चारणशीलः समाजं सम्मानं प्राप्नोति ।
____________________
(च) सम्यग्-वर्णप्रयोगेण पाठकं ब्रह्मलोके महीयते ।
____________________
प्रश्न 10.
रेखांकितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु ।
(रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न निर्माण कीजिए ।)
(क) सम्यक् वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते ।
____________________
(ख) सावधानम् उच्चारणशीलः समाजे सम्मानं प्राप्नोति ।
____________________
(ग) पठनकाले वयं एतान् दोषान् परिष्कृत्य पठामः ।
____________________
(घ) त्वं यथार्थं भाषसे हिमानि ।
____________________
(ङ) परिणामतः वृत्रासुरस्य स्थाने इन्द्रस्य बलं वर्धितम् इति अभवत्।
____________________
(च) व्याकरणग्रन्थेषु भाषायाः नियमाः सन्ति।
____________________
प्रश्न 11.
संस्कृतभाषायाम् अनुवादं कुरुत ।
(संस्कृत भाषा में अनुवाद कीजिए ।)
(क) राजा इन्द्र ने वृत्रासुर को मार दिया ।
____________________
(ख) बाघिन अपने बच्चों को बिना पीड़ा के ले जाती है।
____________________
(ग) वर्णों का शुद्ध उच्चारण करने वाला ब्रह्मलोक में पूजनीय होता है।
____________________
(घ) तुम्हें व्याकरण पढ़ना चाहिए ।
____________________
(ङ) मनुष्य को वर्णों का उच्चारण सावधानीपूर्वक करना चाहिए ।
____________________
(च) व्याकरण का ज्ञान आवश्यक है।
____________________
प्रश्न 12.
‘व्याकरणस्य महत्त्वम्’ इति विषयस्य उपरि पञ्चवाक्यानि संस्कृतेन लिखत ।
(‘व्याकरण का महत्त्व’ इस विषय पर पाँच वाक्य संस्कृत में लिखिए।)
_________________________________
_________________________________
_________________________________
बहुविकल्पीय प्रश्नाः
प्रश्न 1.
प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चिनुत ।
(दिए गए विकल्पों से सही उत्तर चुनिए ।)
(क) ‘वृत्रासुरः’ अस्मिन् पदे का विभक्ति: ?
(i) द्वितीया
(ii) प्रथमा
(iii) चतुर्थी
(ख) ‘ऋत्विक’ शब्दस्य षष्ठी – एकवचने किं रूपं भवति ?
(i) ऋविजं
(ii) ऋविज:
(iii) ऋत्विजस्य
(ग) ‘पाठकस्य’ इति पदे का विभक्ति: ?
(i) पञ्चमी
(ii) षष्ठी
(iii) चतुर्थी
(घ) ‘कृपया कथां श्रावयति ।’ अत्र क्रियापदं किम् ?
(i) कृपया
(ii) कथां
(iii) श्रावयति
(ङ) पाठकाः कति गुणाः सन्ति?
(i) सप्त
(ii) नव
(iii) षट्
(च) गीती, शीघ्री इति आदयः किम् ?
(i) पाठक – अवगुणा:
(ii) पाठक-गुणाः
(iii) लेखक- गुणाः
प्रश्न 2.
कोष्ठकात् उचितपदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत ।
(कोष्ठक से सही पद को चुनकर रिक्त स्थान भरिए ।)
(क) वृत्रासुरः ____________________ कारितवान्। (यज्ञः/युद्धं/यज्ञं)
(ख) वृत्रासुरः ____________________जेतुम् इच्छति। (इन्द्रा:/इन्द्राय/इन्द्रं)
(ग) उच्चारणकाले स्पष्टता ____________________ । (भव / भवेतम्/भवेत्)
(घ) अधमपाठकः मन्दस्वरेण पाठ ____________________। (पठसि / पठति / पठेत)
(ङ) पाठकस्य ____________________ भवन्ति । (सप्तगुण / अष्ट्गुणाः षट्गुणाः)
(च) ____________________ मन्त्रे स्वरं परिवर्तितवन्तः। (ऋत्विजं/ ऋत्विज: / ऋत्विजे)